ВЕСЬМА СРОЧНО. 08.12.2011 год Руководителям школ!
Защита проектов по линии «Дарын» пройдет 12-13 декабря 2011 года на базе Казахско-Турецкого лицея ул. бр. Жубанова,263.
Демонстрационный материал должен быть на баннере размером 135х125 см. На секции информатики материалы должны быть в электронном виде.
Необходимо срочно сдать работы участников, сегодня т. е. 08.12.2011 года в РНПЦ «Актобе-Дарын» согласно заявке на 5 сентября 2011 года.
ИСПОЛНИТЕЛЬ:
2011 жылғы 5-12 желтоқсанда
Қазақстан Республикасының білім беру мекемелерінде
«Ұлттық денсаулық күніне» орай өткізілетін
«ДЕНСАУЛЫҚ ОРБИТАСЫНЫҢ»
сценарийі
Республиканың әр мектебі (ЖОО, АООО) бұл күні «Денсаулық орбитасына» шығатын ғарыш кемесі ретінде қабылданады.
Мектеп директоры – ғарыш кемесінің командирі.
Мектептің оқу ісін меңгеруші, медицина қызметкері мен дене шынықтыру пәнінің оқытушысы, оқушылардың өзін-өзі басқару комитетінің төрағасы, ата-аналар комитетінің өкілі – командирдің көмекшілері.
Әр сынып – «Денсаулық орбитасының» станциясы (немесе планета).
Сыныптардың есіктеріне станцияның (немесе планетаның) атауы жазылған тақтайша ілінеді, мысалы: «Дұрыс тамақтану станциясы», «физикалық белсенділік пен спорт станциясы», «Салауатты өмір салты станциясы», «Жолда және тұрмыста қауіпсіз мінез-құлық таныту мәдениетінің станциясы», «Станция: зиянды әдеттерге ЖОҚ - де!», «Экологиялық станция», «Махаббат пен Достық станциясы», «өзін-өзі тану станциясы» және білім беру мекемелерінің мүмкіндіктеріне, қиялы мен қабылетіне байланысты т. б.
Әр сынып–станция, атауына сәйкес, таныстыру кештерін, конкурстар, ән, би, өлең кештерін, ұрандар, баяндамалар әзірлейді және кабинетті рәсімдейді.
Кеме командирі мен оның көмікшілері, кезек-кезек, әр станцияға «аялдайды», сөйтіп «Денсаулық орбитасына» ұшуға дайындықты тексереді. ( 7 күн бойы).
Соңынан «Ұлттық денсаулық күні» әр сынып-станция мәжіліс залында ата-аналарының, оқушылардың және мектеп, ЖОО, АООО қонақтарының алдында өз бағдарламасымен өнер көрсете алады.
Бұл нағыз денсаулық мерекесі болады!
Өткізілген іс-шаралар туралы ақпаратты бір апта ішінде облыстық және қалалық Салауатты өмір салтын қалыптастыру (СӨСҚ) орталықтарына жіберу керек, олар өз кезегінде оны ҚР ДСМ СӨСҚПҰО мен ҚР БҒМ тапсырады.
Өте қызықты өткізілген «Денсаулық орбитасына» ұшу туралы ақпарат ҚР ДСМ мен ҚР Үкіметіне жолданады.
Қазақстанның барлық мектептеріне «Денсаулық орбитасына» ұшда сәттілік тілейміз»
Денсаулық мектебінің жеті сабағы
№1 Сабақ «Физикалық белсенділік — салауатты өмір салтының негізі»
Өзектілігі: Белсенді қозғалыс – СӨС қалыптастырудың негізі. Оның көмегімен семіздіктен сақтануға әрі жүрек-тамыр және тыныс алу органдары ауруларының алдын алуға, ағзаны шынықтыруға болады. Дене шынықтыру – жұмысқа қабылеттілікті арттырудың, шынығудың және мерзімдік инфекциялардың (ЖРВИ) алдын алудың тамаша дәрісі.
Сабақтың мақсаты – әр қатысушының дене шынықтырудың өзіне қолайлы түрін таңдап алуы.
Сабақ өткізу технологиясы: Қозғалыс белсенділігінің төмендеуі гиподинамия деп аталады. Ғылыми-техникалық өркениеттің әсерінен бұл процесс қоғамда жеделдей түсті. Сондықтан әлі жететін шамада - жасына қарай, бірақ күніне 50 минуттан кем емес физикалық жаттығулар жасап –физикалық белсенділікті бәсеңдетпеу керек. Дәл осындай ұзақтықта денеге жүктелім беру денсаулықтың сақталуын және жақсы көңіл-күйді қамтамасыз ететін ең төмен шама болып табылатыны дәлелденген. Жүйелі түрде дене шынықтырумен айналысатындардың суық тиіп ауыруы сирек болады, олардың иммунитеті күштірек болады, олардың сабақ үлгерімдері жақсы және мектептегі жаңа материалдарды жеңіл меңгереді.
Барлық физикалық жаттығулар аэробалық (бұлшық еттердің оттегі бар кезде жұмыс істеуі) және анаэробалық («оттегісіз») болып бөлінеді. Физикалық белсенділік үшін аэробалық жаттығулардың маңызы зор, олар ағзаға артық күш түсірместен жақсы жаттыққандық әсерін береді. Дене шынықтырумен айналысатындар тобын медициналық тексеруден кейін дәрігер анықтайды.
Негізгі физикалық қасиеттер төзімділік, күштілік, жылдамдық пен икемділік болып табылады. Қазіргі замандағы қоғамда төзімділікті шынықтырудың маңызы ерекше. Оның ағзаның күйзеліске төзімділігін арттыратыны, ал оқушылар мен студенттердің сабақ үлгерімін жақсартатыны дәлелденген. Дене шынықтыру сабақтарына қосымша – су процедураларымен, күн ванналарымен, жалаң аяқ жүріп шынығу да маңызды. Сондықтан жаттығуларды міндетті түрде таза ауада немесе жақсы желдетілген үй-жайларда жасау керек.
