Теуцожь районым ит къуаджэу Очэпщые ик1элэц1ык1у 1ыгъып1э ик1элэп1эу Делэкъо Сусаннэ идоклад

Теуцожь районым

ит къуаджэу Очэпщые

ик1элэц1ык1у 1ыгъып1э
ик1элэп1эу
Делэкъо Сусаннэ

идоклад

Адыгэ хабзэмрэ к1элэц1ык1у 1оры1уатэмрэ.

Адыгэмэ ныбжьык1эм ип1ун сыдигъок1и пшъэрылъ шъхьа1эу алъытэщтыгъ ык1и ащ мэхьанэшхо ратыщтыгъ. Ахэмэ икъу фэдизэу къагуры1ощтыгъ лъэпкъыр щы1эным, ыпэк1э лъык1отэным, хэхъоныгъэ ыш1ыным пае нахьыжъмэ ящы1эк1э-псэук1э щызэрагъэгъотыгъэ опытыр къак1эхъухьэрэ ныбжьык1эмэ яп1ун-гъэсэныгъэ зэрэфэбгъэ1орыш1эн фаер.

Нахьыжъымэ алъэгъугъэр, апэк1эк1ыгъэр, ахэмэ ягупшысэ-гулъытэхэр, лэжьэн-псэук1э къулайныгъэхэу а1эк1элъы хъугъэхэр ныбжьык1эмэ зэра1эк1эбгъэхьан амалэу адыгэмэ я1агъэр п1уныгъэр ары.

Ижъырэ адыгэмэ дэгъоу къагуры1ощтыгъ лъэпкъым къык1эхъухьэрэ ныбжьык1эхэр щы1эныгъэм илъэныкъо пстэуми афэухьазырыгъэнхэр пшъэрылъмэ япшъэрылъыжьэу зэрэщытыр.

Ары ахэмэ ныбжьык1эмэ яп1уныгъэ-гъэсэныгъэ фэ1орыш1эрэ 1офтхьабзэхэр теубытагъэ фыря1эу зык1ызэрахьэщтыгъэр. Хэтык1и нафэу щытыр лъэпкъым къык1эхъухьэрэ ныбжьык1эхэр ежь лъэпкъым ишэн шэпхъэ хабзэхэмк1э зэрэп1унхэ фаер ары. Джащыгъур ары ны1эп лъэпкъым епэсыгъэ ныбжьык1эхэр и1эхэ зыхъущтыр.

Егъаш1эм адыгэмэ ц1ыф зэхэтык1э дахэу ахэлъыгъэхэр, шэн-зек1ок1э шапхъэхэу я1агъэхэр, п1уныгъэ амалэу зэрагъэу1угъэхэр джырэ тилъэхъан зэдгъэу1ужьынхэ, тыгу къэдгъэк1ыжьынхэ, зыкъядгъэ1этыжьын, зыпкъ идгъэуцожьынхэм ык1и тиныбжьык1эмэ яп1уныгъэ-гъэсэныгъэк1э дгъэфедэнхэм иамалхэр щы1эхэ хъугъэх. Ар тэрык1э инэу гуапэ мэхъу, гушхуагъи къытеты.

Лъэпкъым икультурэ, итрадициехэр к1элэц1ык1умэ яп1уныгъэ-гъэсэныгъэ щыгъэфедагъэхэмэ федэ гъэнэфагъэ къызэрихьыщтым щэч хэлъэп. Ащк1э амалэу щы1э хъугъэри мак1эп.

Адыгэмэ шэн-хэбзэ дахэхэу ахэлъыгъэхэр, щы1эныгъэ гъогу хьылъэу къак1угъэр зыфэдэр икъу фэдизэу ныбжьык1эмэ ябгъэш1эным, алъыбгъэ1эсыным, зэхябгъэш1эным пае 1офтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зепхьанхэ фае. Адыгэ гущы1эжъым «К1алэм ебгъэлъэгъурэр игъогу», — elo. Арышъ, лъэпкъым ишэн-хабзэхэм атетэу ц1ыфым исабыигъом щегъэжьагъэу п1уныгъэ 1офхэр дызепхьанхэ фаех.

