Методологические проблемы применения естественнонаучных методов в историческом исследовании: история и синергетика (стр. 5 )

39. Мәшімбаев қ Ресейдің Қазақстандағы мемлекеттік басқару мекемелерінің тарихы (XVIII ғ. 30-шы жж. – 1868 ж.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 20б.; Озғанбаев Ө. Ресейдегі Дума саясаты және XX ғ. басындағы Қазақстан: нақтылы тарихи талдау ( жж.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19б.; Дильманов -трудовые лагеря на территории Казахстана (30-е – 50-е гг. ХХ в.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2002.; Сыдыков в составе Российской Федерации ( гг.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19с.; Мухамеджанова государственного управления и государственных учреждений Казахстана: реформирование центральных органов и формирование их номенклатуры (1г. г.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2006

40. Садықов Т. Жезқазған өнеркәсіп аймағының қалыптасу және даму тарихы (XIX ғ. ортасы – ХХ ғ.) /Дисс…докт. ист. наук. - Алматы, 19с.; Абылхожин -экономические аспекты функционирования и трансформации традиционной структуры Казахстана, е гг. /Дисс…докт. ист. наук. –Алма-Ата, 19с.; Алексеенко население Казахстана ( гг.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алма-Ата, 19; Кусаинов рабочего класса и крестьянства Казахстана в период реконструкции промышленности и сельского хозяйства ( гг.). История, опыт, проблемы/Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19с.; Аграрная политика Советской власти в Казахстане в 1917 – 1940 гг/Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 20с.; Қазақ шаруалары қожалықтарын тәркілеу және ұжымдастыру: тарихы мен сабақтары/Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19б.; Кульбаев союзы республик Средней Азии и Казахстана ( гг.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19с.; Берденова развития сельского хозяйства Казахстана в 60-е – 80-е гг. /Дисс…докт. ист. наук . –Алма-Ата, 1992.; Алимбаев проблемы в Казахстане: история, опыт и уроки ( гг.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19б.; Аяганов -экономическое и общественно-политическое развитие Казахстана с 1970-го по 1990 г. /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19с.; Байтілен С. А. Кеңес өкіметінің Қазақстандағы аграрлық саясаты: экстенсивті бағыт және тұралау ( жж.) /Дисс…докт. ист. наук. –Тараз, 20б.; Бримжаров Казахстана в 60-е – 80-е гг.: конкретно-исторический анализ (по материалам Западно-Казахстанского региона). –Алматы, 1997/Дисс…докт. ист. наук. -302 с.; Сельская интеллигенция Казахстана: исторический опыт формирования и социальной практики ( гг.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алма-Ата, 19с.; Тлеуов тенденции развития энергетики Казахстана в 1971 – 1985 годах: теоретико-методологические и историко-партийные аспекты исследования проблемы/Дисс…докт. ист. наук. –Алма-Ата, 1990; Асылбекова индустриальные кадры Казахстана в конце XIX - начале XXI вв. (Социально-демографический аспект) /Дисс…докт. ист. наук. - Алматы, 2007; Ескендиров и экономическое развитие Восточного Казахстана (вторая пол. XIX - нач. XXI в. в.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2006; Абилов становления и развития предпринимательства в Казахстане (вторая половина XIX – начало ХХ вв.) /Дисс…докт. ист. наук. –Караганда, 2006; Қазақстанда ауыл шаруашылығының дамуы: тарихы және сабақтары ( жж.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2006; Жаркынбаева политика новых независимых государств Центральной Азии: сравнительный анализ/Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2008

41. Ахметова патриотического воспитания казахстанцев в условиях советской командно-административной системы, гг. (по материалам средств массовой информации) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19с.; Қазақстанда сауатсыздықты жою: тарихи тәрибе және тағылым ( жж.) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 19б.; Реликты доисламских верований казахов/ Дисс…докт. ист. наук. –Алма-Ата, 19с.; Мухтарова в Советском Казахстане ( годы) /Дисс…докт. ист. наук. - Уральск, 2007; Қазақстанда әміршіл–әкімшіл социализм жүйесін қалыптастырудың сталиндік конпепциясының мерзімді басылымдарда насихатталуы ( жж.) /Дисс…докт. ист. наук. - Алматы, 2007; Садвокасова экспансия царизма в Казахстане в области образования и религии (II половина XIX – начало  XX веков) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2006; Мустафина ислам у казахов. XIX–XX вв. (историко-этнографическое исследование) /Дисс…докт. ист. наук. –Алматы, 2006; Қазақстан ауыл-селосындағы интеллектуалдық әлеуеттің қалыптасуы мен этномәдени дамуының тарихи тәжірибесі ( жж.) /Дисс…докт. ист. наук. –Орал, 2008

42. Общая теория систем – обзор проблем и результатов //Системные исследования. - М., 1969, - С. 20 – 54; Синергетика. Иерархии неустойчивостей в самоорганизующихся системах и устройствах. - М.: Мир, 1985, - 423 с.; Порядок из хаоса: новый диалог человека с природой. - М.: Эдиториал УРСС, 2000, - 312 с.

