ТРАДИЦИИ БЕЛОРУССКОГО НАРОДА
Цель: углубить знания детей о белорусских традициях; воспитывать уважение к историческому прошлому Беларуси.
Задачи: воспитывать уважительное отношение к традициям и обычаям белорусского народа; формировать интерес к белорусским народным играм, песням.
Оборудование: иллюстрации с различными праздниками белорусов: книга А. Клышки "Чую, бачу, гавару"
Предварительная подготовка: двое учащихся разучивают игру "Ішоў казёл".
Ход занятия
Современные правила поведения белорусов вытекают из традиций и обычаев, которые исторически сложились на нашей территории.
Традиция — это то, что переходит от одного поколения к другому; то. что унаследовано нами от наших предков: порядок, нормы поведения.
Обычаем мы называем какие-либо установившиеся правила. Это общепринятый, давно заведенный порядок в общественных отношениях.
В каждой стране есть сложившиеся традиции встречи праздников: Рождества, Нового года и др.
Традиции и обычаи белорусского народа нашли свое отражение в пословицах и поговорках. (Учитель читает пословицы и поговорки.)
Якая справа — такая і слава.
Нічога само не зробіцца.
Не так легка зрабіць, як сказаць.
Сумленная праца — наша багацце.
Работу словам не заменіш.
Праўда даражэй за грошы.
Пры сонейку цёпла, пры матулі добра.
Устанеш рана — зробіш многа.
Спачатку падумай, потым гавары.
Вопросы:
Чему эти пословицы и поговорки нас учат?
Как принято отмечать праздники у нас в стране?
Какие праздники вы любите больше всего? Почему?
Праздники всегда сопровождаются песнями. Давайте послушаем и выучим несколько песен.
Не кур, не вей, мяцеліца
Не кур, не вей, мяцелща, гэй, каляда!
Не завявай сцежак-дарожак,
Ой, я ж пайду к матульцы у госці.
К матульцы шла — вяночак віла,
Ад матулькі йшла — развіваючы,
Ой, па красачцы раскідаючы.
Ды ў ліпавы куст я ўкінула,
А у кусціку шэранью ваўчок.
*Прыпеу "гэй, каляда " паўтараецца ў канцы кожнага радка.
Добры вечар, пане гаспадару
—Добры вечар, пане гаспадару, ой, каляда!
Харошыя маеш ты сыночкі, ой, каляда!
Ой, што ж яны ў цябе робяць, ой, каляда?
—У святлічцы золата важаць, ой, каляда!
Наважылі трыццаць пудоў і чатыры, ой, каляда!
Тыя трыццаць пану гаспадару аддалі,
А тыя чатыры нам, каляднічкам, і калядзе!
* Кожны радок паўтараецца два разы.
Когда исполнялись эти песни?
Прыдзі, прыдзі, вясна
Прыдзі, прыдзі, вясна,
Прыдзі, прыдзі, красна.
К нам у таночак,
Прынясі нам збожжа.
Прынясі нам красак,
Каб нам звіць вяночак.
Едзе вясна, едзе
На залатым кані.
У зялёным саяні.
На сасе седзячы,
Сыру землю аручы,
А смыком скародзячы.
Вязе, вязе вясна,
Вязе, вязе красна
Ясныя дзянёчкі,
Зялёныя травы,
Красныя цвяточкі
Нам на вяночкі.
Вясна красна, адкуль прыйшла6
—Вясна красна,
—Адкуль прыйшла, } 2разы
— Адкуль прыйшла, што прынесла?
—Малодачкам —
Па чаўночку,
А дзевачкам — па вяночку.
А дзевачкам — } 2 разы
Па вяночку,
А пастушкам — па кіёчку,
Старым бабам —
Па галушачцы, } 2разы
Малым дзеткам — па кармушачцы.
Как вы думаете, когда пели такую песню? Почему?
У белорусов очень много игр, без них не обходился ни один праздник. Давайте и мы с вами поиграем.
Ігра "Ішоу казёл"
Мэта: развіваць маўленне, пашыраць кругагляд дзяцей.
—Ішоў казёл мастком, ківаючы хвастком.
—Куды ідзеш, казёл?
—На кірмаш пайду.
—Чаго на кірмаш?
—Касу купляць.
—Навошта табе каса?
—Сена касіць.
—Навошта табе сена?
—Кароў карміць.
—Навошта табе каровы?
—Малако даіць, пастушкоў карміць.
—Навошта табе тыя пастушкі?
—Свінак пасвіць.
—Навошта тыя свінкі?
—Горы капаць.
—А што ў тых тарах?