Нахьыпэм сабыим п1уныгъэр зыщигъотыщтыгъэр ежь унагъоу къызэрыхъухьагъэр ары. Арэу щыт нахь мыш1эми, ащ ип1уныгъэ-гъэсэныгъэ ны-тыхэм, ныжъ-тыжъхэм язакъоп хэлажьэщтыгъэхэр къоджэдэсхэм а 1офым чанэу я1ахьыш1у хаш1ыхьэщтыгъ. Ижъык1э адыгэмэ, непэ фэдэу, к1элэц1ык1у 1ыгъып1эхэр я1агъэхэп. Уахътэу лъык1уатэрэм, щы1эныгъэм зэхъок1ныгъэу фэхъурэмэ, aщ к1эу къыхэхьагъэмэ к1элэц1ык1у 1ыгъып1эхэр ащыщых. Тиныбжьык1эхэм яп1ун-гъэсэныгъэк1э ахэр осэнчъэу, ш1огъабэ зыпылъхэу щыты: К1элэц1ык1у 1ыгъып1эм и1офхэр зэрэзэхищэрэм бэк1э елъытыгъ сабыеу ащ ч1эсхэм п1уныгъэ-гъэсэныгъэу агъотыщтыр зыфэдэр.

К1элэп1оу сэ 1оф зыссш1эрэр илъэст1ок1ым ехъугъ. А уахътэм къык1оц1 опыт гъэнэфагъэ си1э хъугъэ. Апэрэ илъэсхэу 1оф зысш1эрэм щегъэжьагъэу, к1элэц1ык1ухэр къызк1эхъухьэрэ лъэпкъым ишэн хабзэмэ атетэу п1унхэм, бгъэсэнхэм мэхьанэшхо зэри1эм ш1ошъхъуныгъ-пытэ фыси1э хъугъэ.

Уахътэр зэхъок1ы, еплъык1эми ек1ол1ак1эми захъожьы. Джырэ тилъэхъан уилъэпкъ итарихъ, икультурэ, зэк1э щы1эныгъэ опытэу ащ зэригъэу1угъэр, п1уныгъэ-гъэсэныгъэу ныбжьык1эмэ адызэрихьэщтыгъэри, зэрадызэрихьэщтыгъэри къыубытэу, зэбгъэш1энхэ, бгъэфедэнхэ уфиты хъугъэ. Сэ сшъхьэк1э ар инэу гуапэ сщэхъу.

Мы аужырэ лъэхъанхэм а лъэныкъомк1э си1офш1энхэр нахь чанэ зэрэзэхэсщэнхэм лъэшэу сына1э тесэгъэты. Ащк1э 1офтхьабзэхэу зехьэгъэн, зэш1охыгъэн фаехэм сягупшысэ, сэгъэунэфых, 1офш1эгъум згъэфедэщт материалхэр сэугъоих. Нэужым ахэр зэрэзгъэфедэщтхэм тегъэпсыхьагъэу зэхэгъэушъхьафык1ыгъэхэу зэсэгъафэх. Ащк1э си1офш1эгъухэри к1элэц1ык1умэ янэ-ятэхэри, янэжъ-ятэжъхэри 1эпы1эгъу къызфэсэш1ых. Материалэу сыугъоихэрэр анахьэу къызхэсхыхэрэр зэфэшъхьаф литературэхэр, гъэзетхэр, журналхэр арых. К1элэц1ык1умэ nlyныгъэ-гъэсэныгъэ 1офэу адызесхьэрэм а материалхэр игъэк1отыгъэу щысэгъэфедэх, ш1огъэ гъэнэфагъи къаты.

Сыд фэдэ п1уныгъэ 1офыми егъэжьап1э фэхъун фаер ныдэлъфыбзэр ары.

