Чгваш чĕлхипе литератури
Олимпиадгн 2-мĕш тапхгрĕ
2016-2017 вĕреня зулĕ
Выргс шкулĕ
Ыйтусем
Текста вулгр, хушнг ĕзсене тгвгр.
(1)Ешĕл вгрман тграть. (2)Мĕн тери хитре! (3)Чĕлтĕрти чечексем куза илĕртеззĕ.
(4)Вгрмана зĕр синчи симĕс пуянлгх теззĕ. (5)Ку вгл чгнах та запла. (6)Вгрман хаклг йышши йывгзсемпе пуян. (7)Пирĕн зак пуянлгха хятĕлесе хгвармалла.
(8)Мĕн тĕрлĕ йывгз ясмест вгрманта! (9)Юманĕ те згки, вĕрени те хургнĕ, зĕмĕрчĕ те пилешĕ. (10) Пилеш зулзисем пачах кургнмаззĕ. (11) Пысгк сапакисем кгна илемлĕн усгнса тграззĕ. (12) Лгпкг зил пит-куза ачашлать, кгтра хургнгн симĕс туратне хуллен вылятать.
Ĕзсем
1. 1-мĕш предложение тĕрĕс зыргр.
2. Текстран йывгз ячĕсене зырса илĕр, выргсла кузаргр.
3. 4-12-мĕш предложенисенче тĕл пулакан йывгз пайĕн ячĕсене тĕп формгра зырса илĕр, выргсла кузаргр. Вулг тата папка сгмахсене выргсла кузаргр.
4. 2-мĕш предложенири паллг ячĕн синонимĕсене (5-рен кая мар) тупгр.
5. Текстра вгрмана симĕс пуянлгх тенĕ. Симĕс ылтгн тесе мĕне калаззĕ-ши? Зав сгмаха выргсла кузаргр.
6. 6-мĕш предложенири паллг ячĕсен антонимĕсене тупгр. Сгмахĕсене те, вĕсен антонимĕсене те выргсла кузаргр.
7. 7-мĕш предложение сгмахсем зине ударени лартса зырса илĕр.
8. «џссен эсĕ кам пулатгн?» темгпа диалог (10 предложенирен кая мар) зыргр.
9. Чгваш киноне пузарса яраканĕ кам? Ятне, ашшĕ ятне, хушаматне туллин зыргр.
10. Чӑваш Республикинче кӑҫалхи ҫула мĕне е кама халалланӑ? Зав сгмахпа синквейн зыргр.
Чгваш чĕлхипе литератури
Олимпиадгн 2-мĕш тапхгрĕ
2016-2017 вĕреня зулĕ
Выргс шкулĕ
Ыйтусем
Текста вулгр, хушнг ĕзсене тгвгр.
(1)Каллех ылтгн кĕркунне зитрĕ. (2)Ял зумĕнчи вгрман зине пгхгр-ха. (3)Йывгзсем мĕн тери шукгль тумланнг. (4)Згка зулзисем сап-сарг та тап-таса. (5)Вĕсем зинче пĕр хуранчгк та зук. (6)Турата тĕкĕнсенех зав зулзгсем зĕре згмгллгн вĕзсе аназзĕ. (7)Чуна гшгтса тгракан кгвак тĕс вĕсенче. (8)Гвгс зулзисем вара кĕрен. (9)Темле питĕ хĕряллĕ кгвар тгнг пекех кургназзĕ. Юман зулзисем халĕ те сип-симĕсех-ха. (10)Вĕсем кĕр сулхгнне туймаззĕ те пулас.
(11)Хгмла пахчи те кĕркунне чуна зĕклентерет. (12)Мĕн тери хаваслгх, савгнгз унта! (13)Хгмлисем йышлгн яргмланса тграззĕ. (14)Хгш-пĕр тĕлте зулзи те кургнмасть. (15)Хгмла зав тери гнса пулнг.
Ĕзсем
1. Текста выргсла ят паргр. Поздняя осень чгвашла мĕнле пулать?
2. Бабье лето тенине чгвашла мĕнле-мĕнле калаззĕ?
3. Текстран ясен-тгран ячĕсене зырса илĕр, выргсла кузаргр. Йывгза пĕлтермен ясен-тграна чгвашсем кузгмлг пĕлтерĕшпе мĕнле калаззĕ?
4. Текстран тĕсе пĕлтерекен паллг ячĕсене тĕп формгна лартса зырса илĕр те вĕсене выргсла кузаргр. Тĕс ятĕнчен пулнг япала ятне тупгр та выргсла кузаргр.
5. 3-мĕш предложенири паллг ятне выргсла кузаргр, синонимĕсене (5-рен кая мар) тупгр.
6. Сарг каччг сгмах майлашгвне выргсла кузаргр.
7. 11-мĕш предложение сгмахсем зине ударени лартса зырса илĕр.
8. «џссен эсĕ кам пулатгн?» темгпа диалог (10 предложенирен кая мар) зыргр.
