Ответы Васбиева Нияза Надимовича ученика 7а класса.
5-7-се кластар өсөн башҡорт теленән интернет – олимпиада һорауҙарына яуаптар
1. Төп башҡорт һүҙҙәре: әсәй, көршәк, йүкә, олатай, елән, сәңгелдәк, нәфис, ябалаҡ, яу, ябай, һыу, юл, әйбер, ҡорот.
2. Аҙаҡ, атай, тай, ис (ит), мин, моң, яр.
3. Көньяҡ, дуҫ-иш, Гөлйемеш, аҡтамыр.
4. Партизан, ҡаһарман, юлбашсы, драматург, ректор, генералисимус.
5.
Наполеон армияһы һөжүме орудиеларҙың көслө атышы менән башланды. Уларға ҡаршы йәҙрәләр ямғыры һирпелде, ерҙә лә, һауала ла снарядтар, гранаталар ярылды. | Профессионализм |
Ғәсҡәр башлығы янына аяғына шпорлы итек, өҫтөнә ҡазаҡ сәкмәне, башына түңәрәк башлығын кейгән Ҡаһым түрә инде. | Омонимдар |
Улар бер-береһен ныҡлап белергә, ауыр уй-хыялдарын аңларға тырышып, аулаҡ саҡта серләшеп ҡалыуҙы кәрәкле һананылар. Шундай ҙур йөрәкле булыуығыҙға рәхмәт, Ваше величество. Беҙ бүләк өсөн түгел, ә Рәсәй иле азатлығы өсөн һуғыштыҡ. | Күсмә мәғәнәле һүҙҙәр |
Француздар һөңгөләр һәм уҡ-һаҙаҡтар менән ҡоралланған баһадир, тәүәккәл, арыҫлан башҡорт яугирҙарын “Төньяҡ амурҙары” тип атағандар. | Синонимдар |
Ғәсҡәр әҙерлеге тикшерелгәндәң һуң ике көн ваҡыт уҙғас, смотрҙа ҡатнашасаҡ уҡсы дивизиялар, ҡазаҡтар һәм казачий башҡорт полктары, иртәнге таң беленер-беленмәҫтән, Париж урамдары буйлап ағылды. | Үҙләштерелгән һүҙҙәр |
Матур-матур бик күп алдырларға кәртүк, табикмәк, көлсә, һалма өйөлгән табынға ул Ҡаһымды саҡырҙы | Диалект һүҙҙәр |
Яңы баш командующий Кутузов – беҙҙең генерал-губернаторыбыҙҙың иң яҡын дуҫы! – тип маҡтанып баш ҡалҡты ғәсҡәр старшинаһы. | Күп мәғәнәле һүҙҙәр |
Аустерлиц эргәһендәге һымаҡ еңел еңеүгә ышаныс тотоусы Наполеон, рус ғәсҡәрҙәренең удар көсөнә ҡаҡлығып еңелеүгә дусар булды. | Антонимдар |
Үҙенә тәғәйенләнгән шәхси бүләктән баш тартып, башҡорттарға ер-һыу һәм азатлыҡ һорауы полковнигының яман уй менән йөрөүен раҫлай... Белемле башҡорт егете, һис шиҡһеҙ, ҡурҡыныслы, унан нисек тә булға ҡотолоу мөһим. | Дөйөм ҡулланышлы һүҙҙәр |
Һыбайлы башҡорт полктары яугирҙары тантаналы байрам өсөн сәрмәләрендә һаҡлап ҡына йөрөткән иң яҡшы ҡалпаҡтарын, кәзәкәйҙәрен, ҡаталарын кейеп, елкәләренә уҡ-һаҙаҡтарын аҫҡан көйө, эйәр өҫтөндә ғорур ҡиәфәттә баралар. | Иҫкергән һүҙҙәр |
6.Батыр яуҙа беленер, сәсәндауҙа беленер.
Батыр үҙе үлһә лә, даны үлмәй.
Байлыҡ күрке мал менән, батыр күрке дан менән.
Күҙ ҡурҡаҡ, күңел батыр.
Батыр бер үлер, ҡурҡаҡ мең үлер.
Егет булһа батыр булһын,ҡыҙ булһа матур булһын.
Батыр алдында арыслан да ҡуян.
Батыр ут булыр,ҡурҡаҡ юҡ булыр.
7.Ҡуш йөрәкле – ҡурҡыу белмәс, үтә лә батыр,ҡыйыу.
Тишек кәмәгә ултыртыу – бик оҫта итеп алдау,һемәйтеү.
Балтаһы һыуға төшөү – ныҡ күңелһезләнеү, бошонҡо булыу.
Айыу майы һөртө – йәшереп алыу, урлау, сәлдереү.
Телдән ҡалыу – һөйләшеү һәлетен юғалтыу.