К1элэц1ык1у пэпчъ ц1ыф гъэпсык1э ык1и шэн-шэпхъэ гъэнэфагъэхэр и1эхэу к1элэц1ык1у 1ыгъып1эм къэк1о: Ахэмэ ш1эныгъэм ылъэныкъок1и яухьазырныгъэ зэфэдэп. Зыр адыгабзэк1э мыдэеу мэгущы1э, ят1онэрэм ар ыш1эрэп, ящэнэрэм — адыгабзи урысыбзи зэхапхъэу егъэфедэ. А пстэур къыдэслъытэзэ, к1элэц1ык1умэ апэрэ мафэм щегъэжьагъэу п1уныгъэ-гъэсэныгъэ гъэнэфагъэ агъотыгъэу еджап1эм зэрэк1ощтхэм фэухьазыргъэнхэм сыдэмышъхьахэу сыфэлажьэ, 1оф дэсэш1э.

Сабыймэ аныбжь елъытыгъэу, яныдэлъфыбзэ икъу фэдизэу яагъэш1эным ренэу си1офш1эн фэсэгъэ1орыш1э. Адыгабзэк1э зэпымыоу садэгущы1э, ежьхэри яныдэлъфыбзэк1э зэрэгущы1эщтхэм сылъэплъэ. Ахэмэ жэбзэ чанрэ жэбзэ зэгъэфагъэрэ а1улъэу зэрэхъуным сына1э тесэгъэты.

Мыщ дэжьым нэбгырэ пэпчъ ишэн-хабзэхэр, игулъытэ-гушыпсэхэр зыфэдэхэр зэгъэш1эным ык1и ахэмэ ялъытыгъэу зэхэгъэушъхьафык1ыгъэхэу 1оф зэрадэш1эгъэщтым мэхьэнэ гъэнэфагъэ есэты.

Адыгабзэм иамалхэр сабыймэ нахь псынк1эу зэрагъотыщтым фэ1орыш1эрэ ш1ык1э-амал зэфэшъхьафхэр сэгъэфедэх. Ахэмэ ш1ык1э-гъэпсык1эу я1эщтхэр зэфэмыдэхэу, зым зыр нахь гъэш1эгъонэу, къыгъэбаеу, къыгъэшъорыш1эу, к1элэц1ык1умэ ягонэс зэрэхъущтым ренэу сына1э тесэгъэты.

Ц1ыф лъэпкъ пэпчъ идунэететык1и, ипсэук1и, и1ок1э-ш1ык1и анахь 1упк1эу зыхэплъэгъощтыр и1оры1уат, фольклорк1э тызаджэрэр ары. Адыгэ 1оры1уатэр ащк1э пхъонтэ мыт1эк1 зыфа1орэм фэд. Тызэсэжьыгъэ орэдыжъхэм, бэш1агъэу тш1эрэ къэбархэм нахь гуфаплъэу тапкъырыплъыхэмэ, гум зезгъэпхъотэрэ гулъытэ гъэш1эгъонхэр къакъок1ых.

Ц1ыфыр къызыхъурэмрэ идунай зыщихъожьырэмрэ къазыфагу ыгъаш1рэр орэдк1э, гущы1э дахэк1э узэфыгъэ. Нэк1э плъэгъущт, 1эк1э узнэсыщт пкъыгъохэу адыгэм игъаш1э къеш1эк1ыгъэмэ къащегъэжьагъэу, ш1эжьым къыхьыжьын ылъэк1ыщт хъугъэ-ш1агъэу пэк1эк1ыгъи, гук1э, псэк1э зэригъэфэгъэ хабзи, иакъыл къыхихыгъэ дунэелъэгъук1и, зыр нахьыбэу, адрэр нахь мак1эу, зыр нафэу, ык1ы1у телъэу, адрэр гъэбылъыгъэу, гущы1э гъэк1эрэк1агъэм ыкъогъу щы1эу, 1оры1уатэм егъэунэфых.

1оры1уатэм щы1ак1эр ч1ым тыре1этык1ы, щымы1эм ущегъэгугъы, щы1эр хьалэмэтэу къыпщегъэхъу. Ау гъэпц1алъэп 1оры1уатэр. Гугъап1, тегъэк1ап1, к1уач1э.

