Лезги чlалан диалектология

ГОУ ВПО

Дагъустандин гьукуматдин педагогикадин университет

Дагъустандин чlаларин кафедра.

Лезги чlалан диалектология

(Сифтегьан классрин факультетдин студентар патал)

Программа.

Махачкала 2010

Печатается по решению Учебно-методического совета Даггоспедуниверситета.

– к. ф.н, доцент.

Программа по родной (лезгинской) диалектологии.

Рецензенты:

Кандидат филологических наук

Кандидат филологических наук доцент .

Даггоспедуниверситет, 2010.

Дисциплинадин сятерин кьадар ва ам тухунин жуьреяр

Направление: 540300 филологиядин илим

Квалификация: специалитет

Предмет: Лезги ч1алан диалектология

К1елунин жуьре	Вири	Семестррин сятер
Аудиториядин тарсар	126
Лекцияр	36	18	18
Практический тарсар	90	54	36
Гуьзчивилин нетижадин жуьре
Зачет
Экзамен		2
Вири	126	74	54

Сифте гаф

«Лезги чIалан диалектология» Даггоспедуниверситет сифтегьан классрин факультетда к1елзавай курсарикай сад я. Адан кьилин мурад – гележегдин сифтегьан классрин муалимдиз вичи тарсар гудай ч1алан нугъатрин гьакъиндай куьруь малуматар гун ва гьа идалди адахъ лезги ч1алай, иллаки лезги ч1алан тарихдай авай чирвилер артухарун, муаллимди вичи лезги ч1алан нугъатриз талукь фактар к1ват1унин карда иштирак авун патал адаз чарасуз тир сифтегьан вердишвилер гун ва к1елзавайбур а кардин методикадив танишарун я.

И курсуниз вири 126 сят чара авунва – абурукай 36 сят лекцийриз ва 90 сят практический сятериз талукьбур я.

Лезги ч1алан нугъатар ахтармишунин къенин йикъан дережа фикирда кьуна, чна и курс ч1алан жуьреба-жуьре терефар ва гьар са терефдиз хас тир фактар ва категорияр вири нугъатра галай – галайвал гекъигунин рекьелди ваъ, кьилди-кьилди нугъатрин кьет1енвилер санлай тайинарунин, гьар са нугъатдин гьакъиндай асул малуматар гунин къайдада туьк1уьрнава.

Гьелбетда. гележегда лезги ч1алан нугъатар генани дериндай ахтармишайла ва ахтармишна чирнавай нугъатрин хсусивилер чеб-чпив гекъигна, диалектологиядиз талукь умумиламишдай к1валахар кьиле тухвайла, и курсунин ери, ам туьк1уьрунин къайда дегиш жеда.

Лезги ч1алан диалектологиядин курс и програмада кьве чкадал пайна, лекцийрин пай кьилди ва практический тарсарин пай кьилди ганва. Программадин эхирда лезги чйалан нугъатриз талукь литература ганва.

№	Темаяр	Сятерин кьадар
Лекцияр	Практич. тарсар	Вири
1.	Лезги ч1алан нугъатар ахтармишунин тарих. Лезги диалектологиядин вилик акъвазнавай месэлаяр	2		2
2.	Лезги ч1алан диалектологиядин умуми месэлаяр. Нугъатрин жуьреяр. Социальный ва чкадин нугъатар. Говор, диалект, наречие	2	2	4
3.	Лезги ч1ал нугъатриз пай хьун. Лезги ч1алан лап ч1ехи нугъатар – наречияр: куьре, ахцегь ва къуба наречияр. Лезги ч1алан наречийрин умуми лишанар.	2	4	6
4.	Куьре наречие. Куьре наречидик акатзавай диалектар ва говорар. Лезги ч1алан гуьне диалект – литературный ч1алан бине. Гуьне нугъатдин фонетикадиз, морфологиядиз ва лексикадиз хас кьет1енвилер	2	4	6
5.	Лезги ч1алан ярк1и диалект. Ярк1и диалектдин нуьц1уьгърин говордин морфологиядин ва лексикадин лишанар	2	4	6
6.	Ярк1и диалектдин ц1инит1рин ва ялцугърин говорар. Фонетика. Морфология. Лексика	2	4	6
7.	Кьурагь диалект. Кьурагь диалектдин говорар. Кьеп1иррин говордин кьет1енвилер	2	4	6
8.	Кьурагь диалектдин ашарин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин лишанар	2	4	6
9.	Гъуьгъвезрин говор. Фонетикадиз, морфологиядиз ва лексикадиз талукь кьет1енвилер	2	4	6
10	Ахцегь наречие. Ахцегь наречидин диалектар ва говорар. Ахцегь диалектдин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер.	2	4	6
11	Хуьруьгрин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин лишанар		4	4
12	Цырыгърин говордин фонетикадиз, морфологиядиз ва лексикадиз талукь лишанар	2	4	6
13	Мацарин какахьай лишанар квай говор. Мацарин говордин фонетикадин, морфологиядинва лексикадин кьет1енвилер.	2	4	6
14	Ахъцегь наречидин хъуьлуьт1рин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер	2	4	6
15	Фиярин диалект. Фиярин диалектдин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин лишанар	2	4	6
16	Дакъузпара диалект. Дакъузпара диалектдин фонетикадиз ва граматикадиз хас кьет1енвилер	2	4	6
17	Къуба наречие. Къуба наречие диалектриз ва говорриз пай хьун. Къуба нугъатдин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер	2	4	6
18	Къуба наречидин хъимиярин говордин фонетикадин ва граматикадин кьет1енвилер	2	4	6
19	Яргунрин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер	2	4	6
20	Къуткъашендин говордин фонетикадин ва граматикадин кьет1енвилер		4	4
21	Нугъатрин кьет1енвилер гуьзетун ва гекъигун		4	4
22	Куьре наречидин нугъатрин кьет1енвилер гекъигун		4	4
23	Ахцегь наречидин нугъатрин фактар гекъигун		4	4
24	Къуба наречидин нугъатрин (говорар) кьет1енвилер гекъигун		4	4

