Экология (стр. 4 )

8.Шіріген бұтақтың ішіндегі тірі ағзалар

а)биоценоз

б)биоток

в)популяция

г)биогеоценоз

д)сукцессия

9.Акулалар қандай экологиялық топтарға жатады?

а)бентос

б)нейстон

в)планктон

г)нектон

д)фитопланктон

10.Судың ішінде өмір сүретін ағзалар

а)бентос

б)эврибаттар

в)гидробионттар

г)стенобаты

д)планктон

11.Жәндіктер арқылы өсімдіктердің тозаңдануы мен көкектің паразитизмі қандай экологиялық факторға жатады?

а)абиотикалық

б)биотикалық

в)антропикалық

г)топикалық

д)фабрикалық

12.Су тасқыны мен өрт кезінде жануарлар мен өсімдіктер зардап шегеді. Олардағы биотикалық қатынас формалары қандай?

а)мутуализм

б)комменсализм

в)аменсализм

г)нейтрализм

д)симбиоз

13.Дайын органикалық заттарды қолданатын қоректену тізбегінің компоненттері қалай аталады?

а)автотрофтар

б)продуценттер

в)гетеротрофтылар

г)миксотрофтылар

д)стенобаттар

14.Сукцессия деп нені атайды?

а)тірі ағзалардың бірлестігі

б)бір түрдің даралар тобы

в)бір бірлестіктің екіншіге ауысуы

г)колониямен өмір сүретін жануарлар топтары

д)жалғыз өмір сүретін жануарлар

15.Биосфераның тұрақтылығы неге байланысты?

а)экожүйенің барлығына

б)заттар айналымына

в)сукцессиямен

г)экологиялық факторларға

д)биотикалық қатынастарға

16.Шығыс Қазақстандағы қандай балық Қазақстанның Қызыл Кітабына енгізілген?

а)сібір бекіресі

б)сазан

в)таймень

г)рибус

д)хариус

17.Қоректенудің тізбегінен қандай топ түсіп қалса биоценозға барынша әсер ететіндігін анықтаңдар

а)бірінші реттегі консументтер

б)екінші реттегі консументтер

в)продуценттер

г)редуценттер

д)адам

18.Биосфера ғылымын шығарған

а)Тенсли

б)Сукачев

в)Мебуус

г)Геккель

д)Вернадский

19.Продуценттер дегеніміз:

а)жануарлар

б)өсімдіктер

в)бактериялар

г)вирус

д)саңырауқұлақтар

20.Экофүйедегі жүріп жатқан энергетикалық процестерді бағалау үшін, қызмет етеді

а)биотикалық потенциал

б)биотикалық қатынастар

в)биомасса

г) биологиялық валеттілік

д)биологиялық өнімділік

Емтихан сұрақтары

1. Экология нені оқытады? Тараулардың маңызы: даралар экологиясы, популяция экологиясы, биоценоздар экологиясы, биосфера.

2. Орта факторлары. Жалпы заңдылықтар, олардың тірі ағзаға әсері.

3. Ағзалардың экологиялық классификациясының принциптері. Мысалдар.

4. Ортаның маңызды абиотикалық факторлары және оларға ағзалардың адаптациясы. Өсімдіктер тіршілігі үшін жарықтың ролі. Жарыққа байланысты өсімдіктердің экологиялық топтары.

5. Жануарлар тіршілігі үшін жарықтың ролі. Жарықтың жануарлар үшін бағыттаушы ролі. Мысалдар.

6. Өсімдіктердің өміріндегі температураның ролі. Өсімдіктердің температураға адаптациялануы.

7. Жануарлар өміріндегі температураның ролі. Жануарлардың температураға адаптациялануы.

8. Өсімдіктер өміріндегі ылғалдың ролі. Ылғалға байланысты өсімдіктердің экологиялық топтары.

9. Жануарлар өміріндегі ылғалдың ролі. Ылғалға байланысты жануарлардың экологиялық топтары.

10. Негізгі тіршілік ортасы, оларға ағзаның адаптациялануы. Сулы орта. Дүниежүзілік мұхиттардың экологиялық зоналары. Ортаның негізгі қасиеттері. Гидробионттардың адаптациясы.

11. Тіршіліктің жер үсті – ауалы ортасы. Ауалы ортаның негізгі қасиеттері. Жер үсті – ауалы ортаға ағзалардың адаптациялануы.

12. Топырақ – тіршілік ортасы. Топырақтың негізгі қасиеттері. Топырақта өмір сүретін ағзалардың экологиялық топтары.

13. Тірі ағзалар – тіршілік көзі. Адам ағзасында, жануарлар мен өсімдіктердің бойында тіршілік ететін паразиттердің адаптациясы.

14. Биологиялық ырғақтар. Сыртқы және ішкі ырғақтар. Фотопериодизм.

15. Тіршілік формалары. Жануарлар мен өсімдіктердің тіршілік формаларының түрлі классификациясы.

16. Биотикалықөзара байланыстар. Түрішілік қатынастар: топтық эффект, түрішілік бәсекелестік, ынтымақтастық,каннибализм.

17. Түраралық қатынастар: аменсализм, комменсализм, мутуализм, түраралық бәсеке, ынтымақтастық, «жыртқыш-жәбірленуші» «паразит - ие», нейтрализм.

18. Популяция. Популяцияның негізгі қасиеттері.

19. Түрдің популяциялық құрылымы. Оның түрлі концепциялары.