Сауықтыру үшін жасалатын дене шынықтырудың негізгі түрлері мыналар болып саналады:
ертеңгілік гигиеналық және өнеркәсіптік гимнастика, суда жүзу, атлетикалық гимнастика, аэробика (фитнесс пен шейпинг), жаяу жүру мен терренкур, сауықтыру үшін жүгіру, шаңғы жаттығулары, командалық спорт ойындары, шығыс сауықтыру тәжірибелері (йога, цигун, тайцзи). Сонымен қатар спорттық тренажерлер (жүгіру жолдары, велотренажерлер) пайдаланылады. Дене шынықтырумен айналысудың маңызды принципі сабақтастық болып табылады. Шамадан тыс жаттығу мен жарақат алуға жол берілмеуін қатты қадағалау керек.
Қатысушыларға арналған кеңестер:
- физикалық белсенділікті арттыру
- жүйелі түрде өзін-өзі қадағалау күнделігін жүргізу (психикалық және физикалық көңіл-күйін, жаттығулардың тест нәтижелерін және жаттығу жүктелімінің деңгейін жазып отыру керек).
2 Сабақ. Мектеп оқушыларын тамақтандыру тәртібі.
Өзектілігі. Денсаулық негізі мектеп қабырғасында қаланады. Баланың осы кезеңдегі дұрыс тамақтануы – оның өмір бойғы жақсы физикалық және психикалық денсаулығының кепілі. Өзіне деген сенімділігі, оқудағы табысы, зейінділігі мен есте сақтау қабылеті тамақтану рационына тікелей байланысты болады. Дұрыс тамақтану рационы күн сайын баланың күші мен қуатын толық қалпына келтіруі өте маңызды. Мектеп оқушысы тағамдық заттарды, дәрумендер мен минералдарды, әсіресе нәруыздарды, темірді, кальций мен йодты өте көп қажет етеді.
Мақсаты: балалар мен жасөспірімдер арасында ұтымды тамақтану негіздері бойынша дағдыларды бойына сіңіру және білімдерін арттыру.
Сабақ өткізу технологиясы. Азық-түліктің негізгі 5 түрі бар: 1. Нан, жарма және макарон өнімдері; 2. Көкөністер, жемістер, жидектер; 3. Ет, құс, балық, бұршақ тұқымдастар, жұмыртқа мен жаңғақ ; 4. Сүт өнімдері, ірімшіктер; 5. Майлар, сары майлар, тәттілер. Балалардың күнделікті ас мәзіріне азық-түліктің негізгі 5 тобының барлығы кіруі тиіс. Балалар мен жасөспірімдерге күн сайын теңдесімді тамақтану рационы қажет. Тамақтану рационындағы нәруыздардың, майлардың және көмір сутегілердің ара-қатысы 1:1:4 болу керек; Тағамдық заттардың мәні: нәруыздар - «кірпіштер», олардан ағзаның жасушалары мен өмір сүруге қажетті барлық заттар: гормондар, ферменттер, дәрумендер түзіледі. Майлар - қуат көзі, маймен еритін дәрумендер. Көмір сутегі - өмір сүруге қажетті негізгі энергияны береді. Тағамдық талшықтар – астың жақсы қорытылуына ықпал етеді, ағзаны зиянды заттардан, уланудан қорғайды, көптеген аурулардың алдын алуға көмектеседі. Негізгі нәруыздар – бұл етте, балықта, жұмыртқада, сүт және ашытылған сүт өнімдерінде (айран, түрлі ірімшіктер), жармаларда болады. Өсімдік майлары: күнбағыс, жүгері майларында, жаңғақта (фундук, грек, кедр жаңғақтары және т. б.), күнбағыс дәндерінде болады. Көмір сутегілер негізінен жаңа піскен жеміс-жидектерде, сүт өнімдерінде болады. Тағамдық талшықтар негізінен (талшықтар) жемістерде, жидектерде, бұршақ тұқымдастарда (бадана, соя, жасымық), (қарақұмық, арпа, сұлы және т. б.) жармаларда және солардың негізінде жасалған өнімдерде (нан, дәнді, макарондар және т. б.) болады. Тамақтану режимі: күн сайын, мектепте де, үйде де, бала арасына 3,5 – 4 сағат салып бір уақытта тамақтануы тиіс. Таңғы ас кезінде бала күндізгі калорияның 25 % - тен кем емес нормасын (төрт рет тамақтанған кезде) алуы керек, ал түскі аста бала 35 %-тен кемітпей, түс ауа тамақтанғанда - 15 %, кешкі асқа бала күндізгі калорияның 25 % - тен кем емес нормасын алуы тиіс.
Қатысушыларға арналған кеңестер. Тамақтану тыныштық ждағдайында өтуі тиіс, балалар асықпау үшін, қабылданатын әр тамаққа жеткілікті уақыт болу керек. Бала тағамды мұқият шайнап жегені өте маңызды. Оның жақсы қорытылып, бойға сіңірілуі осыған байланысты болады. Теңдесімді, барлық қажетті заттармен байытылған тамақтану рационы балаларды қуатпен қамтамасыз етуп, денсаулығын нығайтады. Дұрыс тамақтану жақсы денсаулықты, көңіл-күйді және мектепте сәттілікті қамтамасыз етеді.
№3 Сабақ. Балалар мен жасөспірімдер арасында темекішегушіліктің алдын алу.
Өзектілігі. Балалар арасындағы темекішегушілік кеңінен таралған (11-12 жастағылардың 12,7%-і темекі шегеді). Ағзасы толық қалыптасып болмаған балалар мен жасөспірімдерге темекі шегудің зияны өте қауіпті. Темекі шеккен кезде зиянды химиялық заттар көп мөлшерде баланың қанына өтеді, сондықтан баланың ағзасы енді жетіліп келе жатқан кезде темекі шегу – денсаулық үшін тым қауіпті.
Мақсаты: Мектептерде балалар мен жасөспірімдердің темекі шегудің зияны және темекі шегушіліктің алдын алу шаралары туралы білімдерін арттыру.
Темекіге тәуелділікті анықтау тәсілдері:
- Осы фактордың бар-жоғын сұрақ қою арқылы анықтау (Сіз темекі шегесіз бе?)
- темекі шегушілік сатысы мен тәуелділік деңгейін анықтау (Темекі шеккеніңізге неше жыл болды? Сіз орташа есеппен күніне неше сигарет шегесіз?).
