
,
Елч\кри п\т\м\шле п\лъ паракан в=там
шкулта к\ё\н классене в\рентекен
«Эпир пулас космонавтсем»
(К\ё\н классенче ирттермелли в=й= - уяв)
Т\ллевсем: 1) ачасене космонавтика кун\пе паллаштарасси; 2) тавра кур=мне, пултарул=хне аталантарасси; 3) т=ван ё\р - шыв патт=р\семпе м=наёланма в\рентесси.
Кирл\ хат\рсем: кашни ушк=н валли хат\рлен\ \ёсем, компьютер, экран, мультимедиа проектор\.
Учитель. Ачасем, эпир паян сир\нпе «Эпир пулас космонавтсем» в=й= - уяв ирттер\п\р. Апрель уй=х\нче м\нле палл= уяв пур?(Ачасем хуравлаёё\.)Пир\н президент к=ёал Раёёей космонавтикин ёултал=к\ тесе пал=ртн=. Ёак уява халалл=п=р эпир уяв – в=ййа. Малтанах ик\ ушк=на уйр=л=п=р.
(Ачасем ик\ ушк=на уйр=лаёё\, вырнаёса лараёё\.Ёав=нпа п\рлех жюри член\сене суйлаёё\, в\сем кашни \ё хыёёан чи маттуррисене пал=ртаёё\.)
Учитель ачасене 1- м\ш \ё парать. В\сен конверт =ш\нчи хутран касса тун= пайсенчен ракета тумалла. +на ят памалла, командир суйламалла.
Учитель. 2 – м\ш \ё «Тест».
Тест
1. Т\нче уёл=хне в\ён\ п\ррем\ш ёын.
а)
=)
б)
2. Т\нче уёл=хне п\ррем\ш хут х=ёан ё\кленн\?
а) 1962 ёулхи август=н 11- м\ш\нче
=) 1970 ёулхи июн\н 1- м\ш\нче
б) 1961 ёулхи апрел\н 12-м\ш\нче
3. Т\нче уёл=х\нче миёе ёул каялла пулн=?
а) 50 ёул
=) 40 ёул
б) 60 ёул
4. Ч=вашсене чапа к=ларн= летчик-космонавт.
а)
=)
б)
5. =ёта ёуралн=?
а) Елч\к район\, Елч\к ял\
=) С\нт\рв=рри район\, Шурш=л ял\
б) Шупашкар район\, Чурач=к ял\
6. П\ррем\ш х\рар=м - космонавт.
а) Светлана Савицкая
=) Валентина Терешкова
б) Елена Кондакова
7. М\нле ч\р чунсем т\нче уёл=х\нче пулса курн=?
а) йыт=сем
=) ш=шисем
б) й\ке хъресем
8. Х\вел системинчи м\нле планета ёинче ёынсем пур=наёё\?
а) Юпитер
=) Ё\р
Б) Марс
Учитель. 3 – м\ш \ё «Космонавтсен м\нле пулмалла?»в=й=. Ачасем, пан= сас паллисенчен палл= яч\сем тупса ёыр=р. Космонавтсен м\нле пулмалла-ши?
Космонавтсен м\нле пулмалла? – в=й=.
Т – тирпейл\, тимл\, т=нл=, тъс\мл\
/ - \м\тл\, \ёчен
Н – наян мар
Ч – чипер, ч=т=мл=
Е – ев\к (лай=х, ыр=)
У – уё=мл=, ус=лл=
Ё – ёив\ч, ёеп\ё, ёир\п
Л – лай=х, л=пк=
+ - =сл=, =ста, =н=ёл=
Х – х=юлл=, хастар, харс=р
/ - \м\тл\
Учитель. 4 – м\ш \ё. В=й= «Кам нумайрах?»
(Учитель ачасене ёут ёантал=к=н п\р-п\р пул=мне калать. В\ренекенсем ёак пул=мпа ёых=нн= глаголсем ёыраёё\. Х=ш ушк=нри ачасем с=мах\сене нумайрах ёыраёё\, ёав ушк=н ё\нтерет.)
Ё=лт=р: ёуталать, сънет, ъкет, пытанать, куёать, ёыв=рать, й=лк=шать, ялк=шать, м\лтлетет, ёиёет, м=члатать, киленет, х=парать, тухать, ёутине сапать, т\кс\мленет, куёне х\сет.
