Сцэнарый фальклорна-экалагічнай замалёўкі да свята “Саракі”

Дрэма Р. Э.

(г. п.Астравец, СШ №1)

СЦЭНАРЫЙ ФАЛЬКЛОРНА-ЭКАЛАГІЧНАЙ ЗАМАЛЁЎКІ

ДА СВЯТА “САРАКІ”

Мэты: выхаванне цікаўнасці да фальклорных здабыткаў нашых продкаў; правядзенне мерапрыемства ў кантэксце выхавання экалагічнай культуры вучняў.

Абсталяванне: два нацыянальных касцюма (жаночы і мужчынскі), касцюм для Жаваронка; музычная апаратура, мутымедыйнае абсталяванне, дыск з прэзентацыйным і відэаматэрыялам; стол, абрус, ручнікі, збан, талеркі, плецены кошычак с выпечанымі птушкамі; буклеты са змешчанымі: інфармацыяй аб удзельніках, народных вераваннях, язычніцкіх і хрысціянскіх каранях свята, урыўкамі песень.

Дзеючыя асобы:

Вядучы

Дзяўчынка

Жаваронак

Вучоны-этнограф

Арнітолаг

(Гучыць музыка. Святочна ўбраная зала.

На сцэну выходзяць усе ўдзельнікі, акрамя Жаваронка)

Усе (акрамя Жаўрука):

- Добры дзень, Вас вітае творчы калектыў …

Дзяўчынка:

- Ціха, ціха… Так будзе нецікава. Паважаныя прысутныя, паспрабуйце здагадацца, які ваўчок не верціцца?

(лясны жаваронак)

- А вось цяпер усе разам:

Усе:

- Вас вітае творчы калектыў “Жаўрукі”.

Вядучы:

- 22 сакавіка адзначаецца свята “Саракі” ў гонар сарака пакутнікаў. Ёсць павер’е, што ў гэты дзень з цёплых краін прылятае сорак розных птушак. І першая з іх – жаваронак.

Арнітолаг:

- Існуе легенда пра ўзнікненне жаваронка: Бог падкінуў высока ўверх камячок зямлі і пераўтварыў яго ў шэрую, як зямля, птушачку. Жаваронка.

Дзяўчынка:

- Згодна з паданнем, жаваронкі вымалі калючыя шыпы з цярновага вянка распятага Хрыста.

- Узняўшыся высока ў неба, жаўрук праводзіць час у малітвах. Потым, раптам сціхнуўшы, ляціць яшчэ вышэй – на споведзь да самога Бога.

Вядучы:

- А ўсё ж такі, як выглядае гэтая божая птушачка? Што аб ёй вядома навуцы? Паважаны арнітолаг, раскажы.

(Паведамленне пра жаўрука з дэманстацыяй слайдаў.)

Арнітолаг:

- Жаўручок – невялікая птушка.

Важыць грамаў каля сарака,

А, бывае, болей крышку.

У пер’е шэрае ўбраны,

Мае клювік невялічкі,

Песні звонкія шчабеча…

Вядучы:

- Ну, а як жыве жаўрук раскажы нам, чалавеча?!

Арнітолаг:

- З галінак і карэньчыкаў

Ладкуе ён гняздзечка.

У гняздзечку да пяці яечак

Адкладае жаўручок.

Корміць дзетачак пясняр

Амаль дваццаць дзён запар.

А ўжо потым птушаняткі

Разам з бацькаю і маткай

Летам сілкуюцца жучкамі,

Ласуюцца матылькамі.

А як восень надыходзіць –

І насеннечка знаходзяць.

Вядучы:

- Дзякуй, дружа арнітолаг, за змястоўны твой аповед!

- Вядома, што прылёт жаўрука ва ўсіх краінах быў звязаны з надыходам вясны. Цікава, а як жа нашы продкі ставіліся да гэтай маленькай несамавітай птушачкі? Сёння мы наладзілі тэлемост з вучоным-этнографам, які зараз, будзем спадзявацца і паведаміць нам аб гэтым.

- Добры дзень!

(Дыялог з вучоным-этнографам будзе весціся віртуальна.)

Вучоны-этнограф:

- Добры дзень уісм прысутным!