Сабақ өткізу технологиясы: Алдымен балаларға темекі шегудің зияны туралы айтып түсіндіру керек. Сигареттің құрамындағы зиянды заттар (қасыңдағы темекі шегушінің түтінін жұтқан кезде де улар тыныс алу органдары арқылы ағзаға кіреді) денеге кіріп, жиналады да біртіндеп органдарды бұза бастайды.
Темекі шегу жасөспірімнің жүрек-тамыр, тыныс алу жүйелерінің, бас миының қызметіне аса ауыр әсер етеді. Дәл осы кәмелетке толмаған темекі шегушілердің денсаулығы нашарлайтынын дәрігелер анықтап отыр: жөтеледі, ентігеді, әлсізденеді, никотиннің әсерінен мидағы қан айналысы бұзылады, есте сақтау қабылеті нашарлайды, сабақта зейіні төмендейді, логикасы мен қимыл-қозғалысы бұзылады. Мысалы, дәл осы жастай темекі шегушілер арасында екіліктер санының көптігін ғалымдар анықтаған. Никотин – және басқа да химиялық заттар (улы газ, қара май және т. б.) – бұлар ағзаны улайтын у, оны жасөспірім өз еркімен қабылдайды. Никотиннің қауіптілігі бұның есірткі екендігі, яғни ағза тез бейімделетін зат. Сондықтан темекі шегуді бастау оп-оңай, ал оны тастау қиын, бірақ тастауға болады. Егер бала төменгі сыныптан бастап темекі шексе, онда 12-13 жаста ол ентіге бастайтынын және жүрек қағысының реті бұзылатынын, ал 30 жасқа қарай – ол өте ауру адам болуы мүмкін екендігін, және де темекі шегу адам өмірін 7 жылға қысқартатынын балаларға түсіндіру керек. Қазіргі кезде бүкіл әлемде темекі шегуден бас тартып жатыр, өйткені темекі шегу сауықпайтын ауруға душар етеді, өмірді қысқартады, темекі шегу қазіргі кезде – сән емес.
Қатысушыларға арналған кеңестер. Оқытушы сабақтың басында баланың ағзасы үшін темекі шегудің зияндылығы туралы түсіндіреді (темекі шеккеннен болатын ауруларға баса назар аударады). Сонан соң темекі шегуді тастау технологиясын түсіндіру керек. Сабақ барысында балаларға жадынамалар, брошюралар таратып беруге болады. Өткізілген сабақтар, сұхбаттасулар тиімсіз болған жағдайда жасөспірімдерді медицина қызметкерлеріне консультацияға жіберу керек.
Темекі шегуден бас тарту - ұзақ әрі күрделі процесс; бас тарту стратегиясы әр бала үшін оның жағдайына қарай және темекіге тәуелділік деңгейіне байланысты дербес болады.
4 Сабақ. Балалар арасында алкоголь ішімдіктерін тұтынуға жол бермеу туралы.
Өзектілігі. Балалар арасындағы темекішегушілік кеңінен таралған (11-12 жастағылардың 9,4%-і алкоголь ішімдіктерін тұтынады). Ағзасы толық қалыптасып болмаған балалар мен жасөспірімдердің алкоголь тұтынуының зияны өте қауіпті. Мидың улануынан адамның есте сақтау қабылеті нашарлайды әрі зерделеу қабылеті әлсірейді.
Мақсаты: Мектептерде балалар мен жасөспірімдердің алкоголь тұтынудың зияны және алкоголь тұтынудың алдын алу шаралары туралы білімдерін арттыру.
Темекіге тәуелділікті анықтау тәсілдері:
- Осы фактордың бар-жоғын сұрақ қою арқылы анықтау (Сіз алкоголь тұтынасыз ба?)
Балалардың алкоголь тұтынатындығының белгілері: 1) алкоголді қалап тұруы; 2) ішкен кезде шамасын бақылай алмауы; 3) қорғайтын құсу рефлексінің жойылуы;
4) спиртке төзімділіктің арта түсуі; 5) алкоголді жүйелі түрде тұтынуы
Оқытушы алкоголдің зияны туралы жалпы мәліметтерді түсіндіреді. Алкоголь әсіресе өсіп келе жатқан ағза үшін өте қауіпті әрі балалар үшін «ерсектер дозасы» өлтіріп жіберуі мүмкін немесе бас миын зақымдаған кезде мүгедектікке душар етеді. Алкоголь – бұл жасушалар ішіндегі у, ол адамның өмірлік маңызды органдарын – бауырды, жүркті, миды бүлдіреді. 100 грамм арақ бас миының 7,5 мың жасушаларын жансыздандырады. Ішке қабылданған алкоголь 5 -10 минуттан кейін қанға сіңіріледі де бүкіл ағзаға тарайды. Барлық қылмыстардың 30% - і масайған күйде жасалады. Араққорлардың балалары басқа адамдарға қарағанда 4 есе жиірек маскүнемдік пен нашақорлыққа салынады. Алкоголь миға қан айдайтын қан тамырларына да әсер етеді. Ғалымдар спирт ішімдіктерінің әсерінен бас миының үлкен жарты шарының қабаттарында күшее түскен қозудан кейін бөгеліс процестерінің күрт әлсірейтінін анықтаған.
Алкоголдің әсерінен жасөспірімнің еркі мен өзін-өзі бақылау қабылеті әлсірейді, сөйтіп олар өмір бойы өкініп өтетіндей көптеген теріс қылықтар мен қателіктер жіберіп алады.
Қатысушыларға арналған кеңестер. Тұжырым жасаудың қиындығы жоқ: ешқашан және қандай жағдай болса да, егер тіпті мұны саған жақын адамдар – жолдастарың мен ата-аналарың ұсынса да алкоголді аузыңа алушы болма.
Ғалымдар бозбалалар мен бойжеткендердің маскүнемдігі ауыр әрі емделуі қиын ауру ретінде ересектерге қарағанда ТӨРТ есе тезірек пайда болып, дами бастайды. Жеке басының қасиеттері де жылдам жойыла бастайды.
5 Сабақ. Жеке гигиена жөніндегі модуль.
Өзектілігі. Жеке гигиена – СӨС негізі, инфекциялық және инфекциялық емес аурулардың алдын алуда жетекші рөл атқарады.
Сабақтың мақсаты – қатысушылардың есіндегі жеке гигиенаның негізгі ережелерін жаңғырту.
