Теме: «Эре‰ер» роман почеш
иктешлымаш урок.
(Пресс-конференций элементан урок)
Цель:
1. Романысе герой-влакын образыштым келгын лончылаш;
2. Тунемше –влакын кутырымо, каласкалыме навыкыштым вия‰даш, илыш умылымашыштым шуараш;
3. Йоча-влакын шўмыштышт поро шонымашым ылыжташ.
Кучылтшаш материал: «Эре‰ер» роман; М. Шкетанын произведенийже-влак; «Марий Кугыжаныш театр» книга; литературоведческий статья-влак.
Оборудований: 1. компьютер
2. проектор
3. книга
Класс кок тўшкалан шелалтеш:
1. журналист – туныктышо;
2. тунемше-влак геройын образыштын чо‰ышаш улыт.
1. Пагалыме ўдыр-рвезе-влак! Таче мемнан урокна ойыртемалтше сынан. «Эре‰ер» роман почеш иктешлымаш урокнам пресс-конференций семын эртарена. Тиде паша мыланна у. Эн ончычак пресс-конференций мутым рашемдышаш улына. Ожеговын мутерыштыже тиде мутлан тыгай умылтарымаш уло:
2. (Слайд 3)
«Пресс-конференций – тиде радио, газет, телевидений пашаен-влакын погынышт, кушто кўлешан йодышым ка‰ашат».
3. Цель дене палдарымаш.
4. Урокысо паша радам дене палдарымаш.
(Слайд 4)
5. 1967 ийыште Марий драмтеатр М. Шкетанын «Эре‰ер» романже почеш спектакльым шынден. Романным драматург Миклай Рыбаков модын ончыкташ келыштарен.
6. Йоча –влакым герой –влаклан шеледымаш.
(Эвай П єтыр, Верук, Орина, Алгаева, Яндышев, Комиссар Ванька)
7. Герой –влаклан йодыш:
Эвай Пєтырлан журналистын йодышыжо:
· Граждан сар гыч толмек, молан суртет гыч лектын каенат?
(Ачам дене келшыдымаш лийын, сандене мый Урал заводыш лектын каенам)
· Завод илыш тыйым молан туныктен?
Вашмут:
Верукын йодышыжо:
· Молан тый мыланем ял гыч кайымет нерген шижтарен отыл?
Тунемшын вашмутшо:
(Мый ачамлан чот сырыше лийынам, сандене нигєлан нимом ойлыде ял гыч лектын каенам)
· Тек тый ачатлан вуеш налынат, а аватлан але вара шке илышет нерген палдарыман огыл ыле?
(Мый тунам самырык лийынам, куштылгырак ушан, чыла умылен омыл)
· Ачатлан молан тынар сырашыже? Вет тудо шке озанлыкшым тўзатыше, шочмо суртым пагалыше, кугезе коча-кова йўлам пагалышым ончен-кушташ шонен?
Тунемшын вашмутшо:
(Завод гыч пєртылмек, ача ден когыньнан отношенийнам мый лончыленам, шке ситыдымашем, йо‰ылышем умыленам. Тудын пе‰гыде суртоза улмыжлан пагалыме кумыл ылыжын)
· Тыйын характеретым чотшо Урал завод але Йошкар Армий шуарен?
Комиссар Ванькалан йодыш:
· Тый сарыште кучедалынат, шемер калык верч вўрым йоктаренат. а могай жапыште тый «тыге» вашталтынат? Калык верч тыршымым чарненат?
Вашмут:
· Шкендычын могай сай койыш-шоктышетым палемден кертат?
(Пашалан тале, калыкым таратен кертше, ешыште поро, йєратыше пелаш)
Алгаеван йодышыжо:
· Тый Эвай Пєтырын йолташыже лийынат, а молан тудын келшыме ўдыржым марлан налынат?
· Молан Жмаковмыт деке ушненат?
Алгаевалан йодыш:
· Молан тыйым «ўдырамаш король» маныныт?
· Яндышевым молан тўрлє семын лўмдылынат?
· Куп коштымо пашам кузе аклет?
· Ял калык коклаште, ўдырамаш-влак коклаште могай пашам шуктен шогенат?
Яндышевлан йодыш
· Молан эре мардеж почеш каенат?
· Мо тыйым у илыш корныш шогалаш тарватен?
Веруклан йодыш:
· Тый ўдырамаш коклаште молан нимогай пашам ыштен отыл?
Ориналан
· Молан Анан Пагулын шижмашыж дене модынат?
· Молан тый тыгай куштылго уш-акылан лийынат?
II ужаш. Туныктышо:
Айста произведенийысе герой-влак дене чеверласена, а ынде илыш деке чакемына. Кеч - могай поэт, писатель шке произведенийыштыже илышыште вашлиялтше е‰ым, событийым ончыкта. «Эре‰ер» романыштат автор илышыште лийше е‰ - влакым ончыктен.