Кушъэ орэдк1э рещажьэшъ, ц1ыфыр дунаим къыщырещэк1ы, ш1угъи, дэхагъи ахегъэда1о, гумэк1и, гук1аи ахегъаплъэ. Л1ыгъэм фегъасэ, гук1гъум феу1ушы. Джащ фэдиз ш1уагъэрэ хьалэмэтыгъэрэ адыгэм рипэсыгъ и1оры1уатэ, иорэд, ипшысэ, и хьырыхьыхьэ.

Ныдэлъфыбзэ жабзэм икъулайныгъэхэр сабыймэ язгъэгъотынымк1э амалыш1оу згъэфедэрэмэ экскурсие зэфэшъхьафхэр ащыщых.

Ахэр экскурсие зысщэхэк1э, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим хэхъухьэрэ-хэш1ыхьэмэрэ алъысэгъаплъэх: уцыхэр, чъыгыхэр, къэгъагъыхэр, псэушъхьэр, псэолъэ ш1ыгъэхэр, нэмык1хэри.

Экскурсием илъэхъан, ахэмэ а1улъ жабзэм хэхъоныгъэ зэрэфэсш1ыщтым тегъэпсыхьагъэу беседэ адэсэш1ы, упч1э къызэрык1охэр афэзгъэуцзэ, къясэгъа1о джэуапхэр.

Мак1эп экскурсие тызэрэк1орэр. Экскурсие пэпчъ пшъэрылъ гъэнэ­фагъэ фэтэш1ы, мурад гъэнэфагъи фэтэгъэуцу.

Гущы1эм пае, экскурсиек1э бэрэ сэщэх тишъофхэм, типсыгъо. Экскурсием тыкъызик1ыжьырэм къэтлъэгьугъэмэ татегущы1эжьы,

Лъэпкъым икультурэ ш1улъэгъуныгъэ зэрэфязгъэш1ыщтым тетэу нахьыпэм ык1и джырэ тилъэхъан адыгэмэ агъэфедэщтыгъэхэм ык1и агъэфедэхэрэм нэ1уасэ афэсэщ1ых.

Ныдэлъфыбзэр язгъэш1энымк1э зэфэшъхьаф картинэхэр, сурэтк1э гъэк1эрэк1эгъэ к1элэц1ык1у тхылъ зэфэшъхьафхэр, нэмык1хэри игъэк1отыгъэу сэгъэфедэх. Картинэу, е сурэтэу згъэфедэрэм щы1эныгъэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэр къыубытэу, къыгъэлъагъоу зэрэщытыным сына1э тесэгъэты.

К1элэц1ык1умэ бзэу а1улъыр нахь зэгъэфэгъэнымк1э, гъэчаныгъэнымк1э, ягубзыгъагъэ хахъо фэш1ыгъэнымк1э жэры1о творчествэр дэ­гъоу сэгъэфедэ.

Янэжъ ятэжъхэм яхьатырк1э пшысэ ц1ык1ухэр зыш1эгъэ сабыйхэр
к1элэц1ык1у 1ыгъып1эм къак1орэмэ бэрэ къахафэх. Ахэр сэ 1эубытып1э
сфэхъух: аш1эрэ пшысэхэр къясэгъэ1уатэ, адрэхэр ахэмэ аш1огъэш1эгъонэу ядэ1ух. Нэужым нэмык1ыми къясэгъэ1отэжьы, къэтэгъэлъагъо.

Джаущтэу сыдэмышъхьахэу, ш1ык1э-гъэпсык1э зэфэшъхьафхэр, амал зэмыл1эужыгъохэр згъэфедэзэ, к1элэц1ык1умэ ныдэлъфыбзэр язгъэш1эным, рыгущы1энхэм икъулаиныгъэхэр язгъэгъотыным 1оф зэрэдасш1рэм иш1уагъэк1э к1элэц1ык1у 1ыгъып1эр къызщаухырэм ахэмэ ажабзэ нахь псыхьагъэу усэхэр, орэдхэр къа1онхэ, пшысэ ц1ык1ухэр къа1отэнхэм, рассказ мыиныхэр зэхагъэуцон алъэк1эу мэхъух.