Сабақ өткізу технологиясы. Жеке гигиена — денсаулықты нығайтуға ықпал еттін ережелер жиынтығын орындау. Оған денені, киімді, іш киімдерді, үй-жайды таза ұстауға, сонымен қатар тамақ әзірлеуге қойылатын талаптар жатады.
Алдыңғы кезекте денені таза ұстау керек. Теріні дер кезінде әрі жүйелі түрде жуу керек, әйтпесе оның қорғаныс қабылеті мен микрофлорасының гомеостазы бұзылады. Әсіресе дененің ашық жерлері тез ластанады. Қоғамдық тамақтандыру мекемелерінде, үйде тамақ істеген кезде міндетті түрде қол таза болуы керек. Теріні тазартуға қежетті негізгі құралдар – сабын мен су. Күнделікті, әсіресе жұмыстан кейін, душ қабылдаған абзал, судың температурасы 37—38° жоғары болмау керек. Аптасына бір реттен жиілетпей ваннада немесе моншада сабын мен жөкені қолданып жуыну керек; жуынғаннан кейін ішкиімдерді міндетті түрде ауыстырады. Төсек жаймаларды ваннаға ( моншаға) түскеннен кейін ауыстырған дұрыс. Және де ұйықтар алдында күндізгі ішкиімдерді түнгі жейдеге (пижамаға) ауыстыру ұсынылады. Жатарда аяқты сабындап жуады, әсіресе жазда күн сайын жуған жөн. Шашты жұмсақ суда жуған жақсы. Майлы немесе құрғақ шаштарға арнайы күтім қажет. Жеке гигиенаға сыртқы жыныс органдарының күтімі де кіреді. Бұл арнайы гигиеналық шараларды бала туылған сәттен бастау керек және жүйелі түрде жасау қажет. Жеке гигиенада ішкиімдердің, киімдердің тазалығын сақтау, күн сайын шұлықтарды ауыстыру маңызды орын алады.
Ауыз қуысының күтімі тістерді сақтауға, ішкі органдар ауруларының алдын алуға көмектеседі. Тістерді ертеңгісін және кешкісін күн сайын тазалайды, ауызды тамақтанғаннан кейін шаяды. Тістер мен ауыз қуысы ауруларының алдын алу үшін жылына екі реттен жиілетпей стоматологқа тексерілу керек.
Дене мен киімнің тазалығы тұратын үйлердің, бөлмелердің, асүйдің, қосалқы үй-жайлардың тазалығын сақтауға байланысты болады. Отбасының әр мүшесінің жеке төсегі, жеке сүлгісі ( жеке және моншаға арналған) болғаны дұрыс;
Осы күнделікті қажет гигиеналық шаралардың бәрі отбасында біреу ауырып қалған кезде ерекше маңызға ие болады, өйткені гигиена талаптарын бұзу науқастың төңірегіндегі адамдардың, әсіресе балалардың жұмысқа қабілеттілігі мен денсаулығына теріс әсер етуі мүмкін.
Қатысушыларға арналған кеңестер:
- алынған ақпараттар негізінде жеке гигиена саласында жол берген өзіңіздің қателіктеріңізді талдаңыз.
- алынған ақпараттар негізінде отбасы мүшелеріне жеке гигиена нормалары мен ережелері туралы айтып беріңіз.
6 Cабақ. Күйзеліс және денсаулық
Орта және жоғарғы сынып оқушыларына
Өзектілігі. Күйзеліс – бұл ағзаның шамадан тыс зорлануына, үрейленуіне, күнделікті әбігерленуіне қатысты реакциясы. Жүктелім шектен тыс артық болып кеткен кезде көңіл-күй нашарлайды, басқа да белгілер пайда болады.
Сабақтың мақсаты - тренингке қатысушыларды күйзелістік жағдайларда бейімделу, сонымен қатар күйзеліс факторлардың теріс әсерінің алдын алу үшін «релаксация» тәсілін үйрету әрі күйзеліске төзімділікті қалыптастыру.
Сабақ өткізу технологиясы: күйзелістер кездеспей тұрмайды, біздің бүкіл өміріміз – бұл бізге әсер ететін орасан зор факторлар кешені. Әрі осы факторлардың көбісінің мәнісі күйзелтуші болып табылады. Күйзеліс факторларына ықпал ету қиын, тіпті мүмкін емес, брақ негізінен өзіңе ықпал етуге болады, өз реакцияларыңды дұрыс бағыттай білу және оларды бақылай алудың өзі күйзліске төзімділіктің басты құпиясы болып табылады.
Күйзеліс жағдайымен күресудің бірнеше тәсілдері болады – салауатты өмір салты, (жоғары калориялы тағамдарсыз) теңдесімді тамақтану; желдетілген бөлмеде жақсы ұйқы; жұмыстан кейін демалу (табиғат аясында, жарығы бәсңдетілген пәтерде, әр түрлі шараларға бару); дене шынықтыру жаттығулары.
Релаксация тәсілін үйрену, ол үшін қарапайым тесттердің көмегімен әр тыңдарманың күйзелістік жағдайын бағалау ұсыналады. Сонан кейін релаксация жаттығуларын жасау керек. Ол үшін тыныштандыратын әуенді (көбінесе классикалық) қосу керек, 2-3 минут бойы оған құлақ салып, барынша беріліп тыңдаған абзал, сонан кейін күйзеліске қарсы тыныс алуды жасайды: орындықта отырып, мұрын арқылы баяу терең дем алады, ауаны ішке тартудың ең жоғары тұсында тыныс алуды бір сәтке тоқтата қояды, сонан кейін ақырындап ауаны шығара бастайды. Мұның бәрі 5 минуттың ішінде жасалады. Осы тыныштандыру тыныс алысы 5 рет қайталанады. Осы кезде жаттықтырушы қатысушыларға терең дем алу және ауаны ұзақ сыртқа шығару барысында олардың күйзелістен жартылай құтыла бастағанын елестету ұсынылады.
Күйзеліске қарсы тыныс алудан кейін минуттық релаксация жасалады – ол үшін қатысушылар ауыздарының езулерін босаңсытуы, еріндерін суландыруы, және иықтарын бос ұстаулары тиіс. Релаксация біткенен кейін ақырындап тұру керек, аяқтарын иықтарымен теңдестіріп қойып, алдыға қарай еңкееді де денесін босаңсытады, басын, иықтарын және қолдарын төмен қарай салбыратып жібереді, баяу демалады. Осы қалыптарында 1-2 минут тұрады, сонан соң өте баяу түрде (басы айналмайтындй етіп) басын көтереді. Бұл жаттығуды 2 рет қайталау керек.