3. Тунемше-влакын выступленийышт.
«Эре‰ер» романыште герой-влакын прототипышт.
«Эре‰ер» романыште ик тў‰ герой - Комиссар Ванька. Тиде геройын прототипше-Федор Алексеевич Макаров. Ялыште тудым Вока Вєдыр маныныт.
Вєдыр моктанаш йєратыше, шкенжым кугуэш ужшо, ковыра е‰ улмаш. Романыште тыге возымо:
«Ванька пошкудышт ончылно шкенжым эре кугуэш ужын, моктанен. Тудын ваштареш пошкудышт ик-кок мутым пелештат гын, вигак сыра, руал пуа. Мыйым ида туныкто, мый шинчем. Мый революцийым ышташ полшенам. (стр.187)
Медведево район, Пўнчерсола гыч ўдырым конден. Марийже тудым чот пашам ыштыктен.
Вара Вєдырым-КомиссарВанькам салтакыш налыныт, граждан сарыште кучедалын. Сар гыч Вєдыр колымо нерген увер толын. Ныллыжымат чўктеныт. А икмыняр жап гыч Вєдыр таза капан мє‰гыжє толын пурен. Тудо ийынак ватыже ойырлен каен. Вара Вєдыр ялысе Яким Варвара дене ушнен.
Шкетан йорло Йывакай ўдыр Верукын образше гоч ончыктен.
Пытартышлан Вокан Вєдырым-Комиссар Ванькам раскулачиватленыт. Тудым илыш пўрымаш Краснодар кундемыш намен пуртен.
Сар жапыште салтак вургемым чиен, офицер-сапер чин дене тушман ваштареш кредалын. Сарыште сусырген, пытартыш ийлаште Волжск олаште илен.
Эвай Пєтырынат прототипше лийын- (Сергей Йыван). Тудо чынжымак, Уралыште илен коштын, сусыр йолан пєртылын. Кончников Йыван-Эвай Пєтыр Йошкар Армийыште служитлен. А Эвай, Пєтырын ачаже, авторын вымысылже.
Анан Пагулын тыгак прототипше уло: Арсений Андреевич Руссин, кевытыште торгаен. Шкетанын романым возымыж годым дене ешым чумырен улмаш. Сандене автор «Анан» мутым кучылтын. Чынак, тудын кевытыште растратыже лийын, судитленыт, Уюмо монастрьыште шинчен.
Романыште тудо пикталт кола, а илышыште Арсинга 1933 ийыште, шудо тургым годым, лўялтын. «Колхоз вуйлатыше лийын, чонышкыжо витен манын, ойлен пелашыже Анна Фоминична Руссина»
4. Туныктышын мутшо.
Икманаш, «Эре‰ер» роман тыглай книга огыл, тиде-илыш, роман-илыш. Урокым руш писатель Достотевскийын каласымыж дене пытарем. Тудо возышо-влаклан тыге каласен:
«… Мом илыш пуэн, тудым налза. Тыглай, икмарда илыш чапле сюжетлан шонен лукмо деч поянрак. Пагалыза илышым!»
5. Иктешлымаш:
1. Мо дене тачысе урок келшыш?
2. Тачысе урок мемнам молан туныктыш?
6. Оценке.
7. Мє‰гысє паша: сочиненийым возен толаш.
1. Орай Пєтырым кузе умылем?
2. Анан Пагулын трагедийже.
Теме: Пуртымо мут да пуртымо предложений.
Цель:
1. Пуртымо мутым да пуртымо предложенийым текстыште чын кучылташ туныкташ.
2. Кутырымо да возымо йылмым лывырташ.
3. Шочмо йылме поянлыкым аралаш кумыландаш.
Урокын зртымыже.
1. Урокын цельже дене палдараш
2. Лексико-грамматический диктант:
А) Стиль-влакым чын ончыкташ.
-Йолташ-влак! Марий Эл республикын шочмо кечыж дене чыладам саламлем. Пашаштыда кугу сенымашым, ешыштыда пиалым тыланем.
-Можым мом ыштем? Кабуй мый денем сырен ынже кудалте… Нимаят шонен ом мошто…
- Эр кече шийла легылден. Каваште ик пылат ок кой…
Б) Мо тиде лиеш) (лудмо почеш возат)
Чон йула. Вич парням гай палем. Чон коршта. Чонем каваште.
В) Кусарен возымаш.
Врач, художник, музей, ученый, гостиница, общежитие, культура.
3. Ушештарымаш. (Обращений нерген шинчымашым тергаш)
Палаш, ко тидым возен, могай произведений гыч, могай стильыште обращений кучылталтеш.
А) Шергылт таче, мыйын муро,
Шергылт шого кумдыкеш!
Б) О ушкал! Суапле луметым колам да ужам пундашдыме порылык шинчатым!
4. Темым тунеммаш.