Лекцияр

1. Лекция. Лезги ч1алан нугъатар ахтармишунин тарих.

2. Лекция. Нугъатриз жуьреяр социальный ва чкадин нугъатар. Говор, диалект, наречие.

3. Лекция. Лезги ч1ал нугъатриз пай хьун. Куьр, ахцегь ва къуба наречияр.

4. Лекция. Куьре наречидик акатзавай диалектар в говорар. Лезги ч1алан гуьне диалект – литературный ч1алан бине.

5. Лекция. Ярк1и нугъатдин фонетикадин ва граматикадин лишанар.

6. Лекция. Ярк1и диалектдин ц1инит1рин ва ялцугьрин говоррин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер

7. Лекция. Кьурагь нугъатдин кьеп1иррин говордин кьет1енвилер

8. Лекция. Ашарин говордин фонетикадин ва грамматикадин лишанар.

9 Лекция. Гъуьгъвезрин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер.

10. Лекция. Ахцегь диалектдин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер.

11. Лекция. Цырыгърин говордин фонетикадин ва граматикадин кьет1ен лишанар.

12 Лекция. Мацарин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер

13 Лекция. Хъуьлуьт1рин говор. Фонетикадин ва грамматикадин кьет1ен лишанар

14. Лекция. Фиярин диалектдин кьет1енвилер.

15 Лекция. Докъузпара диалектдин фонетикадин ва грамматикадин кьет1ен лишанар.

16 Лекция . Къуба диалектдин кьет1ен лишанар.

17. Лекция. Хъимиярин говордин фонетикадин ва граматикадин лишанар.

18 Лекция. Къуткъашенрин говоррин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер.

Литература

1.  Абдулжамалов диалект лезгинского языка.- Махачкала. 1965

2.  Асалиев говор и его место в диалектной системе лезгинского языка. – Махачкала, 2003

3.  Аливердиева и морфологические особенности гогазского говора лезгинского языка. – Махачкала, 2006

4.  Бабаев говор лезгинского языка.- Махачкала, 1998

5.  Гаджиев диалект лезгинского языка.- Махачкала, 1997

6.  Гайдаров диалект лезгинского языка.- Махачкала, 1961

7.  Гайдаров ч1алан диалектология.- Махачкала, 1963

8.  Гюльмагомедов говор лезгинского языка. – Махачкала, 1966

9.  Мейланова диалект - основа лезгинского литературного языка.- Махачкала. 1970

10.  Мейланова лезгинской диалектологии.- Махачкала, 1964

11.  Муртазаева и морфологические особенности ашарского говора лезгинского языка.- Махачкала, 2003

Практикадин тарсар

1 занятие. Социальный ва чкадин нугъатар гуьзетун. Чкадин нугъатар ахтармишун патал ишлемишдай транскрипция чирун.

2 -3 занятияр. Лезги ч1алан наречийрин умуми лишанар гуьзетун ва гекъигун.

4-5 занятияр. Куьре наречидин гуьне нугъатдин фонетикадин ва грамматикадин кьет1енвилер гуьзетун.

