Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
«Шурабашская основная общеобразовательная школа»
Арского муниципального района
Урок по марийской литературе
« илыш корныжо да сылнымут пашаже»
Еремеевой Ирины Васильевны учителя марийского языка и литературы
Урокын темыже: Н.С.Мухинын илыш корныжо да сылнымут пашаже.
«Шурно» почеламутшо.
Цельже: илыш-корныжо да сылнымут пашаж дене палдараш. «Шурно» почеламутын тун шонымашыжым рашемдаш ; сылнын лудмо да ойлымо мастарлыкым вияндаш; киндым да мланде пашаеным аклыме кумылым лукташ.
Урокым эртарыме йон: мутланымаш, лудмаш.
Кучылтшаш материал: презентацийлан энертымаш.
Ыштышаш паша радам:
1. нерген ой.( презентацийлан энертымаш)
2. «Шурно»почеламутым лончылымаш.
3.Почеламутым сылнын лудмаш.
- Сылнымутан литературылан негызым пыштыше-влак кокла гыч ком паледа? ( , М. Шкетан, Г.Микай)
Тыгак сылнымутан марий литературышто Николай Мухинат пионер радамыште шога. Вет тудо С. Чавайн да Г. Микай семынак эше 1906 ийыштак почеламут-влакым чонаш туналын.
Презентацийлан энертымаш.
1890 ий 25 ноябрьыште Морко кундем, Олыкъялысе туныктышо ешеш шочын.
Ончыклык поэт вич ияш улмыж годымак ача деч посна кодын. Йушто-шокшым изинек вашлийше рвезе орлык ончылно лудын, аптыранен огыл. Тудо тунемаш, волгыдо корныш лекташ шонен пыштен. Кандаш ияш икшыве изачаж деч шолып Арын школыш тунемаш пурен.
1905 ийыште «Уньжинский центральный черемисский братства Святителя Гурия» школышто тунемаш туналеш. Тыште поэзийым йораташ кумыланден.
Марий просветитель дене палыме лиеш да кылым кучен шога. фольклорный материалже «Марий календареш» савыкталтын.
1915ийыште кугыжан сарышке колтат. Салтакыште улмыж годымак поэт «Йошкар салтак» , «Ужара», «Йошкар кече» газет-влак дене лишыл кылым куча.
1931ийыште шке шинчымашыжым келгемдаш Марий педагогический институтыш тунемаш пура.
1931ийыште Москваште, национальный школ-влакын пашаштым вияндаш манын, шочмо йылме дене книгам возышо автор-влакын конференций-семинарышт эртаралтын.
«калык тушман» манын лумденыт да 1937ий 18 мартыште
Морко пачерешыже арестоватленыт.4 изи икшывыже-влак тулыкеш кодыныт.
Но марий поэтым шочмо калыкше нигунамат ок мондо.
поэт, драматург, публицист веле огыл, кугу туныктышо да шымлызе ученый лийын.
Кызыт ме тудын «Шурно» почеламутшым лудмашке куснена.
- Мо тугай шурно? Шурно мутлан синонимым кычалына.(кинде, пырче)
-А мо тугай кинде? (чыла калыкын тун кочкышыжо)
-Кинде деч тамлыже, тутлыжо туняште иктаж-мо уло мо?(нимо-нимо уке. Тыгеже тудым перегаш, шке ача-ава семынак йораташ, ончен-кушташ кулеш.
Презентацийлан энертымаш.
Тиде суретыште мом суретлыме? Мом тудын нерген каласкален кертыда?
-Ожно киндым кузе ончен куштеныт?
Кинде нерген шуко калыкмут уло. Айста шарналтена.
1.Кинде-илыш.
2.Кинде-чылалан вуй.
3.Кинде-айдемын эн кугу поянлыкше, нимо деч шерге да тутло кочкышна.
- А молан ме киндым эн кугу поянлыклан шотлена?(кинде айдемылан илыш пиалым, вийым, куатым пуа.)
- Ко каласа, мемнан Шордур ялысе кевытыш могай сорт киндым, могай луман булкым ужалаш кондат?
Кинде нерген тушто-влак.
1.Ер покшелне чомапылыш шолеш.(подкогыльо)
2.Йудге-кечыге эре юмылан кумалеш.(уржа)
3.Пасушто пугыр кугыза коштеш.(сорла)
4.Чевер енгамын мушкыржо шелын.(шыдан)
5.Чеверат, чаплат огыл, чылан йоратат.(кинде)
6.Шопке клатем кум угылан.(шемшыдан)
Киндым ончен-кушташлан калыкпалымат палыман.
1.Ага тылзе йушто лиеш гын, кинде келша.
2.Ломбыгичке чот шочеш гын, уржа пеш ок шоч.
3.Миколо кечын йур лиеш гын, шурно шочеш.
Иктешлымаш.
-Киндым чапландарен, поэт-влак могай почеламутым возеныт?
Кинде-тиде илыш.
Кинде-тиде аван порылыкшо, ласкалыкше, аван шокшо кумылжо. Арам огыл ме киндылан вуйнам савена.
Презентацийлан энертымаш.