1. Пуртымо мут нерген ончыч тунеммым ушештарымаш. (Компьютерыште ончыктымо мут-влакын тушкаштым палемдаш)
Мыйын шонымаште
Чынак
Чаманен каласаш логалеш
Пиалешем
Икымше, …кокымшо,
Икманаш
1.Пуртымо мут-влак дене предложений-влакым шонен возымаш
2.Калык мут-влакым шуен возаш
Калык манмыла, чапле паша…
Калык манмыла, калыкым йоратет гын, …
Калык манмыла, шудо тенгет…
2. Литературный станцийыште пашам ыштымаш.
Могай произведений гыч ужаш) Ко тудым возен? Пуртымо мутым муаш.
Чын, кече сылне, кече куатле…
Мосолов манмыла, пукшымо имне кандаш йолан.
3. Пуымо мут-влак дене предложений-влакым возаш.
Юлавий
Н. Лекайн
Денисова
«Ава шум»
Порылык
4. «Чын» але «чын огыл» ?
- 1775 ий 10 декабрьыште 1-ше Марий грамматика шочын. Чын мо?
- М. Шкетан Шернур районышто шочын.
- «Вурс йук» почеламутым М. Казаков возен.
- 1920 ий 4-ше ноябрьыште Марий Автономий шочын.
V. Иктешлымаш.
Пуртымо мут да пуртымо предложений молан кулыт? Тунемше-влакын вашмутыштым аклымаш.
VI. Монгысо паша. Пуртымо предложениян предложенй-влакым шонен возаш:
В. Иванов, М. Шкетан, Вас. Мосолов, Ш. Осып.
Тема: Сказуемый туняште.
Цель:
· Сказуемый нерген шинчымашыштым пенгыдемден кодаш.
· Тиде ойлымаш ужашын кулешлыкшым шижаш туныкташ, тудым чын возымо, кучылтмо, лончылымо навыкыштым вияндаш.
· Шочмо йылмын сораллыкшым шижаш, илышыште моторым ужаш туныкташ.
Кучылтшаш материал-влак:
1. Таблице.
2. «Марий йылме. Теорий» книга.
3. «Марий йылме» учебник.
4. «Простой глагольный сказуемый»,
«Составной глагольный сказуемый»
«Луман составной сказуемый» возыман таблчке-влак
Эпиграф: Марий йылме муро гай шыма,
Калыкын кумылжо гай лывырге.
(Арсий Волков)
Урок эртыме радам
1. Организационный ужаш
Шочмо йылме, Марий йылме!
Моткоч тыйым йоратем.
Изинек ойлаш туналме
Пойдарен мут памашем…
2. Теме да цель дене палдарымаш.
3. Тема дене паша.
Шочмо йылмын кулешлыкше, илышыште верже, тудын шымлен туннемашын пайдаж нерген автор моткоч раш ойла.
Йылме наукым шымлымаш-шинчымашын негызше. Таче урокышто сказуемый нерген шинчымашнам пенгыдемден, иктешлен кодена, терген лектына.
Тиде пашам путешествий урок семын эртарена.
1-ше станций: «Простой глагольный сказуемый»
1. Мо тугай простой глагольный сказуемый маныт?
2. Простой глагольный сказуемый мыняр ужаш гыч шога?
3. Сказуемый-глагол-влак могай наклонений форман улыт?
· Книга дене паша 57-ше паша
Простой глагольный сказуемый умбалан жапым, лица ден числам ончыкташ.
2-шо станций: «Составной глагольный сказуемый»
1. Мо тугай составной глагольный сказуемый маныт?
2. Составной глагольный сказуемый мыняр ужаш гыч шога.
3. Могай глаголжо лексический значенийым ончыкта?
(неопределенный форман глагол, деепричастий)
4.Полшышо глаголжо могай значениян (грамматический)
Предложений-влакым возен налаш.
Пайрем вашеш Чевернур гыч удыр ончаш тольыч. Канашымаш волгыжмеш каен шогыш. Марий –влак шке коклаштышт учашенат нальыч. Тиде жапыште Лапшинын колтымо автоматчикше штабышке донесений дене толын шуэш.
3-шо станций. «Луман составной сказуемый»
1. Мо тыгай луман составной сказуемый?
2. Луман составной сказуемый могай ойлымаш ужаш дене каласалтеш?
2. Книга дене паша
3. Предложений –влакым возаш, член да ойлымаш ужаш дене лончылаш.
Мый ыльым тыматле, мый лийым куатле. Поян улам, Ом мокто мый: ший гай рельсан корнем. Эх, лияшет пыл кутучо: перкан йурым нурышко-тур-р-р!
Мый ялеш кодын механизатор лийнем. Шукерте огыл светлячок ыльым.
Книга дене паша. 67-ше паша.
4. Иктешлымаш.
1.Могай шонымаш шочо тачысе урок деч вара?
2. Марий йылмыште сказуемыйын кулешлыкше могай?
5. Монгысо паша.
Грамматический сочинений.
6. Оценкым шындымаш.
