Тема: «Бизни Алим». Занкишиланы Хусей

Тема: «Бизни Алим». Занкишиланы Хусей.

Дерсни мураты: 1.Бизни Алим деген хапарны ниет магъанасын ачыкъларгъа;

2.Халкъыбызны айтхылыкъ

жашларына сый, намыс

берирге.

Дерсге керекли затла: китап, слайдла.

1 . Дерс юйге берилген ишни жокълау эм тинтиу.

Сабийле Отарланы Керимни «Чеченлини ийнеги» деген назмусун окъуйдула, келлеринден айтыргъа хазырланадыла. Окъуучула интонация халатла жибермез ючюн, устаз назмуну кеси айтып кергюзтеди.

2. Сабийле назмуну келден айтадыла. Сабийлени багъалары класс журналгъа бла окъуучуланы дневниклерине салынады.

3. Жангы хапарны айтып башлардан алгъа окъуучулагъа фашистле бизни къыралгъа 1941 жылда къалай чапханларыны эм бизни аскер бла халкъ алагъа къажау къалай кюрешгенлерини юсюнден айтыу.

Уллу Ата журт уруш бтзни къыралны жашауунда э муллу, эм къыйын сынау болгъанды. Германияны фашист аскерлери шахарларыбызны, эллерибизни жокъ этерге кюрешгендиле, халкъларыбызны уа кеслерине къул этер умут бла бизге къажау, къанлы уруш ачхан эдиле. Терт да жылны ичинде баргъан урушда бизни адамла уллу жигитликлкле этип, душман бла таукел сермеш этдиле.

Хорлауну сыйлы кюнюне жетер ючюн, адам улуну фашизмни къоркъуундан азатлар ючюн, бизни адамла кече-кюн демей кюрешгендиле. Ахырында уа бизни хорлау байрагъыбыз Берлиннге жетгенди. Деменгили къыралыбызны жигит жашлары бла бирге Къабарты-Малкъарны батыр уланлары да Ата журтубузну эркинлиги, намысы ючюн къанларын-жанларын аямай сермешгендиле.

Сизни элигизде, районугъузда Ата журт урушну отунда ёлген аскерчиле бармыдыла? Къаллай жигитлени билесиз?

Байсолтанланы Алим, Кучмезланы Абдуллах, Келеметланы Магомет, Уммайланы Мухажирча кеп жашларыбыз жерде, хауада, тенгизде болсун, сыйлы Ата журтубузну къоруулай, атларын махтау бла айтдыргъандыла. Аладан бири Байсолтанланы Алимни юсюнден айтыргъа сюеме.

Сабийле: 1) Алим Байсолтанов къайда туугъанды?

2) Алим урушха къалай баргъанды?

3) Алимге «Совет Союзну Жигити» деген атны не ючюн бергендиле?

4) Алимни атын аны туугъан элинде къалай жюрютедиле?

Совет Союзну жигити Алим Байсолтанов 1919 жылда Чегем районда Яникой элде туугъанды. Ол эл школда окъугъан заманында окъуна комсомолгъа член болады. 1941 жылда Уллу Ата журт уруш башланнганды. Алим кеси ыразылыгъы бла аскерге барып, авиацияда къуллукъ этеди. жыллада, урушну къызыу кюнлеринде, тохтамай урушда болгъанды. Ол кесини самолету бла къаллы урушлада элли кере сермешгенди. Душман аскерлеге кеп кере къоранч тюшюргенди. Алим кеси энчи эм негерлери бла бирге душманланы он юч самолетун агъызгъанды, жойгъанды. Бизни багъалы шахарыбыз Ленинградны къоруулауда Алим болмагъанча батырлыгъын кергюзтгенди. Ленинградны къатында уруш этген аскерчиле Алимге «Кесибизни багъалы урушчу устазыбыз» деп атагъандыла. Байсолтан улуну жигитлигини юсюнден хапарла туугъан элине да жетгендиле. Къабарты-Малкъарны кёп жашы аныча жигит летчик болургъа сюйгенди. Ол окъугъан школну къатында уа ариу ташдан ишленнген сураты салыныпды. Халкъ аны этген батырлыкъларын унутмаз.

Сабийле, бу нарт сёзлени сиз къалай ангылайсыз?

1) Батыр тууса – элге насып.

Жауун жауса – жерге насып.

2) Жигит эл ючюн тууар, эл ючюн елюр.

3) Жигит болмагъан жерде, хорлам болмаз.

Иги адам абынса да, жыгъылмаз.

Назмула, жырла уа билемисиз Ата журт урушну, мамырлыкъны юсюнден?

«Сюебиз мамырлыкъны» деген назмугъа тынгылагъыз.

Сюймейбиз биз тарлыкъны

Сюебиз мамырлыкъны.

Сюебиз хар заманда

Къууанчны, жарыкълыкъны.

Излейбиз хар заманда

Мамырлыкъ халкъыбызгъа

Тынчлыкъны сюйгенлени

Жыябыз къатыбызгъа.

Мамырлыкъны ким сюйсе

Къарындашды ол бизге,

Мамырлыкъны сюймеген

Батып кетсин тенгизге.

Къууанч, жарыкъ жашауда

Андан алгъа барырбыз,

Битеу жерни юсюнде

Мамырлыкъны салырбыз.

1) Назмуда мамырлыкъны сюйгенле къарындашха нек саналадыла?

2) Мамырлыкъны сюймегенле уа назмуда къалай къаралады?

«Бизни солдатха» деген назмуну сабийле айтадыла.

Сен киши эталмазны этгенсе,

Дунияны елюмден къутхара

Хорлам кюнюне эрча жетгенсе

Жараларынгдан тутуп бара.

Сен кеп тенгинги асырагъанса

Уруш жолланы жолларында

Солдат къабырлагъа къарагъанса

Беркюнгю ала алларында.

Кез жашла кезлени аума этмей

Барыр ючюн, жилямай тездюнг.

Хорлам жолунда бош малтап ётмей

Душманны жилянча эздинг.

Мен билеме, сен энтда да хазырса

Къолгъа сауут алып чыгъаргъа,

Тюзлюгюнге ёкюллей къалыргъа.

1) Бу назмуда назмучу бизни солдатны къаллай ишлерини юсюнден жазады?

2) Солдатла не ючюн жанларын бергендиле?

3) Бизни солдатла къыйынлыкъдан къоркъдуламы?

4) Бизни солдатла урушургъа нек сюймейдиле?

Энди Алимни юсюнден жыргъа тынгылайбыз.

Сабийлигингден, сен бийиклени

Сюйюп, ёсгененг таулада.

Сен къыралынгы къушу болгъаненг

Уча эдинг булутлада.

Къыралыбызны жауладан сакълай,

Бергенсе батыр жанынгы.

Жырларыбызда жашарса бизни

Унутмабыз биз атынгы.

Кесини халкъы ючюн жанларын аямай, ёлген аскерчилени бизни адамла бир заманда да унутмай, атларын уллу хурмет бла эсгередиле. Аланы намысларына кёп элледе бла шахарлада сын ташла салгъандыла. Школчула, фашист ууучлаучула бла къазауат болгъан жерлеге барадыла, жигитлени юсюнден билдириуле жыядыла. Урушну юсюнден музейле жарашдырадыла, сын ташланы сакълайдыла.