учитель чувашского языка и литературы
МБОУ «Староянашевская ООШ»
д. Старое Янашево Яльчикского района
Чувашской Республики
Тема: Геннадий Волков «Т=ван ч\лхем\р»
Урок т\ллев\: пурн=ё\пе, \ё\-х\л\пе паллаштарасси, «Т=ван ч\лхем\рё\м» калава вуласси, тишкересси.
Воспитани т\ллев\: В\ренекенсене т=ван ч\лхене юратма, хисеплеме в\рентесси.
Ус= курн= хат\рсем: Г. Волков портреч\, «Педагогика жизни», «Созвездие»
«Кил илем\», «Асанне калав\сем» к\некисем, «» презентаци
Словарь \ё\: педагогика-ачасене в\рентесси, воспитани парасси;
этнопедагогика - ачасене хал=х й=ли-й\ркисене т\пе хурса воспитани парасси.
Урок юх=м\
Класа й\ркелесси.2. Волков пурн=ё\пе паллаштарасси.
3. «Т=ван ч\лхем\рё\м» хайлавпа паллаштарасси, тишкеръ т=васси.
4. П\т\млетъ т=васси.
Доска ёинче портреч\, эпиграф:
Х=в=н ё\р-шывупа, ч=вашл=хупа,
т=ван ч\лхем\рпе мухтан. В=л яланах сан=н ч\рънте юлт=р, к=вар пек х\млент\р.
Т=ван ё\р\н тусан\ те т=ван,
пылч=к\ те пылак.
1. К=ёал пир\н хал=х к=вар ч\релл\ поэт=м=р Ёеёп\л Мишши (Михаил Кузьмич Кузьмин) ёуралн=ранпа 112 ёул ёитнине палл= т=вать. Шкулсенче ёак дат=на халалласа т\рл\ мероприятисем ирттерме тыт=нн= та \нт\. Тин к=на Ёеёп\л Мишшине халаллан= интернет-олимпиада иртр\, «Мильона чувашей певец» викторина малалла пырать, ачасем поэт ёуралса ъсн\ яла экскурсие кайса килеёё\... Пир\н ч\рере Ёеёп\л ч=ваш ачисене ч\нсе калан\ с=махсем яланах х\мленсе т=раёё\:
Хастарл=, хыт ут=мл= пул=р
Ё\р-шыв=н хастар ачисем.
Вут кай=кл=н в\ё\р, ан юл=р,
Ан юл=р кун-ёул уттинчен.
Ёеёп\л ч\нн\ ч=ваш ачисем паянхи кун Ч=ваш ё\р-шывне т\нче умне к=ларч\ё.
- Камсене п\лет\р эсир? Камсем ч=ваш ятне ё\клер\ё?
( космонавт, поэт, А, Игнатьев, Владимир Андреев ентешсем, академик т. ыт. те)
В\рентекен с=мах\: Паян эпир сир\нпе ёак=н пек ёынсенчен п\ринпе-Геннадий Никандрович Волковпа паллаш=п=р. Геннадий Никандрович
2. Волков – пир\н ё\р-шывра ёеё мар, чик\ леш енче те пал=рн= ученый, педагогика \ёчен\, этнопедагог, академик. В=л 500 ытла наука \ё\ ёырн=. (Доска ёинчи й\ркесене вулатп=р). М\нле шутлат=р, м\нле предмет в\рентн\-ши в=л, ёак=н пек =сл= с=махсем калакан ёын? (Математика)
1) 5 минутл=х с\рлевл\ вулав. Х=йсем т\лл\н «Пурн=ё ёул\» статьяна вулаёё\.
Кам каласа парать академик=н пурн=ё\ ёинчен?
- – пир\н ентеш. В=л 1927-м\ш ёулта юпа уй=х\н 31-м\ш\нче Елч\к район\нчи Асл= Елч\к ял\нче ёуралн=.
В\рентекен: Волков – педагогик=ра сумл= ят. В=л хал=х педагогикине т\пчет, й=ла-й\рке ёамр=к =р=ва т\р\с воспитани пама пул=шнине т\рл\ \ёсенче ёырса к=тартать. Ашш\-ам=шне, т=ван хал=ха, т=ван ё\р-шыва, т=ван ч\лхене пит\ хисеплет, юратать. Ун=н с=мах\сене (доска ёинчине) теп\р хут сас=па вулатп=р, тетраде ёырса хуратп=р.
ёырн= к\некесене к=тартмалла, «Кил илем\», «Асанне калав\сем» к\некесене вулама с\нмелле.
2) «» презентацие п=хатп=р.
3) Паян пир\н пата х=н=на Елч\кри краеведени музей\н директор\, Асл= Елч\кре пур=накан, ёыв=х п\лекен Валентина Григорьевна Вастулова килч\. В=л пире Геннадий Нтикандрович ёинчен к\скен каласа парать. (Волковсен й=х\-тымар\, ам=ш\ ун пурн=ё\нче м\нле выр=н йыш=нни, ял хал=х\ =на м\нле хисеплени ёинчен калать).