Адыгэмэ "Чыр ц1ынэзэ къэуф, к1алэр ц1ык1узэ гъасэ" alo. Мы гущы1эжъым щы1эныгъэ философскэ гупшысэ купк1 пытэ к1оц1ылъ. Чыр зыгъук1э псынк1эу зэрэзэпык1ырэм фэд, ц1ыфым ип1ун иц1ык1угъом демыгъажьэмэ, сыхьатэу, мафэу» илъэсэу п1эк1эк1ырэм фэдизк1э ащ уфэк1эсэщт. Нэужым ар дэбгъэзыжьын плъэк1ыщтэп, бжьыгъэ фыжьэу къэнэщт. Ар дэгъоу адыгэмэ къагуры1ощтыгъ, ащ елъытыгъэуи п1уныгъэ 1офтхьабзэхэр къак1эхъухьэрэ ныбжьык1эмэ адызэрахьэщтыгъ. Ащ сэ си1офш1эни зэрэфэзгъэ1орыш1эщтым сына1э тесэгъэты.

Пшысэу къафэс1уатэрэм, е сакъызфеджэрэм имэхьанэ нахь къагуры1оным, зэхаш1эным, аш1огъэш1эгъоны хъуным пае ащ хэт героимэ закъыпэсш1ыжьызэ, къэ1отэнри къеджэнри зэхэсэщэ. А зы пшысэм заулэрэ сакъыфеджэ.

Сип1ур к1алэц1ык1умэ адыгэ пшысэхэр лъэшэу ш1у алъэгъух.

Ижъым къыщегъэжьагъэу адыгэмэ акъылымрэ къулаимрэ мэхьанэшхо араты. Акъылымрэ къулаимрэ ямэхьанэ к1элэц1ык1умэ язгъэш1энымк1э, уасэ фязгъэш1ынымк1э зиш1огъэшхо къак1орэмэ ащыш пшысэу "Акъылырэ къулайрэ" зыфи1орэр.

Семызэщэу мы пшысэм 1оф дэсэш1э: шъхьадж иамал къызэрихьэу тесэгъэгущы1эх, Къарыу закъок1э бгъэхъэн зэрэщымы1эр, акъылырэ къулайрэ ащ дыуи1эжьын зэрэфаер агурысэгъа1о зэфэхьысыжьыгъом илъэхъан.

Ар къэзыушыхьатырэ гущы1зжъхэри мыщ дэжьым тэгъэфедэх: "Акъылым уасэ и1эп", "Акъыл зи1эм имы1э щы1эп", "Акъылыр былымк1э ащэфырэп", нэмык1хэри.

Сип1урмэ ныдэлъфыбзэр ш1у язгъэлъэгъунымк1э, агу илъыр къыра1ошъоу езгъэсэнхэмк1э зиш1уагъэ къэк1орэ амалэу згъэфедэрэмэ "джэгун лъытак1эхэр" ащыщых.

Зэрэхабзэу, к1элэц1ык1умэ джэгуныр сыдигъуи як1ас. А лъэныкъор къызфэзгъэфедэзэ, язгъаш1эмэ сш1оигъохэр джэгуным дыхэтэу алъысэгъэ1эсы. Лъытэк1э ц1ык1умэ бзэр нахь апсыхьэ. Ащ къыхэк1эу нахьыпэм адыгэмэ ахэлъыгъэ лъытак1эхэр ясэгъаш1э.

Кэлэц1ык1умэ яныдэлъфыбзэ жабзэ нахь зэзгъэфэнымк1э гущы1эжъхэри 1уры1упчъэхэри амалыш1оу сэгъэфедэх, хэсш1ык1эуи ш1огъэ гъэнэфагъэ къаты.