6-7 занятияр. Ярк1и диалектдин нуьц1ьугърин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин кьет1енвилер гуьзетун.

8-9 занятияр. Ц1инит1рин ва ялцугърин говоррин фонетикадин ва грамматикадин кьет1ен лишанар ахтармишун.

10-11 занятияр. Кьеп1иррин говордин кьет1енвилер гуьзетун.

12-13 занятияр. Ашарин говордин фонетикадин ва грамматикадин кьет1ен лишанар гуьзетун.

14-15 занятияр. Жуьреба-жуьре текстер ишлемишна, гъуьгъвезрин говордин кьет1енвилер гуьзетун.

16-17 занятияр. Фольклордин эсерар ишлемишна, ахцегь нугъатдин фонетикадин ва граматикадин кьет1енвилер гуьзетун.

18-19 занятияр. Хуьруьгрин говордин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин лишанар гуьзетун.

20-21 занятияр. Фольклордин эсерар ишлемишна, цырыгърин говордин кьет1ен лишанар гуьзетун.

22-23 занятияр. Мацарин говордин фонетикадин, морфологиядин кьет1енвилер гуьзетун.

24-25 занятияр. Хъуьлуьт1рин говордин кьет1енвилер гуьзетун.

26-27 занятияр. Фольклордин эсерар анализ авуна, фиярин диалектдин фонетикадин ва грамматикадин кьет1ен лишанар гуьзетун.

28-29 занятияр. Дакъузпара диалектдин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин лишанар гуьзетун.

30-31 занятияр. Къуба нугъатдин кьет1ен лишанар, фольклордин эсерар ишлемишна, гуьзетун.

32-33 занятияр. Яргунрин говордин кьет1енвилер, жуьреба-жуьре текстер ишлемишна гуьзетун.

34-35 занятияр. Къуткъашенрин говоррин фонетикадин ва грамматикадин кьет1енвилер гуьзетун.

36-37 занятияр. Лезги нугъатрин кьет1енвилер гуьзетун ва гекъигун.

38-39 занятияр. Куьре наречидин диалектрин ва говоррин кьет1ен лишанар гуьзетун ва гекъигун.

40-41 занятияр. Ахцегь наречидин нугъатрин фактар гекъигун.

42 – 43 занятияр. Къуба наречидин нугъатрин (говоррин) лишанар гуьзетун ва гекъигун.

Нугъатрай чирвилер ахтармишун патал суалар

1.  Лезги ч1алан нугъатар ахтармишунин тарихдикай квез вуч чида?

2.  Социальный ва чкадин нугъатар гьихьтинбуруз лугьуда?

3.  Говор, диалект, наречие гьихьтин нугъатриз лугьуда.

4.  Лезги ч1ал гьихьтин нугъатриз пай жезва?

5.  Куьре наречидик акатзавай диалектар гьибур я?

6.  Ярк1и нугъатдин (диалектдин) фонетикадин ва граматикадин асул кьет1енвилер гьибур я?

7.  Ярк1и нугъат гьихьтин говоррикай ибарат я?

8.  Квез кьурагь диалектдин гьихьтин говорар чида?

9.  Вучиз кьурагь диалектдиз какахьай лишанар квай диалект лугьузва?

10.  Квез ашарин, гъуьгъвезрин говоррин гьихьтин лишанар чида?

11.  Ахцегь наречидин асул лишанар гьибур я?

12.  Ахцегь наречида гьихьтин говорар чара ийиз жезва?

13.  Квевай къурушрин говордикай вуч лугьуз жеза?

14.  Цырыгърин говордин кьет1енвилер гьибур я?

15.  Мацарин говордиз гьихьтин тек бир гьалтзавай ачух тушир сесер ава?

16.  Хъуьлуьт1рин говор амай ахцегь нугъатрилай квелди чара я?

17.  Фиярин диалектди лезги ч1алан нугъатрин арада гьихьтин чка кьазва?

18. Квез фиярин диалектдин фонетикадиз, морфологиядиз ва лексикадиз хас гьихьтин лишанар чизва?

19. Дакъузпара диалектдиз гьихьтин кьет1енвилер ава?

20. Къуба наречиди лезги ч1ала гьихьтин чка кьазва?

21. Къуба наречидиз гьихьтин говорар ава?

22. Квез хъимиярин говордин гьихьтин лишанар чида?

23.Къуткъашенрин говоррин фонетикадин, морфологиядин ва лексикадин лишанар гьибур я?

24. Яргунрин говордиз фонетикадиз ва морфологиядиз хас гьихьтин кьет1ен лишанар ава?

25. Яргунрин говорда литературный ч1ала авачир гьихьтин гафар гьалтзава?