9. Чгвашла кинокартингсем якерес ĕзе кам (ятне, ашшĕ ятне, хушаматне туллин зыргр) тата хгзан пузласа янг?
10. Чӑваш Республикинче кӑҫалхи ҫула мĕне е кама халалланӑ? Зав сгмахпа синквейн зыргр.
Чгваш чĕлхипе литератури
Олимпиадгн 2-мĕш тапхгрĕ
2016-2017 вĕреня зулĕ
Выргс шкулĕ
Ыйтусем
Текста вулгр, хушнг ĕзсене тгвгр.
(1)Пирӗн тӑрӑхри вӑрмансенче юманран ҫирӗпрех тата хитререх йывӑҫ ҫук та пулӗ. (2)Ахальтен мар халапсемпе юмахсенче юман сӑнарӗ час-часах тӗл пулать.
(3)Авал пирӗн тӑрӑхра юман йышлӑ яснӗ. (4)Юманлӑх тенӗ ҫак вырӑнсене. (5)Юманӑн вулли те, тураттисем те калама ҫук ҫирӗп, ҫавӑнпа унран авалах тӗрлӗ япала ӑсталанӑ. (6)Юман хӑми карап тума кайнӑ. (7)Азов походне хатӗрленсе Петӗр патша Воронежран аякра мар карап тӑвакан предприяти йӗркеленӗ. (8)Чӑваш юманне те карап тума нумай турттарнӑ.
(9) Юман ытларах юхан шыв хӗрринче ясме юратать. (10)Ҫыран катӑлса пынипе шыва якнӗ юман вун-вун, ҫӗр-ҫӗр ҫул выртса хуралса ларать, ҫавӑн пек юманран сӗтел-пукан тунӑ.
(11)Юман нумай ҫул ясет. (12)Ӑсчахсем каланӑ тӑрӑх, хӑш-пӗр юман пин ҫул таран пурӑнать. (13)Вӑрманта юман ҫяллӗ ясет, ирӗкре вара симӗс хытӑ ҫулҫӑсемпе витӗннӗ турачӗсене ытларах сарать. (14)Ҫуркунне юман ытти йывӑҫенчен каярах папка кӑларать, кӗркунне каярах ҫулҫине тӑкать. (15)Выҫлӑх ҫулсенче юман йӗкелне типӗтсе авӑртнӑ, ҫӑнӑх тунӑ. (16)Йӗкеле хир сыснисем кӑмӑллаҫҫӗ, пакша та хыпса пӑхать.
(17) Ҫӗр ҫинче 450 тӗрлӗ юман ясет, пирӗн ҫӗр-шывра 20 тӗрли тӗл пулать. (18)1939-1940 ҫулсенчи шартлама сивӗ юмансене чылай пӗтернӗ.
Ĕзсем
1. Текстра тĕл пулакан йывгз пайĕн ячĕсене тĕп формгра зырса илĕр, выргсла кузаргр.
2. 1-10 предложенисенче танлаштару форминчи паллг ячĕсене тупгр, выргсла кузаргр. 13-мĕш предложенире паллг ячĕсене тупгр та танлаштару форминче зыргр, выргсла кузаргр.
3. 17-18 предложенисене хисеп ячĕсене сгмахпа палгртса зырса илĕр.
4. Текстран тĕс ятĕнчен пулнг глагола тупгр, гна пузламгш формгра зыргр, выргсла кузаргр.
5. Чгваш халгх сгмахлгхĕнче юман мĕнле пĕлтерĕшлĕ? Юрг йĕркисемпе зирĕплетĕр.
6. Юман пгхгнакан компонентпа 5 ят сгмах майлашгвĕ зыргр, выргсла кузаргр.
7. «Ĕз» темгпа 5 ваттисен сгмахĕ зыргр.
8. «Мангн пулас професси» темгпа диалог (10 предложенирен кая мар) зыргр.
9. Чгвашла кинокартингсем якерес ĕзе кам (ятне, ашшĕ ятне, хушаматне туллин зыргр) тата хгзан пузласа янг? Вгл якернĕ 3 илемлĕ кинокартина ятне зыргр.
10. Чӑваш Республикинче кӑҫалхи ҫула мĕне е кама халалланӑ? Зав сгмахпа синквейн зыргр.
Чгваш чĕлхипе литератури
Олимпиадгн 2-мĕш тапхгрĕ
2016-2017 вĕреня зулĕ
Выргс шкулĕ
Ыйтусем
Текста вулгр, хушнг ĕзсене тгвгр.
(1)Симӗс ҫӑкана ачаранах юрататӑп. (2)Чылайӑшӗ ӑна килти пахчана илемшӗн, чечекленнӗ чух шӑрши пахишӗн, пыл хурчӗсем ытларах пыл пухчӑр тесе лартаҫҫӗ.