1уры1упчъэхэр къэ1огъош1ухэп. Ахэмэ якъэ1он сабыйхэр хэгъэк1и, нахьыжъхэмк1и къинэу щыт. Арэу щыт нахь мыш1эми, 1уры1упчъхэр сэ къафас1омэ, ежьхэр езгъэдэ1ухэмэ, ет1анэ къык1язгъэ1отык1ыжьызэ, жабзэм ипсыхьан ахэр фэсэгъэ1орыш1эх.

Жабзэм ихэгъэхъонк1и, п1уныгъэ-гъэсэныгъэм ылъэныкъок1и ш1огъэшхо апкъырылъ гущы1эжъми. К1элэц1ык1умэ беседэу адэсш1ырэм пэпчъ, 1офыгъоу тызтегущы1эрэм елъытыгъэу гущы1эжъхэр сэгъэфе­дэх. Ахэр къэс1орэ къодыеу щымытыхэу, зэрязгъэш1эщтым тегъэпсыхьагъэу 1офш1энхэри зэхэсэщэх: къас1охэрэр сауж итхэу ежьыми къясэгъэ1ожьы. Сыдигъок1и, зимэхьанэк1э хьылъэ гущы1эжъхэр язгъаш1эрэп ык1и яс1орэп. Ежь к1элэц1ык1ухэмк1э нахь 1эрыфэгъу хъущтхэр ары згъэфедэхэрэр.

Гущы1эжъхэр згъэфедэхэзэ сип1урмэ шэн дэгъухэр ахэлъэу, 1эдэбныгъэр яшъуашэу зэрэхъунхэм сына1э тесэгъэты.

Апэрэ илъэсэу к1элэц1ык1у 1ыгъып1эм къызыщык1охэрэм щегъэжьагъэу, ар къаухыфэ, къысфэгъэзагъэ хъурэ группэм хэтмэ 1офш1эныр ш1у алъэгъоу, а1э ек1оу, афэлъэк1ыщтымк1э нахьыжъмэ я1офш1эн хэлажьэхэу, лэжьак1ом шъхьэк1эфэныгъэ дызэрахьаным фэхьазырхэу зэрэсп1унхэм, зэрэзгъэсэнхэм сына1э тесэгъэты.

Апэрэ лъэхъанхэм ежьхэм ашъхьэ ифэ1о-фаш1эхэр зэрахьан, агъэцэк1энхэ алъэк1эу есэнхэм икъу-лайныгъэхэр зэрагъотыщтым фэ1орыш1эрэ 1офтхьабзэхэр зесэхьэх.

Аныбжь зэрэхахъорэм тегъэпсыхьагъэу, амалэу я1эм елъытыгъэу 1офш1эн зэфэшъхьафхэм ахэсэгъэлажьэх. Ащ дак1оу, 1офш1эным ш1уагъэу пылъым фэгъэхьыгъэ беседэхэр зэхэсэщэх. Беседэм илъэхъан мыщ фэдэ гущы1эжъхэр сэгъэфедэх: "Зибэ пш1эрэм уры1аз", "Ц1ыфыр зыгъэлъап1эрэр и1эш1агъ", "Улажьэмэ лыжъ пшхын», нэмык1хэри. Беседэу адэсш1ырэм жэры1о творчествэм ык1и джырэ адыгэ литературэм ащыщ произведениехэр, усэхэр щысэгъэфедэх.

Шэн дэгъухэу усэм къыгъэлъагъохэрэр ежьмэ къызэрахэфэным сына1э тесэгъэты. 1офш1эным фэп1угъэнхэмк1э усэхэм, пшысэхэм, про­изведение зэфэшъхьафхэм язакъоп згъэфедэхэрэр. Апшъэрэ ныбжь группэм зынэсыхэрэм 1офтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрахьанхэ, зэш1уахынхэ алъэк1эу сэп1ух.