Х\вел: п=хать, кулать, х=парать, анать, пытанать, васкать, ёиёет, ёунать, ёутать,
ш=вать, сиккелет, вылять, й=лт=ртатать, х\ртет, ёунтарать, именет, й=раланать,
ёывхарать, п\ч\кленет, вут – х\м сирп\тет, ачашлать, васкать.
Учитель. 5 – м\ш \ё. Тупмалли юмахсем.
(Кашни ушк=нри ачасене п\рер тупмалли юмах памалла.)
1. Х\вел ансан ёуралать,
Х\вел тухсан ёухалать. (Ё=лт=р)
2. Куё виёейми анл=х пур,
Курман пулсан – тухса кур. (Тъпе)
3. Пин - пин кай=к, пин кай=к,
Пинтен п\ри м=н кай=к. (Уй=хпа ё=лт=рсем)
4. Х\вел ансан й=лт=р- й=лт=р. (Ё=лт=р)
5. Ё=мха ев\р к=лт=ркка,
Ёунса т=рать й=лт=ркка. (Х\вел)
6. М=н асаттен калпак\ ылт=н - к\м\л ш=рёалл=. (Ё=лт=рл= тъпе)
7. К=вак арча уё=лч\, ылт=н ё=мха кур=нч\. (Х\вел)
8. Асатте ёурли ёап- ёут=, алла т=сса илме ёук. (Уй=х)
9. Сар ачи килет – сар х\р\ пытанать,
Сар х\р\ килет – сар ачи пытанать. (Уй=хпа х\вел)
10. Ир пулсасс=н й=л кулать,
Кант=кран х\лхем сапать.
Ыр= чун пекех л=пкать,
+iшш=н - =шш=н в=ратать.
Х=й илемл\, вашават,
Кашнинех в=л ачашлать.
М\н пулать ку?
Кам калать? (Х\вел)
Учитель. 6 – м\ш \ё. Ваттисен с=мах\сем.
(Ваттисен с=мах\сен пуёлам=ш\ пур, в\сен в\ёне туп=р)
1. К=нт=рла п\р х\вел – пурп\рех ёут=, \м\р иртет - \ё юлать.
2. Ё=лт=р п=хма илемл\, х\вел пек =ш= пул.
3. Уй=х пек сив\ ан пул, никамш=н та пурл=хне шеллемест.
4. Х\вел анать- каё пулать, ыр= ч\ре пур=нма илемл\.
5. Х\вел анать – кахал сав=нать, ё\рле пин ё=лт=р - пурп\рех т\тт\м.
6. Ё\р анне к=м=л\ шутс=р ыр=: х\вел тухать - \ёчен сав=нать.
Т\р\с хурав\сем:
К=нт=ла п\р х\вел – пурп\рех ёут=, ё\рле пин ё=лт=р – пурп\рех т\тт\м. Ё=лт=р п=хма илемл\, ыр= ч\ре пур=нма илемл\. Уй=х пек сив\ ан пул, х\вел пек =ш= пул. Х\вел анать – каё пулать, \м\р иртет - \ё юлать. Х\вел анать – кахал сав=нать, х\вел тухать - \ёчен сав=нать. Ё\р анне к=м=л\ шутс=р ыр=: никамш=н та пурл=хне шеллемест.Малалла ачасем с=в=сем калаёё\, жюри член\сем п\т\млетъ т=ваёё\.
1 ача Апрел\н вун икк\м\ш\
Раёёей ёынни, ун харс=р офицер\
Ё\мрен пек ул=хсан ёъл тъпене,
Этем =с-т=н\ ёак куна ё\клер\
Планет=сен виёес\р т\нчине.
(А. Аслут)
2 ача Асран кайми уяв в=л пулч\...
Ёуртсем ёинче – пин-пин ялав.
Этемл\х к\тн\ \м\т тулч\,
Ёунатл= патт=ра мухтав!
(В. Харитонов)
3 ача Х\вел шевли пек ТАСС хыпар\
Васкар\ Ё\р\м\р тавра.
Раёёей\н ыв=л\ Гагарин
Ё\кленч\ ё=лт=рсем таран.
(С. Шавли)
Пурте Мухтав Раёёей ё\р\н хастар ул=пне,
Ёунатл= этем\н х=ватл= =сне!
4 ача Ёунатл= \м\т пурн=ёланч\ -
Этемл\х \м\рсем к\тни.