4) (видео) Малалла =н 70 ёулхи юбилейне Асл= Елч\к ял\нче палл= тун= чух калан= с=маха итлетп\р. Ку с=махсем – хал=ха пан= пехил с=мах\сем.
5) Физкультминутка
3. «Т=ван ч\лхем\рё\м» хайлава сас=па вулатп=р. +нланман с=махсене пал=ртатп=р та п\лтер\шне уёса паратп=р.
Ылхав – ылхан с=мах\;
айван – пурне те =нланса ёитереймен ёын;
тупи – тупа – шантарса калани;
пехил – ыр= сунса калан= с=мах;
тилм\р\в\ - й=л=нса ыйтни
4. В\реннине ёир\плетни.
Ыйтусемпе \ёлесси.
1) Ч\лхем тата ч\лхем\рё\м с=махсем м\нпе уйр=лса т=раёё\?
2) Т=ван ч\лхем\рё\м с=мах майлаш=вне автор м\нш\н аннем\рё\м с=махпа танлаштарать? Текстпа ус= курса =нлантар=р.
3) Ч=ваш с=махне манни ч=ваш ё=махне те мант=р тени м\не п\лтерет? Т=ван ч\лхене манакансене хал=х м\нш\н юратмасть?
4) Ч=ваш хал=х\ш\н т=ван ч\лхе п\лтер\ш\ м\нре? К\некерен тупса вуласа пар=р.
5) М\нш\н хал=х ёамр=ксене х=й ч\лхине юратма, хисеплеме в\рентн\? Ч\лхере м\н упранса юлн=?
6) Ку хайлава м\нле жанрпа ёырн=-ши? (Проз=лл= с=в= теме пулать, м\нш\н тесен калав та мар, с=в= та мар, икк\ш\н хушшинче т=рать).
7) Хайлав пуёлам=ш\нче Н. Шелепи с=ввине илсе пан=. Сире ёав с=в= кил\шр\-и? М\нш\н? Эсир х=в=р ытти поэтсем ёырн= с=в=сене п\лет\р-и?
В\рентекен: Вулан= хайлав т=р=х кал=р-ха, ч\лхене аталантарма камсене хушать поэт?
- Ёамр=ксене, апла пулсан пире.
М\н тумалла-ши сир\н, паянхи ёамр=ксен, ч\лхене аталантарас тесен?
- Ч\лхерен ютш=нмалла мар, унта илемл\ калаёмалла, хулана кайсан та в=танмалла мар т=вн ч\лхерен.
Ч\лхе ёинчен ваттисем те нумай =сл= с=махсем калан=. Кал=п=р,
«П\р ч\лхе-п\р =с, ик\ ч\лхе –ик\ =с, виё\ ч\лхе - виё\ =с,- тен\ И. Яковлев.-
Т=ван ч\лхес\р ч=н-ч=н п\лъ ёук».
«Ч\лхе Мускава ёитерет», тен\ ваттисем.
Хал\ эпир текстпа ус= курса т=ван ч\лхене м\нпе танлаштарнине тупар-ха.
Кластер т=ватп=р.

![]()
![]() |
Т=ван ч\лхе ёинчен синквэйн т=ватп=р:
С=мах майлаш=в\: Т=ван ч\лхе.
2 палл= яч\: Илемл=,ёеп\ё.
3 глагол: Ян=рать, ш=ранать, калаёать.
предложени: Т=ван ч\лхепе п\лъ т\нчине ёул уёат=н.
Урока п\т\млететп\р:
Т=ван ч\лхе – ч=ваш ч\лхи. В=л илемл\, ян=равл=, ёеп\ё, ачаш та х=ватл=. В=л пул=шнипе эпир аталанатп=р, =с-т=на пуянлататп=р. Т=ван ч\лхене хисеплемелле, юратмалла, в\ренмелле.
Ёак с=в= й\ркисене в\ёлемелле:
Упрасч\ …(т=ван ч\лхене),
Хакласч\ …(хал=х =с-т=нне).
Ё\клесч\... (ч=ваш=н ятне».
………
Киле \ё: «Т=ван ч\лхем\рё\м» хайлавран ваттисен с=махне ёыв=х 3-4 предложени ёырса илмелле.
к\некисене вуламалла
Литература
1. , «Учитель. Педагог. Мыслитель» Чебоксары, ЧИЭиМ СПбГПУ
2007.
2. « Ученые-педагоги Чувашии и их вклад в развитие просвещения и педагогичес - кой науки.» Чебоксары, изд. «Чувашия» 1997, стр. 360.
3. Чувашская энциклопедия в 4 томах. Чебоксары, Чувашское книжное издательство, 2006,
том 1 стр. 590.
4. «Краткая Чувашская энциклопедия». .Чебоксары, Чувашское книжное издательство, 2001,
стр. 526.
5. Антонова П. Н. «Тãван литература» 7 класс, Чебоксары, Чувашское книжное издательство, 2002.
6. , «Литературãпа халãх сãмахлãхêн ãнлавêсем», Чебоксары, 1997