Ежь аныбжь елъытыгъэу нахьыжъмэ агъэцэк1эрэ 1офш1энмэ ахэлэжьэнхэу есэгъасэх. Ащк1э зиш1уагъэ къэк1орэ амалмэ ащыщ е1ок1ыныр. Сабыим занк1эу зеп1орэм гурымы1оу бэрэ къыхэк1ы. Ащ гьэгусэни, гухэк1и къыфихьын елъэк1ы. Арышъ, игулъытэ къэзгъэущырэ е1ок1 зыфэпш1ык1э нахь фэчэфэу 1офыр зэш1уихыщт, имыхъо-мыш1агъи зэрэмытэрэзыр къыгуры1ошт, зэригьэтэрэзыжьыщтми лъыхъущт.

Гущы1эм пае, джэгунхэу к1элэц1ык1ухэр 1эгум къызитщыхэрэм, ахэмэ алъэгьу бзылъфыгьэ пхъэнк1ак1ом щагур зэригъэкъабзэрэр. Ащ яш1уагъэ рагъэк1ыным, 1офэу ыгъэцак1эрэм я1ахьыш1у хаш1ыхьаным фэсщэнхэм пае мырэущтэу ясэ1ок1ы, "Амнэт ти1эгу къэбзэ дэдэу ы1ыгь. Дэгьоу мэпхъанк1э, хэк1ыхэри 1уехыжьы. Арэу щыт нахь мыш1эми ащ и1офш1эн къины. Пшъыгъа ш1уа Аминэт?" Ащ лъыпытэу к1элэц1ык1умэ ягулъытэ зепхъуатэ, бзылъфыгъэм узэрэде1эн фаем гу лъатэ, Лъэтемытэу зым пхъэнк1ыпхъэр ештэ, адрэмэ хэк1хэр фы1уахыжьы.

Мы ш1ык1эм тетэу 1оф адасш1э зыхъурэм к1элэц1ык1умэ 1офш1эныр ш1у алъэгъоу, зы ц1ыфым зы ц1ыфыр де1эн, зищык1агъэм уиш1уагъэ ебгъэк1ын зэрэфаер къагуры1оу мэхъух.

Нахьыжъ группам зынэсхэрэм, сэнэхьат зэфэшъхьафхэу щы1эхэм нэ1уасэ афэсэш1ых.

Сыдрэ сэнэхьати ц1ыфхэмк1э осэ гъэнэфагъэ зэри1эр агурызгъэ1оыым пае 1офтхьбзэ зэфэшъхьафхэр зэш1осэхых.

Ащк1э зиш1уагьэ къак1орэмэ ащыщых экскурсиехэр, беседэхэр, лъыплъэныгъэхэр, нэмык1хэри.

Сэнэхьат зэфэшхьафмэ афэгъэхьыгъэ беседэу зэхасщэрэмэ ялъэхъан ежьмэ янэ-ятэхэм, янэжъ-ятэжъхэм ясэнэхьатхэр, 1офэу агьэцак1эхэрэр ык1и зыщагъэцэк1эрэ 1офш1ап1эхэр къясэгьа1ох. А 1офш1энмэ яхьыл1агъэу ш1эныгъэу к1алэмэ я1эр сэгъэунэфы.

Ащ ыуж сэнэхьат зэфэшъхьафмэ яхьыл1эгъэ произведениехэу тызэджагъэхэр тыгу къэтэгъэк1ыжьых.

К1элэц1ык1оу къысфэгъэзагъэмэ адыгэмэ яхъишъа, якультурэ зыфадагъэр нахь куоу язгъэш1ным тегъэпсыхьагъэу музей мыиныщэ ти1. Нахьыпэм адыгэмэ агъэфедэщтыгъэ 1эмэ-псымэхэу, хьакъу-шыкъухэу ащ ч1элъыр мак1эп. Ащ адыгэ бзылъфыгьэ ык1и хъулъфыгъэ щыгъын шъуашэхэр (сае, цые), naloxap, шъхьарыхъонхэр, адыгэ пщын, пхъэк1ычэхэр, тыжьын бгырыпх, 1анлъэ, 1анэ, нэмык1хэри ч1элъых.

Тик1элэц1ык1умэ лъэшэу ш1у алъэгъу тимузей. Лъэпкъ п1уныгъэ-гъэсэныгъэу к1элэц1ык1умэ адызесхьэрэм а музеир ипчэгуп1э хъугъэ.