20. Популяцияның құрылымы. Жыныстық құрылым. Мысалдар.

21. Өсімдіктер мен жануарлардың популяцияларының жастық құрылымы.

22. популяцияның кеңістіктік құрылымы.

23. Популяцияның этологиялық құрылымы.

24. Популяцияның динамикасы.

25. Популяцияның гомеостазы.

26. Популяцияның сандық тұрақтылығының сақталу заңдылықтары.

27. Биоценоз. Биоценоз және биотоп туралы түсініктер. Мысалдар.

28. Биоценоздағы қатынастар. Трофикалық,топикалық,форикалық және фабрикалық байланыстар.

29. Биоценоздың құрылымы және оның аспектілері. Биоценоз құрылымы.

30. Биоценоздың кеңістіктік құрылымы. Биоценоздың этологиялық құрылымы.

31. Экожүйелер. Экожүйелер туралы түсініктер.

32. Биогеоценоз туралы ғылым

33. Экожүйелердегі энергия ағымдары.

34. Биологиялық өнімділік.

35. Бірлестіктер динамикасы. Бірлестіктердің циклді өзгерістері.

36. Сукцессия.

37. Бірлестіктердің тұрақтылық проблемалары.

38. Биосфера. Биосфера туралы түсінік. Биосферадағы тіршіліктің бөлінуі.

39. Тірі ағзалар. Тірі ағзалардың геохимиялық құрамы.

40. Биосфераның негізгі биохимиялық циклі. Биосферадағы тұрақтылық.

41. Биосфера және адам Қазіргі замандағы экологиялық проблемалар.

ЖҚТБ – ауқымды әлеуметтік экологиялық проблема.

42. Қоршаған ортаның ластануы. Олардың классификациясы.

43. Құрып бара жатқан және азайып кеткен өсімдіктер мен жануарларды қорғау.

44. Адам экологиясы мен денсаулығы. Өмір сапасы, денсаулық және қоршаған орта. Тұрғындардың аурушаңдығы.

45. Адам өмірінің орташа ұзақтығы.

46. Қоршаған ортаның ластануының адам өміріне әсері.

Қолданылған әдебиеттер

Негізгі әдебиеттер:

1.Вернадский . М., «Мысль» 1967.

2.Радкевич , Минск:Высшая школа,1997.

3.,Былова , М.. Просвещенние, 1981.

4.Наумов экологиясы.. М.: Высшая школа, 1963.

5. Өсімдіктер экологиясы. М: Высшая школа,1979.

6. Экология. М., Мир, т.1-2,1986.

7. Экология негіздері. М.:Прогресс,1975.

8. Экология негіздері. М.:Прогресс,1975.

9. Жалпы экология негіздері. М.:,Мир,1979.

10.Чернова негіздері. М.: Просвещенние, 1995.

11.Горелов , М.:центр,2000.

12.Данилов Әлеуметтік экология, М.:Просвещение,1991.

13.Воронков экология негіздері.,М.:Издательство

1999.

14.Акимова , М.:ЮНИТИ,1998:

15. Воронков экология негіздері, М., 1999.

16.Лосев Г. Г.,Әлеуметтік экология, М.:Владос,1998.

17.Бродский экология бойынша қысқаша курс, с-Пб,1992.

18.,Шілдебаев Ж. Б.,Саутбаева –

Алматы,Ғылым,2001.

19.Тарасаов және табиғатты қорғау, М..,1990.

20. және басқалар. Экология практикумы, М..АО МДС,1996.

21.Чернова лабораториялық практикум, М. Просвещение,

1986.

Қосымша әдебиеттер:

22.Новикова және қоршаған орта экологиясы, М.,1998.

23.,Сванбаева , М.,Алматы, Агроуниверситет,1999.

25.Төменгі сынып оқушыларына арналған экология, М.,

Просвещение, 1995.

26.Шклярова экологиясын меңгеру. Мектептегі биология. №3,

1990.

27.Мектептің экологиялық паспортизациясы. және б.

құрастырған.- Вологда, 1993.

28.Экологиялық терминдер сөздігі – Алматы, Рауан, 2000.

29.Агаджанян және биосфера. М., Знание,1987.

30.Будыко экология, М., Наша Ксенгарня, 1971.

32.,Родионов . СПБ, Химия,1997.

33.Қолданбалы экология. Ростов-на Дону, Феникс,1996.

34.,Трошин экологиясы. М.,1994.

35.Қоршаған ортаның ластануы. М.,Мир,1997.

36.Қолданбалы экология негіздері. Л.,Гидрометеоиздат,1981.

37.Булатов і Ресей, Новосибирск, ЦЭРИС,1996.

38., Қоршаған орта санитарлық жағдайы мен

тұрғындардың денсаулығы, қоршаған орта және тұрғындардың

денсаулығы. М., Медицина,1987.

39.Экологиялық энциклопедиялық сөздік, М., «Ноосфера»баспа үйі,1999.

40.,,Экология, денсаулық және табиғатты

пайдалану, М., Финанс және статистика.,1995.

41. және басқ.Түр, популяция және бірлестіктер экологиясы.

М.,1989.

42.Бродский экология қысқаша курсы. С-Пб,1992.

43.Қоршаған ортаның экологиялық мәселелері..Алма-Ата.

Ана тілі, 1991.

44.Шилов . М.,Высшая школа.,2000.

45.Реймерс . М.Ресей. Молодая гвардия,1994