СПИСОК ОПУБЛИКОВАННЫХ РАБОТ ПО ТЕМЕ ДИССЕРТАЦИИ

а) в изданиях, рекомендованных Комитетом по надзору и аттестации в сфере образования и науки МОН РК:

Монографии:

1. Этногенез казахов. Опыт системного подхода /Монография - Костанай: Изд-во КСХИ, 1997

2. История Казахстана с древнейших времен до наших дней. В пяти томах. Т.3. - Алматы: Атамура, 2000 (коллективная монография) Соискателем написаны параграфы 1,2,3,6 главы 6 (С. 247-262, 272-277).

3. Политическая организация кочевников Казахстана /Монография. - Астана: ИКФ «Фолиант», 2001

4. Историческая наука и синергетика: методологические проблемы. – Костанай: ТОО «Костанайполиграфия», 2008

В специализированных научных журналах и изданиях Республики Казахстан:

5. Дискуссионные проблемы истории Казахстана // Поиск.Iзденiс. Научный журнал Министерства образования РК. 1996, № 5 (в соавторстве с )

6. Концептуальные переосмысление некоторых вопросов истории Казахстана // Поиск.Iзденiс. Научный журнал Министерства образования РК. 1996, № 6 (в соавторстве с )

7. Проблемы применения общей теории систем и синергетики в историческом исследовании // Высшая школа Казахстана, 2006, №2

8. Историческое исследование в контексте системной теории //Поиск.Iзденiс. Научный журнал Министерства образования РК. 2006, № 2

9. Феномен цикличности в процессах самоорганизации политических систем кочевников Евразии // Вестник Карагандинского университета. Серия История, философия, право,№3(43)/2006

10. Оседло-земледельческий компонент в системе кочевого общества // Вестник Карагандинского университета. Серия История, философия, право,№3(43)/2006

11. Қазақстан тарихы пәні қалай оқытылуда? // Қазақ тарихы. Ғылыми-әдістемелік журнал, 2006, №3 (в соавторстве с )

12. Ахмет Байтұрсынұлы және тарихтану теориясы // Қазақ тарихы. Ғылыми - әдістемелік журнал, 2006, № 4 (в соавторстве с )

13. Квазиистория Казахстана: современное состояние и тенденции // Вестник Евразийского национального университета им. . Серия гуманитарных наук. № 1 (53), 2007

14. Применение методов естественных наук в историческом исследовании: обзор современного состояния // Известия Алтайского государственного университета. Серия «История. Политология». №4(2), 2007

б) других изданиях:

15. Древний период истории Казахстана // Сборник трудов КСХИ, Часть 3. - Кустанай, 1996 (в соавторстве с С. Кентбековым)

16. Задачи исторической науки в Казахстане на современном этапе // Сборник трудов КСХИ, Часть 3. - Кустанай, 1996 (в соавторстве с )

17. Казахская Сибирь (Из истории Тоболо-Торгайского региона в VI – второй половине XIX века)/научное издание. - Костанай: Изд-во КСХИ, 1997 (в соавторстве с )

18. Циклический характер процессов самоорганизации политико-потестарной системы Казахстана в XIII – XV веках // Шежире-Дастан. Сборник статей. Кн. 1. - Костанай: ОФСИИ «Тарихшы», 1998

19. К вопросу о прогрессивности вхождения Казахстана в состав Российской империи // Шежире-Дастан. Сборник статей. Кн. 1. - Костанай: ОФСИИ «Тарихшы», 1998 (в соавторстве с )

20. К вопросу о прогрессивности вхождения Казахстана в состав Российской империи // Казахстан на пути к независимости: прошлое и будущее. - Караганда: Изд-во КарГУ, 1998 (в соавторстве с )

21. История государства и права в древнем и раннесредневековом Казахстана / Учебное пособие. - Петропавловск: Изд-во СКФ Каз ГЮУ, 1999 (в соавторстве с )

22. Государство и право Казахстана в 13 – 17 веке / Учебное пособие - Петропавловск: Изд-во СКФ Каз ГЮУ, 1999 (в соавторстве с )

23. Тарихшы жане оның заманы (историк и его эпоха)/научное издание. – Петропавловск: Издание КТИФ «Эврика», 2001 (в соавторстве с )

24. Проблемы происхождения государственности на территории Казахстана // Путь Казахстана к демократии: итоги и перспективы. Материалы региональной конференции. - Костанай, 2001.