Музеим щызагъэу1угъэ пкъыгъохэу адыгэмэ ижъым агъэфедэщтыгъэхэр игъэк1отыгъэу щысэгъэфедэх п1уныгъэ-гъэсэныгъэ 1офэу кlэлэц1ык1ухэмэ адызесхьэрэм. К1элэц1ык1у 1ыгъып1эм сабыим щыхэплъхьэрэ шэн-зек1ок1э дахэхэр ары ины хъоу, ыныбжь зикъук1и ащ къыхэнэщтхэр.

Апшъэрэ группэм хэтхэм, лъэтегъэуцор зыфэдэр, ар адыгэмэ зэраш1эщтыгъэ ш1ык1эр ясэгъаш1э ык1и ясэгъэлъэгъу. Тик1алэмэ лъэшэу агу рехьы сабыеу к1он езгъэжьэгъак1эм адыгэмэ фаш1ыщтыгъэ лъэтегьэуцор.

Шэн хабзэ зэрэхъугъэу илъэс къэсми лъэтегъэуцо зэхэтэщэ. Ар мэфэк1 шъыпкъэу тэгъэпсы. К1алэу сп1ухэрэр губзыгъэхэу, гулъытэныгъэ чан я1эу хъунхэм пае хырыхыхьэхэр, 1уры1упчъэхэр дэгъоу згъэфедэнхэ сэлъэк1ы. Мыхэмэ афэдэ къабзэу къоджэхь-къоджэшххэри амалыш1ух.

Къоджэхь-къоджэшх джэгук1эр адыгэмэ бэш1агъэу ахэлъ. А джэгук1эм ныбжьык1эмэ яш1эныгъэ хахъо фиш1ыщтыгъ, ягупшысэ ыгъэчаныщтыгъ. Мы джэгук1эр тэ тик1алэми инэу агу рехьы.

Сип1урхэр къоджэхь-къоджэшхык1э згъэджэгунхэм пае, к1элэц1ык1умэ бэ хырыхыхьэу язгъаш1эрэр. Хырыхыхьэу язгъаш1эхэрэр тхылъ зэфэшъхьафхэм къадэсэхы, ежь к1элэц1ык1ухэри ащ икъэугъоин хэлажьэх.

К1элэц1ык1умэ язгъэш1эрэ 1уры1упчъэхэр псынк1эхэп нахь мыш1эми къин хъатэ афэмыхъоу зэрагъаш1э. Арэу къэзыш1ырэр къас1омэ гущы1э-гущы1эу ежьмэ къязгъэ1ожьзэ, зэрэтш1ырэр ары. Мызэу-мыт1оу 1уры1упчъэмэ къафэтэгъэзэжьы, агу къызэрэк1ыжьырэм теплъы. Мыщ фэдэ 1уры1упчъэх ахэмэ ядгъаш1хэрэр:

Апсы плъыжьыбзэм псы изыбзэу щыт.

Шы ш1уц1эш1ум л1ы ш1уц1эш1у тес. К1элэш1у ынэш1у ш1уагъэ къеты

Хэтрэ ц1ыфи къызхэк1ыгъэ лъэпкъыр ыш1эн, ащ итарихъ, икультурэ фэнэ1осэн фае.

Непэ си1офш1энк1э зэзгъэу1угъэ опытэу къэс1отагъэм къыхэзгъэщымэ сш1оигъор к1элэц1ык1оу къысфэгъэзагъэхэу илъэс къэсми 1оф зыдэсш1эхэрэр, п1уныгъэ-гъэсэныгъэ 1оф зыдызесхьэхэрэр лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ зэрэхъурэр.

Арэу щыт нахь мыш1эми, адыгэ к1элэц1ык1оу с1ыгъымэ афэдэу адыгабзэри лъэпкъ культурэри, адыгэмэ шэн-зэхэтык1эхэу ахэлъым нэ1уасэ фэсэш1ых, ясэгъаш1э.