С\м уёл=ха в\ёсе х=парч\
П\ррем\ш хут раёёей ёынни.
Пурте Курман нихёан этемл\х кун пек в\ёевсене.
Т\нчем\р т\л\нмел\х ёын сарч\ ёунатне.
(А. Галкин)
5 ача Мухтан, этемл\х! Юлч\ \м\ре
Патт=р, х=юлл= Гагарин яч\,
Ё=лт=р пек ёут=, х\вел пек таса
Асл= Ё\р-шыв=м=н мухтавл= х=вач\.
(А. Алга)
Пурте Яту юлч\ \м\ре, т=ван=м=р Гагарин.
6 ача Космоса ё\кленч\ выр=с
Чи малтан ёут т\нчере.
«Ч=ваша та пул\ выр=н?»-
Тер\ ман=н чун-ч\ре.
Выр=с хыёё=н выр=с в\ёр\,
Эстафет=м=р пуян.
Космоса ч=ваш та ёитр\!..
Николаев Андриян.
(В. Урташ)
7 ача М\нле хыпар! Хавасл=, лай=х:
Ч\трет каллех тъпе маччи.
В\ёсе х=парч\ Николаев,
Шурш=л каччи, ч=ваш ачи.
(А. Воробьев)
8 ача Епле пултарч\ Николаев
Ё\н й\р хывмашк=н уёл=хра.
Ч\ре хушсан - кам пулм\ патт=р,
Кам към\ чап т=ван ё\ре?! (А. Воробьев)
Ч=ваш ятне ё\клер\ Николаев
Ёъл тъпери ёут ё=лт=рсем таран.
(С. Тимбай)
9 ача Вирх\нет-и карап космоса,
Ку – Гагарин, Николаев тус\сем,
/м\те, юмаха ч=н туса,
Ё=лт=рсем патне уёаё ёулсем.
(Уй=п М.)
10 ача П=хр=м эп\ тъпене:
Ёут= ё=лт=р й=лк=шать;
Космоса в\ёме мана та
Кун ёитесс\н туй=нать.
(А. /ёх\л)
11 ача Космонавт пуласч\ тетп\р
Эпир м\н п\ч\кренех.
/м\тпе ёитсе килетп\р
Инёетри ё=лт=р ёинех.
12 ача Кирек кам пулни те лай=х –
Уёл=хра та ё\р ёинче:
Т\нче т=р=х ыр ят кай\
Пир\н \ё\м\р ёинчен.
13 ача Пурн=ё к\решъ те пулт=р,
Пулт=р пурн=ё ё\нтеръ.
Ачари юлташл=х юлт=р
/м\р - \м\рех х\ръ.
(Юхма Мишши)
(Ачасем пурте п\рле юр= юрлаёё\.)
Юр= «Ёамр=к космонавтсен юрри»
С=вви В. Кервен\н К\вви В. Петров=н
1. Т\ллев телей пек кирл\ 2. Тъпе темскер пытарн=н
М=н ачаран ёынна. Инёе ёула ч\нет.
Туят=п, пит\ вирл\ Аслисемпе п\р танн=н
В=л пул=шр\ мана: Т\пчет\п т\нчене:
Эп\ паянтан – Эп\ паянтан –
Ёамр=к капитан. Ёамр=к капитан.
3. Часрах в\ёсе ёитесч\
Ёут ё=лт=рсем патне.
Ёълтен ёъле ё\клесч\
Ё\р ёыннисен ятне:
Эп\ паянтан –
Ёамр=к капитан.
Учитель. Ёак=нпа пир\н в=й= - уяв в\ёленет. К=ёал Раёёей космонавтикин ёултал=к\. Ё\р – шыв Юрий Гагарин космоса в\ён\ренпе 50 ёул ёитнине палл= т=вать. Хам=р=н патт=ра, ентеше та манар мар. Чыс та мухтав космос патт=р\сене! Пурне те тавтапуё.
Ус= курн= литература
С=мах в=ййисем / . – Шупашкар: издательстви, 2007.
Хал=х с=махл=х\. – Шупашкар, 2003.
Вахрамеева \н салам. Литератур=па музыка композиций\сем. /
. – Шупашкар, 1984.
Ваттисен с=мах\сем. – Шупашкар, 2007.
Ч=ваш музыки 1 – 4- м\ш классенче: хрестоматии / т=в.: , , . – Шупашкар, 2001.