25. К вопросу о причинах образования Казахского ханства // Мир на рубеже тысячелетий: история, философия, политология, право: Материалы региональной научно-практической конференции. - Костанай: Изд-во Костанайского университета, 2001.

26. Циклический характер процессов развития государственности кочевников Казахстана // Перспективы государственно-правового и социального развития Республики Казахстан: Материалы Международной научно-теоретической конференции. - Костанай: КЮИ МВД РК, 2001.

27. Государственно-правовые институты в Казахстане в 15-17 веках // Современные проблемы образования и науки в начале XXI века. Материалы Международной научно-практической конференции. - Петропавловск, 2001 (в соавторстве с ).

28. Эволюция государственности кочевников Казахстана в 13 – начале 15 века // Современные проблемы образования и науки в начале XXI века. Материалы Международной научно-практической конференции. - Петропавловск, 2001.

29. Краткий словарь терминов по истории Казахстана. – Костанай: Костанайский юридический институт МВД РК, - Петропавловск: Институт государственной службы КазГЮА, 2001 (в соавторстве с К. Сейпиевой)

30. Возникновение и развитие политической организации кочевников Казахстана // Вестник КазНУ. Серия юридическая. №3 (24), 2002

31. Система налогообложения в государствах ранних кочевников // Валихановские чтения-7: Сборник материалов международной научно-практической конференции. - Т.1. - Кокшетау, 2002.

32. Методологические проблемы изучения этнополитических процессов в номадном обществе // Ғылым. Наука.2002, №1 (в соавторстве с ).

33. Системный характер политической организации номадного общества // Ғылым. Наука.2002, №2

34. Теория систем и ее применение в общественных науках // Казахстанский патриотизм: опыт, проблемы, перспективы.: Сб. материалов республиканской научно-практической конференции. - Петропавловск, 2002 (в соавторстве с ).

35. Лекции по курсу Отечественной истории (для студентов высших учебных заведений) / Учебное пособие. - Петропавловск: Изд. Института государственной службы, 2002 (в соавторстве с А. Кузембайулы)

36. История Казахстана / Учебник для 5 класса средних общеобразовательных школ. – Астана: ИКФ «Фолиант»,2003 (в соавторстве с Н. Колодий)

37. Ранние этапы генезиса потестарно-политических отношений на территории Казахстана // Теоретико-методологические проблемы права и экономики: Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 75-летию Султана Сартаева. - Костанай, 2003

38. Роль культурных взаимовлияний в формировании политико-правовых систем Евразии // Роль приграничных регионов в развитии Евразийского пространства: Материалы международной научно-практической конференции, - Костанай, 2004.

39. История Казахстана /Учебник для вузов. 7-е изд. перераб. и дополненное. - Санкт-Петербург: Соларт, 2004 (в соавторстве с А. Кузембайулы)

40. История государства и права Республики Казахстан / 3-е изд.. перераб. и дополн. - Караганда: ТОО «Учебная книга», 2005

41. История и патриотизм: уроки Второй мировой войны // Великая победа: уроки и историческое значение: Материалы региональной научно-практической конференции. – Костанай, 2005

42. Формирование понятия «путь» в соционормативной культуре казахов // Вестник Костанайского государственного педагогического института, №1, 2006

43. Теоретико-методологические проблемы изучения ранней и средневековой истории Казахстана // Философия истории на рубеже тысячелетий: Материалы Международной научно-практической конференции, - Костанай,2006

44. Условия содержания заключенных и уголовный процесс в правовой концепции ханифитов // Ғылым. Наука. 2006, №1

45. Становление понятий закона и права в традиционном правосознании казахов//Научный вестник Омской академии МВД России, № 1(23)/2006

46. Политическая организация Казахского ханства при Абылай-хане // Абылай-хан – история и современность: Материалы международной научно-практической конференции. - Петропавловск, СКГУ им. М. Козыбаева, 2006

47. Феномен псевдоистории в контексте формирования национальной идентичности: с какой историей мы входим в XXI век? // Социум, № 1/2006

48. Кредит жүйесі жағдайындағы «Қазақстан тарихын» оқытудың кейбір мәселелері // Пути повышения качества подготовки специалистов для системы образования. Материалы Алтынсаринских педагогических чтений.-Костанай, 2006 (в соавторстве с ).