8 минутқа созылады.
Қатысушыларға арналған кеңестер: Жеке басының күйзелісін бағалау үшін күйзелістерді дербес бақылау күнделігін жүргізу керек. Бұл тәсіл күрделі емес, Бірнеше апта бойы, күн сайын күнделікке белгілеп отыру керек: күйзеліс белгілері қашан және қандай жағдайларда анықталды. Жазбаларды талдай отырып, өмір сүруге не кедергі, жек бастың күйзелісін туындататын не екенін анықтауға болады.
1. №7 сабақтың қысқаша мазмұны. «Коммуникативтік қарым-қатынас жасау принциптері».
Өзектілігі. Коммуникативтік қарым-қатынас жасау – адам өмірінің негізі, онсыз басқа адамдармен өзара әректтесу оған қиын болады.
Сабақтың мақсаты коммуникативтік қарым-қатынас жасау негіздерін үйрету.
Сабақ өткізу технологиясы. Қарым -қатынас жасаудан қашпаңыздар. Сіз жеткілікті шамада жақсы қарым-қатынас жасаймын, бірақ егер сізге әңгімелесуші жағымды болса ғана және көңіл-күйіңіз жақсы кезде ғана әңгімеге араласа аламын деп санайсыз? Мысалы, егер сіз өзіңізге қарсы келе жатқан танысыңызды байқасаңыз, онымен әңгімелеспеу үшін сіз жолдан бұрылып кеткенді жөн көресіз; егер сіз қоғамдық көліктің терезесінен онша таныс емес адамды көріп қалсаңыз, келесі автобусты күткен дұрыс деп санайсыз. Осының бәрі — сіздің қарам-қатынас жасауға құлықсыздығыңыздың белгілері. Сіз осы қасиеттерді өз бойыңызда дамытуға талпынуыңыз керек. Ол үшін күтпеген кездесулерден, онша таныс емес немесе тіпті мүлдем таныс емес адамдармен әңгімелесуден қашпауды үйреніңіз. Сөйтіп сіз қарым-қатынас жасау дағдыларын дамытасыз. Қарым-қатынас жасағаннан рахаттана біліңіз. Бұл соншалықты оңай емес. Біз қандай да бір адамдармен жоспарланған сұхбатты қалай өткіземіз деп өзімізді алдын ала дайындаймыз. Мысалы, бұрынғы сыныптасыңмен кездесіп, жүздесу сіз үшін іш пыстырар, қызықсыз болып көрінуі мүмкін, өйткені сіздің кездесушіңіздің кәдімгі көкмылжың екенін сіз білесіз. Сізге жағымсыз болып көрінген дидарласу алдында Сіз жақсыға қарай бейімделіңіз: есіңізде болсын, сіз жағдайды әрдайым өзгерте аласыз, өзіңіздің әңгімелесушіңізбен рөлдеріңізді алмастыра аласыз. Мысалы, өзіңіздің бұрынғы сыныптасыңыздың балалық шақ туралы естеліктерін онша тыңдағың келмейді. Жақсы – тыңдамаңыз, өзіңіз әңгімелей бастаңыз, жағдайды қолға алыңыз. Немесе әңгімені екеуіңізге де қызықты болатын басқа тақырыпқа ауыстырыңыз. Қызықсыз болғалы тұрған әңгімені қызықтысына қарай бұрып жіберіңіз. Әртүрлі адамдармен жүздесуді өзіңізге пайдалы етуді үйреніңіз, сонда дидарласу сіз үшін қызықты оқиғаға айналады. Әңгімені өзіңіз бастауға талпыныңыз. Үлкен қалада тұрғанда метроның бір вагонында келе жатқан ескі танысыңды көрмеген түр танытудың , немесе оны танымаған бола қалудың еш қиындығы жоқ. Адамдармен қарым-қатынас жасау барысында олармен қарапайым болуға тырысу керек. «Қалай жағдай?» немесе «Жұмысың қалай?» деген сұрақтарға өзіңнің істерің мен өмірің туралы аздап айтқаның жөн болады. Жауабыңыздың құрғақтығы мен әңгімелескіңіз келмегенін кездесушіңіз өзін сыйламағандық деп бағалауы мүмкін. Жақсы әңгімелесуші болу үшін кез-келген сұхбаттың басты ередесін есте сақтау керек –, тіпті егер ол өзіңіздің пікіріңізбен қатты алшақ болса да, егер ол сіздің қатты қарсылығыңызды тудырса да әңгімелесушіңнің пікірін сыйлау керек. Сіздің қарсылығыңыз мәдениетті түрде сыпайы жеткізілуі тиіс.
Қатысушыларға арналған кеңестер:
- алынған ақпараттар негізінде адамдармен қарым-қатынас жасау саласында жол берген өзіңіздің қателіктеріңізді талдаңыз.
- Сізде қай кезде қарым-қатынас жасау қиынға соғатыны және алынған ақпараттар негізінде мұны қалай шешуге болатыны туралы тұжырым жасау.
Сценарий
проведения в организациях образования Республики Казахстан
«ОРБИТЫ ЗДОРОВЬЯ»,
приуроченной «Национальному Дню здоровья»
с 7 по 12 декабря 2011 года
Каждое учебное заведение республики в эти дни воспринимаются как космический корабль, который выходит на «Орбиту здоровья».
Директор учебного заведения – командир корабля.
Завучи, медицинский работник и преподаватели физической культуры, председатель самоуправления учащихся, представитель родительского комитета – помощники командира.
Каждый класс – станция (или планета) «Орбиты здоровья».
На дверях классов вывешивается табличка с названием станций (или планет), например: «Станция здорового питания», «Станция физической активности и спорта», «Станция здорового образа жизни», «Станция культуры безопасного поведения на дорогах и в быту», «Станция: скажи - НЕТ! вредным привычкам», «Экологическая станция», «Станция Любви и Дружбы», «Станция самопознания» и т. д.
Каждый класс–станция, в соответствии с названием, готовит презентации, выступления, конкурсы, песни, танцы, стихи, слоганы, девиз и оформление кабинета.