—Дубовая бочка.
—А што ў той бочцы?
—Жалезная ступа.
—А што ў той ступе?
—Залатая лыжка.
—А што ў той лыжцы?
—Макавае зерне.
—А дзе тое зерне?
—Пеўнік скляваў.
—А дзе той пеўнік?
—За мора паляцеў.
—А дзе тое мора?
—Кветкамі зарасло.
—А дзе тыя кветкі?
—У вянкі сплялі.
—А дзе тыя вянкі?
—3 вадой сплылі.
Гульня "Каршун"7
Мэта: развіваць дыялагічнае маўленне дзяцей, выхоўваць спрытнасць, хуткасць рэакцыю на слова, умение пераўвасабляцца. Для гульні выбіраюцца "каршун" і "квактуха". Астатнія дзеці — "кураняты". Яны становяцца за "квактухай" у рад, моцна трымаюцца за яе і адзін за аднаго. "Каршун" садзіцца на кукішкі і калупае трэскай ямку, а "квактуха" з "куранятамі” ходзяць вакол яго. "Квактуха" звяртаецца да "каршуна".
—Каршун, каршун, што ты робіш?
—Ямачку капаю!
—На што табе ямачка?
—Каменьчыкі шукаю!
—Нашто табе каменьчыкі?
—Іголачкі вастрыць!
—Нашто табе іголачкі?
—Мяшочкі шыць!
—Нашто табе мяшочкі?
—Тваіх дзетак лавіць!
—За што?
—Каб у агарод не лазлі!
—А што яны табе ў агародзе зрабілі?
—Гарох падзяўблі, моркву паелі,
—капусту паламалі, патапталі.
—Каторы ж гэта нарабіў?
—Ды яны ўсе!
—Ну, лаві!
"Каршун" пачынае лагіць апошняга ў радзе. "Квактуха" з растапыранымі рукамі адганяе "каршуна", крычыць: "Кыш! Кыш!". Хапаць іншае, не 
апошняедзщя "каршун" не мае права. Гульня працягваецца, пакуль ад "квактухі” не будуць "адарваны" усе "кураняты".
Варыянт канна гульні. Калі "каршун" зловіць 6—7 "куранят", "квактуха" з астатнімі дзецьмі ідзе вызваляць і просіць:
—Каршун. адпусці маіх дзіцянятак!
—А не будуць яны зноў у мой агарод лазіць?
—Больш не будуць!
— Калі не будуць, тады адпушчу. Толькі няхай гэтае кураня мне кашулю пашые.
"Кураня" імітуе рухамі шыццё кашулі потым аддае яе "каршуну". Той адпускае "кураня", задае работу астатнім "куранятам", якіх злавіў, і адпускае іх.
Гульня "Гус1-гус1"
Мэта: развіваць у дзяцей дыялагічнае маўленне, умение дзейнічаць па слоўнаму сігналу, спалучаць словы з дзеяннямі. Настаўнік звяртаецца да дзяцей: "Вы будзеце "гусямі”, а я — вашай "гаспадыняй". Вы пасвіцеся вось тут "на траўцы" (паказвае месца), а ў тым куце будзе "логава ваўка". 3 дапамогай лічылкі дзеці выбіраюць "ваўка". "Гусі” знаходзяцца ў адным канцы пакоя, "гаспадыня" — у другім, "воук" — убаку.
Паміж "гаспадыняй" 1 "гусямі” адбываецца такая размова:
—Гусі-гусі
—Га-га-га!
—Есці хочаце?
—Ага!
—Дык ляціце...
—Го-го-го,
Воўк зубаты за гарой.
—Гусі-гусі!
—Го-го-го...
— Вы не бойцеся яго!
Першай гуска паляцела,
Потым — гусяняты.
I гусак падняўся смела,
Следам — воўк зубаты.
"Гусі” бягуць да "гаспадыні", а "воук" стараецца злавіць каго-небудзь. Злавіўшы, ён вядзе "гуся" у свае "логава". Калі "воук" нічога не зловіць, "гаспадыня" гаворыць:
Скочыў шэры на дарогу,
Толью не злавіў нікога!
Гульня паўтараецца некалькі разоў.
Заувага. Калі дзеці вывучацьтэкст, "гаспадыняй" можа быць хто-небудзь з гульцоў. "Гаспадыню", як і "ваўка", выбіраюць тады з дапамогай лічылак.
Вопросы:
Какие традиции и обычаи белорусского народа вы знаете?
Соблюдаете ли эти традиции и обычаи в семье, классе, школе?
На основании чего строятся современные правила поведения людей?