49. Системный характер исторического исследования // Вестник Костанайского государственного педагогического института, №2, 2007

50. Взаимодействие оседлого и кочевого компонента в контексте системного подхода // Степной край Евразии: историко-культурные взаимодействия и современность: тезисы докладов и сообщений V Международной научной конференции. – Омск: Изд-во Омского гос. университета им. , 2007

51. Нормативные системы кочевников // Мысль, № 12, 2007

52. К проблеме формирования исторического сознания населения Казахстана: методологический аспект // Духовное согласие и толерантность казахстанского общества: Материалы докладов международной научно-практической конференции. - Костанай: Костанайский государственный педагогический интитут, 2008.

Әбіл Еркін Аманжолұлының

07.00.09 – Тарихнама, деректану және тарихи зерттеулер әдістері мамандығы бойынша

«Жаратылыстану ғылымдарының әдістерін тарихи зерттеулерде пайдаланудың әдіснамалық мәселелері: тарих және синергетика»

атты тарих ғылымының докторы дәрежесін алу үшін қорғалатын диссертацияның

Т Ү Й І Н І

Алдарыңыздағы ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі объектісі ретінде ғылымда «жүйелік әдіс» деп аталатын таным процесінің нормативті құралы таңдалып алынды. Ал диссертацияның пәні ретінде қазіргі заман талабына сәйкес философиялық және тарихи зерттеулерде пайдаланылатын адамзат тарихының үрдістерін қалпына келтіру барысында таптырмайтын әдіс – жүйелік талдау әдісі қарастырылады.

Диссертацияның негізгі мақсаты тарихи зерттеу барысында ғылымдағы жаңа әдістердің бірі болып есептелетін жүйелік әдістерді пайдалану мүмкіндігін анықтау.

Осы мақсатқа жету жолында төмендегідей міндеттер орындалды:

- синергетикалық ғылыми парадигманың гуманитарлы ғылымдары, оның ішінде тарих ғылымындағы эвристикалық құндылықты анықтау;

- пәнаралық зерттеулер барысында жаратылыстану және тарих ғылымдары әдістерінің арасындағы пайдалану шегін анықтау;

- тарихи үрдістерге, уақиғалар мен тарихи процесстердің субъектісіне, тіпті тарихи таным процесіне, күрделі жүйе, ретінде сипаттама беру;

- тарихтану процесіндегі жалған тарихшылық құбылысына ғылымдағы энтропия ретінде талдау жасау;

- жүйелік әдісті пайдалана отырып Қазақстан территориясында көне және орта ғасырлардағы саяси процесстерге талдау жасау;

- Қазақстандағы көшпелі мемлекеттіліктің саяси дағдарысына синергетикалық тұрғыдан талдау;

- Қазақстан көшпенділерінің нормативті жүйесінің генезисін синергетикалық парадигмалар негізінде зерттеу;

- тарихи процесстердің жүйелік тұрғыдан дамуының циклдық және толассыз түрлерінің ара салмағын анықтау және оны Қазақстан жеріндегі саяси-құқықтық тарихты уақыт және уақиға тұрғысынан реттеу барысын анықтау;

- осы әдісті пайдалана отырып Қазақстандағы этногенетикалық және саяси процесстер арасындағы байланысты анықтау.

Тақырыптың өзектілігі – жүйелік талдау әдісін тарихи зерттеулер процесінде пайдалану мүмкіншілігі мен оның шекарасын анықтау мәселесі болып табылады. Жалған тарихшылар еңбектері кеңінен насихатталып жатқан замаңда әдіснамалық әдістерді таңдау негізінде жаңа әдістерді ғылыми тұрғыдан негіздеу аса қажетті іс-шара болып табылады.

Диссертациялық зерттеудің әдіснамалық негізі бізге бұрыннан таныс, дәстүрлі, теориялық жағынан негізделген объективті шыңдықты айқындайтын ғылыми әдістер. Автор өткен ғасырдың аяғында ғылымда белгілі болған француздың постмодернизм идеяларын қолдамайды.

Зерттеудің жаңалығы тарихи ізденістер барысында бұрын қолданылмаған жаңа әдістерді пайдалану. Осы әдістерді пайдалана отырып ізденуші төмендегідей нәтижелерге қол жеткізді:

- Қазақстан тарих ғылымында алғаш рет тарихи процесстің гносеологиясы мен антологиясының синергетикасын эвристикалы екендігін ашу және оның зерттеу барысында шекарасын анықтау;

- синергетикалық парадигма контексінде жүйелік әдісті тарихи зерттеу жұмысында пайдалану мәселесі қойылды;

- тарихи құбылыстарды, уақиғаларды басқа да даму процесінің субъектілерін талдау әдістеріне баға берілді;

- Қазақстан территориясында көне дәуірде және орта ғасырда қалыптасқан этносаяси процесстерге нақтылы тарихи материалдарға сүйене отырып, олардың жүйелік, синергетикалық сипатын анықтады;

- Қазақстан тарихына ауқыттық – уақиғалық жүйелеу негізінде талдау жасалады, оның жүйелік теория заңдылықтарына сәйкес дәуірлеуінің жаңа нұсқасы беріледі.