Командир корабля и его помощники, поочередно, «делают остановку» на каждой станции, проверяя готовность к старту на «Орбиту здоровья». (В течение 7 дней).
Завершающая станция будет 12 декабря 2011 года, когда каждый класс-станция выступает со своей программой в актовом зале перед родителями, учащимися и гостями учебного заведения.
Желаем всем школам Казахстана удачного старта на «Орбиту здоровья!»
Семь Уроков здоровья
Урок 1 «Физическая активность — основа здорового образа жизни»
Актуальность: Двигательная активность - основа формирования здорового образа жизни (далее – ЗОЖ). С ее помощью можно предупредить ожирение и предотвратить заболевания сердечно-сосудистой системы и органов дыхания, закалить организм.
Физическая культура - отличное средство для поддержания работоспособности, закаливания и предупреждения сезонных инфекций (ОРВИ).
Цель занятия - подбор каждым участником доступного для него вида физической культуры.
Технологии проведения: Понижение двигательной активности называется гиподинамией. Из-за влияния научно - технического прогресса этот процесс в обществе ускорился. Поэтому необходимо поддерживать физическую активность на приемлемом уровне - в зависимости от возраста, но не менее 50 минут физической нагрузки в день. Как доказано, именно такая продолжительность нагрузки является минимальной, обеспечивающей поддержание здоровья и хорошего самочувствия.
Основными физическими качествами являются выносливость, сила, скорость и гибкость. В современном обществе особое значение имеет тренировка выносливости. Доказано, что она увеличивает устойчивость организма к стрессу, а у школьников и студентов улучшает успеваемость. Важным дополнением к занятиям физической культурой является закаливание - водные процедуры, солнечные ванны, босохождение. Поэтому заниматься упражнениями обязательно нужно на воздухе или в хорошо проветренном помещении.
Основными видами оздоровительной физической культуры считаются: утренняя гигиеническая и производственная гимнастика, плавание, атлетическая гимнастика, аэробика (фитнесс и шейпинг), ходьба и терренкур, оздоровительный бег, лыжные упражнения, командные спортивные игры, восточные оздоровительные практики (йога, цигун, тайцзи). Используются также спортивные тренажеры (беговые дорожки, велотренажеры). Важнейшим принципом занятий физкультурой является постепенность.
Особое внимание нужно уделить предупреждению перетренированности и травм.
Физкультурную группу для занимающихся определяет врач после медицинского осмотра.
Рекомендации участникам:
- увеличить физическую активность;
- регулярно вести дневник самоконтроля (записывать психическое и физическое самочувствие, тестовые результаты тренировок и уровень тренировочной нагрузки).
Урок 2 «Правила питания школьников»
Актуальность: Основы здоровья закладываются в школьные годы. Правильное питание ребенка в этот период - залог его хорошего физического и психического здоровья на всю жизнь. Уверенность в себе, успехи в учебе, концентрация внимания и способность к запоминанию, напрямую зависят от рациона питания. Очень важно, чтобы здоровый рацион питания каждый день полностью восстанавливал силы и энергию ребенка. Школьник испытывает огромную потребность в пищевых веществах, витаминах и минералах, особенно в белке, железе, кальции, йоде.
Цель: повышение знаний и привитие навыков по основам рационального питания среди детей и подростков.
Технология проведения:
Существует 5 основных групп продуктов:
1. хлеб, крупяные и макаронные изделия;
2. овощи, фрукты, ягоды;
3. мясо, птица, рыба, бобовые, яйца и орехи;
4. молочные продукты, сыры;
5. жиры, масла, сладости.
В ежедневное меню детей должны входить продукты из всех 5 основных групп. Детям и подросткам необходим сбалансированный рацион питания каждый день. Соотношение белков, жиров и углеводов в рационе питания должно быть 1:1:4.
Значение пищевых веществ:
Белки - «кирпичики», из которых строятся клетки организма и все необходимые для жизни вещества: гормоны, ферменты, витамины.
Жиры - источник энергии, жирорастворимых витаминов.
Углеводы - основной поставщик энергии для жизни.
Пищевые волокна - способствуют хорошему пищеварению, защищают организм от вредных веществ, ядов, помогают в профилактике многих заболеваний.
Основной источник белков – это мясо, рыба, яйца, молочные и кисломолочные продукты (кефир, творог, сыры), крупы.
Источник растительных жиров: подсолнечное, кукурузное масло, орехи (фундук, грецкий, кедровый и т. д.), семена подсолнечника.
Основной источник углеводов: свежие плоды (фрукты) и ягоды, молочные продукты.
Основной источник пищевых волокон (клетчатки): фрукты, ягоды и овощи, бобовые (фасоль, соя, чечевица), крупы (гречневая, овсяная, перловая и т. д.) и продукты, созданные на их основе (хлеб, зерновые хлопья, макароны и т. д.).
Режим питания: ежедневно, как в школе, так и дома, ребенок должен питаться в одно и то же время с интервалами 3,5 - 4 часа. За завтраком ребенок должен получать не менее 25 % от дневной нормы калорий (при четырехразовом питании), в обед ребенок должен получать не менее 35 %, на полдник - 15 %, на ужин ребенок должен получать до 25 % от дневной нормы калорий.
Рекомендации для участников: Еда должна проходить в спокойной обстановке, на каждый прием пищи необходимо достаточно времени, чтобы детям не приходилось торопиться. Важно, чтобы ребенок тщательно пережевывал пищу. От этого зависит, насколько хорошо она переварится и усвоится. Сбалансированный рацион питания, богатый всеми необходимыми веществами, непременно обеспечит детям заряд энергии и крепкое здоровье. Правильное питание обеспечивает хорошее здоровье, настроение и успехи в школе.
Урок 3 «Профилактика табакокурения среди детей и подростков»
Актуальность: Среди детей распространенность употребления табака к 11-12 годам достигает 12,7%. Особенный вред курения для детей и подростков обусловлен физиологией еще незрелого организма. При курении в кровь ребенка поступает большое количество вредных химических веществ, поэтому курение на этапе роста детского организма - очень опасно для здоровья.
Цель: Повышение знаний о вреде курения и мерах предупреждения курения среди детей и подростков в школах.