- Як божую птушку, жаваронка забаранялася ўжываць у ежу, а забіць яго лічылася вялікім грахом. Жаваронка называлі вестуном Божай Маці.

Дзяўчынка (кладучы пляцёнку з выпечкай на ручнік):

- У даўніну выпякалі з цеста жаваронкаў і давалі адразу каровам – як удзячнасць за малако ды масла, потым авечкам – за цёплыя валёнкі ды тулупы, а потым – дзецям. І прыгаворвалі(ідзе ў зал да гледачоў і частуе іх):

Ой, вы жавароначкі, жавароначкі,

Ляціце ў поле, нясіце здароўе:

Першае – кароўе,

Другое – авечае,

Трэцяе – чалавечае.

(Чуецца спеў жаваронка.)

Дзяўчынка:

- Чуеце, жавароначак і да нас ляціць!

(Улятае жаваронак.)

Жаваронак:

- Добры дзень усім! Так прыемна, калі вяртаешся на Радзіму! І так прыемна, калі тут цябе чакаюць!

Дзяўчынка:

- Не проста чакаем, а разам з тваім прылётам і жыццё ўслаўляем!

Жаваронак:

- Чую, чую. А пакуль я ляцеў да вас, яшчэ такія заклічкі з роднай старонкі чуў …

Арнітолаг:

- Мабыць мы ведаем гэтыя заклічкі. (Звяртаючыся да астатніх удзельнікаў) Давайце адну з іх заспяваем!

Усе:

- Давайце!

(Спяваюць, выконваючы рытуал зазыву птушак):

Жавароначак-пералётачак!

Прыляці да нас!

Прынясі ты нам

Вясну ясную,

Вясну красную!

Жаваронак, да зімы

Прыляці да нас, сюды!

Нам зіма так надаела,

Усю салому пераела!

Жаваронак:

- Дзякуй вам! Менавіта на такія заклічкі мы, птушкі, і адклікаемся.

- Дарэчы, а ведаеце, што я магу насвістваць да 2000 мелодый?

Дзяўчынка:

- Ведаем, ведаем пра твае цудоўныя спевы! А яшчэ ведаем, ад дзядуль ды бабуль, што жаўручок прылятае на праталіну, а шпачок – на прагаліну.

Вядучы:

- У народзе кажуць, што жавароначак за сабой сорак птушак вядзе! А што на гэты конт нам паведаміць этнограф?

Вучоны-этнограф:

- Ты, паважаны жаўручок, ушаноўваешся не толькі ў прыказках і прымаўках, у паэзіі і песнях, але і ў беларускай народнай вышыўцы і ткацтве.

Дзяўчынка:

- Ты ў культуры беларусаў з’яўляешся сімвалам кахання. Майстрыхі кажуць, што калі адлюстраваць жаваронкаў, якія ідуць адзін за адным – гэта сімвал пачатку кахання.

Вядучы:

- А калі жавароначкі будуць глядзець адзін на аднаго?

Вучоны-этнограф:

- Тады гэта будзе сімвалізаваць самы росквіт кахання!

- А вось калі птушачкі будуць адвернуты адна ад другой, то гэта, на жаль, паведаміць нам аб тым, што каханне скончана.

Дзяўчынка:

- А я яшчэ ведаю, што у нацыянальнай паэзіі, ты, жаўручок – сімвал абуджэння. І не толькі прыроды, беларускай свядомасці!

Вучоны-этнограф:

- Вось паслухайце, як прыгожа пісаў у свой час Янка Купала:

А жаўранак звоніць над грушай,

Свой кліч селяніну свяргоча:

Смялей, беларусе-араты!

Смялей уздымай к сонцу вочы!

Жаваронак:

- Як жа прыемна, што мяне так сустракаюць, так мяне шануюць! Але ж… мне трэба ляцець далей, несці вясну. Да пабачэння… (шчэбет жаўрука).

Усе:

- Да пабачэння!...

Вядучы:

- А Вам, паважаныя прысутныя, на развітанне

Вучоны-этнограф:

- Вясны ў Вашы сэрцы,

Арнітолаг:

- Цеплыні ў Вашы душы,

Дзяўчынка:

- Прыгажосці і шчодрасці ў Ваша жыццё!

Усе:

- Дзякуй за ўвагу!

(Пад гукі музыкі выходзяць са сцэны.)