Диссертация кіріспе, бес тарау, қортынды және пайдаланған әдебиет тізімінен құрылады. Диссертация көлемі 330 беттен тұрады.

Қорғауға шығарылып отырған диссертацияның негізгі мазмұны 52 еңбекте, оның ішінде 30 жеке жазылған, 4 шетел басылымдарында, 14 ҚР Білім және ғылым министірлігінің Білім беру және ғылым саласында қадағалау және аттестациялау Комитеті ұсынған басылымдарда жарияланды.

SUMMARY

Abil Yerkin Amanzholuly

«Methodological Problems of Applying Natural Science Methods to Historic Research: History and Synergy»

07.00.09 - Historiography, sourcement and

methods Historical research

Dissertation for the Doctoral Degree in Historic Sciences

The object of the present research is the normative cognitive tool, known as systematic scientific method. The subject of the research is application of this tool to the scientific reflection of the historic process, described in scientific works of both philosophic-gnoseological and concrete-problematic character.

The aim of the present dissertation research is to define the rightness and the range of applying modern cognitive paradigms, connected with the systematic method, to the process of cognition of the historic processes.

Basing on the mentioned above, the study sets the following concrete objectives:

- Defining of the heuristic value of the synergetic scientific paradigm in the sphere of the humanistic knowledge in general and historic science in particular;

- Characterizing the historic phenomena, i. e. processes, events and subjects of the historic process and the historic process itself as complex systems;

- Analyzing the phenomenon of quazihistory as the expression of entropy in the process of research in History of Kazakhstan;

- Realization of the main principles of the systematic method for reconstruc­tion of the political processes that were taking place at the territory of Kazakhstan in ancient and medieval times;

- Analyzing the period of the nomad state crisis in Kazakhstan basing on the synergetic approach;

- Studying the normative system genesis of Kazakhstan nomads in the context of synergetic research paradigm;

- Defining the relations of cyclicality and linearity of the historic process in the context of systematic approach and applying it to the time-events systematization of the political and legal history of Kazakhstan;

- Studying ethno genetic processes at the territory of Kazakhstan in the con­text of synergetic research paradigm and their connection with the political processes.

Scientific value of the present research is in the existing necessity of scientific foundation, working out the mechanism, and defining the range of scientific synthesis as regards to historic science in the context of methodological pluralism and wide popularity of pseudo historic literature.

Methodological basis of the work is the classical view of scientific method as a theoretical founded normative tool of cognition of the objective reality. The author categorically denies those gnoseological constructions that have been influenced by the very popular at the end of the previous century French post-modernism.

The novelty of the research is in its foundation of applying systematic method not only in its classical form, but also in the forms that have been developed by the general theory of systems and synergy in historic research. It is expressed in the following main statements of the present dissertation research:

- For the first time in Kazakhstani historic science heuristics of the synergetic view of gnoseology and ontology of the historic process is disclosed and its range is defined;

- A new understanding of the systematic method is suggested as regards to the historic research in the context of synergetic paradigm;

- An analysis of historic phenomena is carried out, i. e. processes, events and subjects of the historic process and the historic process itself as complex uneven systems. Considerable attention is paid to the methodological discussion of the problem: how to study complex and super complex structures without replacing them with elementary forms, which are included in the complex ones, and at the same time, without losing general regulations existing in all multileveled structures;

- Systematic and synergetic character of ethno political processes at the territory of Kazakhstan in ancient and medieval times is given scientific foundation basing on concrete historic materials.

Time-event systematization of the history of Kazakhstan is analyzed and, basing on it, a new variant of periodization of the political and legal history of Kazakhstan is suggested in the context of systemic theor. The dissertation consists of the introduction, five sections, the conclusion and the list of the used sources. The volume of the dissertation makes 330 pages.

The substantive provisions which have been born on protection, have been approved in 52 publications, including, 30 individually written, 4 in foreign editions, 14 publications in the editions recommended by Committee on supervision and certification in sphere of formation and a science of the Ministry of Education and a Science of Republic Kazakhstan.