Методы выявления табачной зависимости:
- определение наличия данного фактора риска путем опроса (Вы курите?)
- определение стадии курения и степени зависимости (Сколько лет Вы курите? Сколько сигарет в среднем в день Вы выкуриваете?).
Технология проведения: В начале детям необходимо объяснить о вреде курения. Вредные вещества, содержащиеся в сигарете (также при пассивном курении яды могут проникать через органы дыхания в организм) проникают в ткани, накапливаясь постепенно разрушают органы.
Очень тяжело курение сказывается на сердечно-сосудистой, дыхательной системах, функции головного мозга подростка. Именно у малолетних курильщиков врачи отмечают постоянное ухудшение самочувствия: кашель, одышку, слабость, под действием никотина нарушается кровоснабжение мозга, возникает ухудшение памяти, снижение внимания на уроках, нарушение логики и координации движений. Кстати, наибольшее количество двоечников ученые обнаруживали именно среди юных курильщиков.
Никотин – и другие химические вещества (угарный газ, смолы и др.) – это яд для организма, который подросток принимает сам, добровольно. Опасность никотина в том, что это наркотик, т. е. вещество, к которому в организме легко возникает привыкание. Поэтому начать курить легко, а бросить трудно, но возможно. Необходимо детям объяснить, что если ребенок закурил с младших классов школы, то уже к 12–13 годам него могут появиться одышка и нарушение сердечного ритма, а к 30 годам – он может стать очень больным человеком, и что курение сокращает 7 лет жизни человека.
Сейчас во всем мире бросают курить, так как курение вызывает смертельные болезни, сокращает жизнь, курение сегодня – это не модно.
Рекомендации участникам: Преподаватель вначале занятия объясняет о вреде курения для детского организма (акцентирует внимание на заболеваниях, которые вызываются курением). Затем необходимо объяснить технологии избавления от курения. На занятиях можно раздать детям памятки, брошюры. В случае неэффективности проведенных занятий, бесед подростков следует направлять на консультации к медицинским работникам.
Отказ от курения - длительный и сложный процесс; стратегия отказа индивидуальна для каждого ребенка, в зависимости от его состояния и степени табачной зависимости.
Урок 4 «Профилактика употребления алкогольных напитков среди детей»
Актуальность: Среди детей распространенность употребления алкогольных напитков к 11-12 годам достигает 9,4%. Особый вред потребления алкоголя для детей и подростков обусловлен физиологией еще незрелого организма. Отравление мозга приводит к тому, что у человека ухудшается память и слабеют умственные способности.
Цель: Повышение знаний о вреде потребления алкоголя и мерах предупреждения потребление алкоголя среди детей и подростков в школах.
Методы выявления табачной зависимости:
- определение наличия данного фактора риска путем опроса (Употребляете ли Вы алкоголь?).
Признаки потребления алкоголя у детей:
1) тяга к алкоголю;
2) потеря контроля за мерой выпитого;
3) исчезновение защитного рвотного рефлекса;
4) увеличение переносимости спиртного;
5) систематическое потребление алкоголя
Преподаватель объясняет общие сведения о вреде алкоголя. Алкоголь особенно вреден для растущего организма и “взрослые” дозы для детей могут стать смертельными или привести к инвалидности при поражении головного мозга. Алкоголь – это внутриклеточный яд, который разрушает жизненно важные органы человека – печень, сердце, мозг. 100 граммов водки убивают 7,5 тысяч клеток головного мозга. Принятый внутрь алкоголь он через 5 -10 минут всасывается в кровь и разносится по всему организму. 30% всех преступлений совершаются в состоянии опьянения. Дети алкоголиков в 4 раза чаще других людей заболевают алкоголизмом и наркоманией. Алкоголь влияет также на кровеносные сосуды, несущие кровь к мозгу. Ученые выяснили, что под влиянием спиртных напитков в коре больших полушарий головного мозга в след за усиливающемся возбуждением наступает резкое ослабление процессов торможения.
Под влиянием алкоголя ослабляется воля и самоконтроль подростка, и нередко они совершают проступки и ошибки, в которых раскаиваются всю жизнь.
Рекомендации участникам:
Вывод: никогда и не при каких обстоятельствах не пригубливай алкоголя, даже если это предложат тебе близкие люди - товарищи и родные.
Ученые доказали, что у юношей и девушек алкоголизм как тяжелая, трудно излечимая болезнь возникает и развивается в ЧЕТЫРЕ раза быстрее, чем у взрослых. Разрушение личности также происходит гораздо быстрее.
Урок 5 «Модуль по личной гигиене»
Актуальность: Личная гигиена - основа ЗОЖ, играет ведущую роль в профилактике инфекционных и неинфекционных заболеваний.
Цель занятия - освежить в памяти участников основные положения личной гигиены.
Технологии проведения: Личная гигиена — совокупность правил, выполнение которых способствует сохранению здоровья. К ней относятся требования к содержанию в чистоте тела, белья, одежды, жилища, а также к приготовлению пищи.
Первоочередным является соблюдение чистоты тела. Кожу нужно своевременно и регулярно мыть, иначе нарушаются ее защитные свойства и гомеостаз микрофлоры. Особенно легко загрязняются открытые части тела. Чистота рук обязательна при работе в учреждениях общественного питания, при приготовлении пищи дома. Основные средства для очищения кожи — мыло и вода. Душ желательно принимать ежедневно, особенно после работы, температура воды не выше 37—38°. Мыться в ванне или бане с применением мыла и мочалки необходимо не реже одного раза в неделю; после мытья обязательно меняют нательное белье. Смену постельного белья приурочивают к мытью в ванной (посещению бани). Рекомендуется также перед сном менять дневное нательное белье на ночную сорочку (пижаму). Ноги моют с мылом на ночь, лучше ежедневно, особенно летом. Волосы лучше мыть в мягкой воде. Жирные или сухие волосы нуждаются в специальном уходе. Личная гигиена включает также уход за наружными половыми органами. Эти специальные гигиенические мероприятия следует начинать с момента рождения ребенка и проводить постоянно. Важное место в личной гигиене занимают соблюдение чистоты нательного белья, одежды, ежедневная смена носков (чулок)
Уход за полостью рта помогает сохранить зубы, предупредить заболевания внутренних органов. Чистят зубы ежедневно утром и вечером, полощут рот после еды. Для профилактики заболеваний зубов и полости рта нужно не реже двух раз в год посещать стоматолога.