8. “Башҡорттоң хатта аты ла үҙенең яйына ҡалыплашҡан : салтсыҙам һәм өркөүһеҙ,шуның өҫтәүенә әрһеҙ һәм арҙан”,- тип яҙа генерал Чернов.
9. Ҡаршылашҡан, йыйылған, шымартыусы.
10.Был юлдар ”Любизар” йырынан алынған. Ҡушма теҙмә һөйләм.
йылда Наполеон ғәскәрҙәре Рәсәй дәүләтенә һөжүм иттеләр. Француздар көндән-көн алғараҡ хәрәкәт иттеләр. Һуғыш көсәйҙе. Ил өҫтөнә килгән бәлә башҡорт һыбайлыларына да ҡағыла. Башҡорттарҙы (төш. к.) һуғышҡа саҡыралар. Башҡорттарға (төб. к.) һайланыр урын ҡалмай. Ир-егеттәр атҡа атланып яу ҡырына ашыҡты. Һөңгөләр оса, йөҙрәләр шартлай… Башҡорттарҙан (сығ.к.) яу ҡыры уяулыҡ талап итә. Башҡорттарҙа (ур.-в. к.) бер теләк – еңәргә.
Ватан өсөн барған дәһшәтле һуғышта башҡорттарҙың (эйә.к.) батырлығы сағыла. Уртаҡ тырышлыҡ менән француз ғәскәре еңелә.
12.Әкрен ул – сифат.
Яман уттарҙы – сифат.
Тиҙ етә-хәл.
Яман үкереп – хәл.
13. Яныбай Хамматовтың “Төнъяҡ амурҙары” әҫәре йылдарҙағы Ватан һуғышын һүрәтләй. Халыҡ, башҡорт батырҙарына арнап, “Икенсе әрме”, “Йәнтүрә” кеүек риүәйәттәр ижад иткән. “Любизар” йырында башҡорт батырҙарының Парижға барып етеүҙәре һүрәтләнә. Шулай уҡ “Ҡаһым түрә”, “Һай, илкәйем”, “Француз көйө” йырҙарында ла башҡорт батарҙарына дан йырлана. “Кутузов”, “Абдрахман”, “Һары ла сәс” кеүек халыҡ ижад иткән иҫтәлектәр ҙә тарих биттәрендә ҙур урын алып тора.
14. Өйгә өлкөн байрам төҫө инеп китте.
Беҙҙең тыуған илебеҙҙе яңы йыл менән ҡотлап, ап-ак күбәләктәй осоп ҡар яуа!
Минең әйткән һүҙҙәрем, теләктәрем иҫегеҙҙә ҡалдымы?
Дуҫым эшкә урынлашты, ә мин – ауылға.
Иптәштәре әйткәнде ҡолағына ла элмәне.
15.1.Диалект.
2. Үҙләштерелгән.
3. Фразеологизик берәмлек.
4. Профессиональ һүҙҙәр.
5. Неологизмидар.
6. Историзм һүҙҙәр.
7. Интернациональ һүҙҙәр.
5-8 класстар өсөн башҡорт әҙәбиәтенән интернет – олимпиада һорауҙарына яуаптар.
1. Котосов Буранбай.
2. “Төнъяҡ амурҙары ” Я. Хамматов, “Ҡаһым түрә”, “Икенсе әрме” риүәйәте, “Рус-француз” бәйете.
3. “Ҡаһым түрә фарман биргән саҡта
Һул ҡулымда булыр ҡурайы”.
Мәғәнәһе : һул ҡулы йөрәк яғында булғанға күрә, Ҡаһым түрә һәр ваҡыт ҡурайын һул ҡулында йөрөткөн һәм бер ҡасан да уны ташламаған.
4. Байыҡ сәсән һуғышҡа китеүсе башҡорт ғәскәрҙәрен оҙатып ҡалған. Байыҡ сәсәнгә арналған “Байыҡ” тигән бейеү ҙә бар.
5. Я. Хамматов.
6. Ҡаһым түрә хәҙерге Стәрлетамаҡ районы Айыусы ауылында тыуған.
7. “Война и мир” әҫәрендә 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт тарханы һәм уның ҡатыны хаҡында яҙған.
8. Драма “Байыҡ сәсән”.
9. Мәскәүҙе азат итеү өсөн барған һуғыштар “Любизар” йырында сағылыш тапҡан.
10. “Икенсе әрме” риүәйәтендә йырлана.
11. Александр I.
12. “Буранбай ”, “Ҡаһым түрә”, “Йәнһары батыр”, “Икенсе әрме”, “Йәнтүрә” легенда һәм риүәйәттәре.
13. Ҡаһым түрәгә яуҙан һуң полковник хәрби дәрәжәһе бирелә. Был турала “Ҡаһым түрә” легендаһында әйтелә.
14. Инглиз яҙыусыһы В. Скотт яҙған.
15. Байыҡ сәсәнгә 104 йәш була.