Чистота тела и одежды немыслима без соблюдения чистоты в жилых комнатах, кухне, во вспомогательных помещениях. Каждому члену семьи рекомендуется иметь отдельную постель, отдельные полотенца (личное и банное);
Все эти гигиенические мероприятия, необходимые повседневно, приобретают особое значение в тех случаях, когда в семье кто-нибудь заболевает, т. к. нарушение требований гигиены может отрицательно сказаться на здоровье и трудоспособности окружающих больного людей, особенно детей.
Рекомендации участникам:
- проанализировать свои ошибки в сфере личной гигиены на основе полученной информации;
- рассказать о нормах и правилах личной гигиены членам семьи на основе полученной информации.
Урок 6 «Cтресс и здоровье»
Актуальность: Стресс – это реакция организма на перенапряжение, тревогу и ежедневную суету. Когда нагрузки становятся чрезмерными, ухудшается самочувствие, появляются другие симптомы.
Цель занятия - Обучить участников тренинга адаптироваться в стрессовой ситуации, а также методу «релаксации» для предотвращения негативного влияния стресс факторов и выработать стрессоустойчивость.
Технология проведения: Избежать стрессов нельзя, вся наша жизнь – это огромный комплекс воздействующих на нас факторов. И многие их этих факторов являются стрессовыми, по своей сути. На факторы стресса, повлиять трудно, почти невозможно, а можно влиять в основном на себя, в умении правильно направлять свои реакции и контролировать их, это и есть главный секрет стрессоустойчивости.
Выделяются несколько методов борьбы с состоянием стресса - здоровый образ жизни. сбалансированное питание (без высококалорийных продуктов); хороший сон в проветренном помещении; отдых от работы (на природе, в квартире с приглушенным светом, посещение различных мероприятий); физические упражнения.
Обучение методам релаксации, для этого рекомендуется с помощью простых тестов провести оценку стрессового состояния каждого слушателя. После этого сделать упражнения по релаксации. Для этого необходимо включить успокаивающую (чаще классическую) музыку, постараться вслушаться и сконцентрироваться на ней в течение 2-3 минут. Затем провести противострессовое дыхание: сидя на стуле, выполняется медленный глубокий вдох через нос, на пике вдоха на мгновение задерживается дыхание, после чего медленно делается выдох. Все это проводится в течение 5 минут. Это успокаивающее дыхание повторяется 5 раз. В это время тренер предлагает участникам постараться представить себе, что с каждым глубоким вдохом и продолжительным выдохом они частично избавляются от стрессового напряжения.
После противострессового дыхания проводится минутная релаксация- для этого участникам необходимо расслабить уголки рта, увлажнить губы, и расслабить плечи. После окончания релаксации, медленно встать, поставить ноги на ширине плеч, наклониться вперед и расслабится, голову, плечи и руки свободно свесить вниз, дыхание держать спокойно. Фиксировать это положение 1-2 минуты, после чего нужно очень медленно поднять голову(так, чтобы она не закружилась). Это упражнение повторить 2 раза. Длится 8 минут.
Рекомендация участникам: Для оценки личного стресса предлагается вести дневник самоконтроля стрессов. Метод этот несложный, В течение нескольких недель, ежедневно делать в дневнике пометки: когда и при каких обстоятельствах были обнаружены признаки стресса. Проанализировав записи, можно определить, что мешает в жизни, что вызывает личный стресс.
Урок 7 «Принципы коммуникативного общения»
Актуальность: Коммуникативное общение – основа жизни человека, без которой ему трудно взаимодействовать с другими людьми.
Цель занятия: обучить основам коммуникативного общения.
Технология проведения: Не избегайте общения. Вам кажется, что вы достаточно общительны, но предпочитаете вступать в диалог только в случае, если собеседник вам приятен и у вас хорошее настроение? К примеру, если вы замечаете идущего вам навстречу знакомого, то вы предпочитаете свернуть с пути, чтобы избежать беседы с ним; если вы замечаете в окне общественного транспорта малознакомого вам человека, то предпочитаете подождать следующий автобус. Все это — признаки того, что вы недостаточно коммуникабельны. Вы должны стремиться к тому, чтобы развить в себе это качество. Для этого старайтесь не избегать случайных встреч, общаться с малознакомыми людьми или с теми, кто вам вообще незнаком. Так вы разовьете навык общительности. Научитесь получать удовольствие от общения. Это не так просто, как кажется. Мы всегда настраиваем себя на то, как пройдет запланированная беседа с тем или иным человеком. Например, встреча с бывшим одноклассником видится вам очень скучной и неинтересной, так как вы знаете, что ваш собеседник — типичный зануда. Перед разговором, который видится вам неприятным, вы должны настроиться на лучшее: помните, что вы всегда можете изменить ситуацию, поменяться ролями со своим собеседником. К примеру, вам не очень хочется выслушивать воспоминания детства вашего бывшего одноклассника. Отлично — не выслушивайте, начните сами рассказывать, завладейте ситуацией. Или же поверните разговор на другую тему, которая будет интересна вам обоим. Превратите предстоящий неприятный разговор в приятный. Научитесь получать пользу от ваших бесед с различными людьми, и общение станет для вас более увлекательным событием. Старайтесь выступать инициатором беседы. Живя в большом городе, легко сделать вид, что не видишь старого знакомого, с которым едешь в одном вагоне метро, или притвориться, что вы не узнали его. Вступая в контакт с людьми, не будьте слишком формальны в общении с ними. На вопросы: «Как дела?» и «Как поживаешь?» вполне логично немного рассказать о своих делах и своей жизни. Сухость ваших ответов и нежелание вступать в разговор будут расценены как неуважение и недоброжелательность по отношению к вашему собеседнику. Для того чтобы стать приятным собеседником, необходимо помнить главное правило любой беседы — нужно уважать мнение собеседника, даже если оно сильно расходится с вашим мнением, если оно вызывает у вас бурю протеста. Ваш протест должен быть высказан цивилизовано.
Рекомендации участникам:
- проанализировать свои ошибки в сфере общения с людьми на основе полученной информации;
- сделать вывод, на каком этапе у вас возникают трудности в общении и как это можно решить с помощью полученной информации.