(3)Ҫӑка 15-25 метра, хӑшӗ-пӗри 40 метр ҫяллӗшне ҫити ясет. (4)Пӗр ҫупкӑмра 3-5 вӑрӑ вырнаҫать. (5)Европӑра сарӑлнӑ ҫӑкасем (Кавказ, Инҫет Хӗвел тухӑҫ, Амур ҫӑкисем пулаҫҫӗ) 500-1000 ҫул пурӑнаҫҫӗ. (7)Пурӗ ҫӗр ҫинче 50 тӗрлӗ ҫӑка сарглнг.
(8)Ҫӑка чечеке ларнг вгхгтра тавралӑха пыл шӑрши сарӑлать. (9)Сарлака тураттисем ҫинчи ҫулҫисем ҫӗр питне хӗвелрен самаях хуплаҫзӗ пулсан та ҫӑка айӗнче тӗрлӗ курӑк йӑл илет, хурт-кӑпшанкӑ кӗшӗлтетет. (10)Уйрӑмах уяр йышлӑ.
(11)Алӑ ӗҫӗ тума пӗлекенсем ҫемҫе те ҫӑмӑл, тути тухман йывӑҫран кашӑк-чашӑк, чӗрес-витре ӑсталанӑ. (12) Ватӑ ҫӑка хуппинчен кӑшкар, такмак, пурак-кунтӑк тунӑ.
(13)Ҫӑка чӑнахах ҫын кӑмӑлне хаваслӑх кярет. (14)Ҫӑка пылӗ те авалтанах чи пахи шутланнӑ. (15)Йӗрлӗ-йӗрлӗ ҫулҫи ҫемҫе, илемлӗ. (16)Ҫӑкана халӗ хула урамӗсемпе паркӗсенче йышлӑ лартаҫҫӗ. (17)Ҫулла йывӑҫсен сип-симӗс ҫулҫисем шавлӑ хула урамне илем кяреҫҫӗ, ҫынсене савӑнтараҫҫӗ.
Ĕзсем
1. 1-10 предложенисенче йывгз пайĕн ячĕсене тупгр, вĕсене пузламгш формгра зыргр, выргсла кузаргр.
2. Текстра вгйлг формгри (в превосходной степени) паллг ячĕсене тупгр, выргсла кузаргр. Унтан текстри кирек мĕнле 3 паллг ятне илĕр те вгйлг формгра зыргр, выргсла кузаргр.
3. 3-мĕшпе 5-мĕш предложенисене хисеп ячĕсене сгмахпа палгртса зырса илĕр.
4. Текстран хурт-кгпшанкг ячĕсене зырса илĕр, выргсла кузаргр. Тепĕр 3 хурт-кгпшанкг ятне зырса вĕсене выргсла кузаргр.
5. Чӑваш Республикинче кӑҫалхи ҫула мĕне е кама халалланӑ? Зав сгмахпа синквейн зыргр.
6. Что такое силлабо-тоническое стихосложение? Назовите размеры силлабо-тоники.
7. Эпиграфом к какому произведению является поговорка «Коль собрался сидень в путь, жди пургу иль непогоду»? Назовите автора и произведение.
8. Чей это литературный портрет? Назовите героя, автора и название произведения.
«В нем будто жили два человека. Один – бедный, жалкий и больной, немногословный, говоривший с людьми униженно, глядевший на них застенчиво и спокойно, старавшийся поскорее закончить разговор. Второй любил жить ночью, постоянно пребывая в каком-то полусне и мечтая о богатстве…»
9. По данному фрагменту определите автора и название произведения.
«В три часа пополудни пронеслись над западным берегом небольшие дождевые тучи, и вслед за оными по темно-зеленой плоскости вершин древесных образовались ряды белоснежных холмов. Это были новые облака, еще в младенчестве своем. В пять часов ужасная буря ринулась с гор на море, и я еще в первый раз увидел, как ветер со свистом свертывал воду и перебрасывал ее через огромные валы».
10. Установите жанровое соответствие произведений:
1) «Леший» а) поэма
2) «В деревне» б) роман
3) «Удивительно!» в) драма
4) «Тенете» Хв. Уяра г) памфлет
5) «Дед Кельбук» д) баллада
Чгваш чĕлхипе литератури
Олимпиадгн 2-мĕш тапхгрĕ
2016-2017 вĕреня зулĕ
Выргс шкулĕ
Текста вулгр, хушнг ĕзсене тгвгр.
(1)Вулли шурӑ пулнӑран ҫутӑ та таса курӑнать хурӑнлӑх. (2)Шурӑ е пӑч-пӑч хурарах-хӑмӑртарах тӗс ҫапнӑ хупӑллӑ хурӑнлӑх шурӑ е тӗрӗллӗ катан пир тӑхӑннӑ хӗрсемпе каччӑсен вӑйӑ картине аса илтерет. (3)Ыттисенчен уйрӑмрах е ҫырма-ҫатрара, пахча тулашӗнче пӗччен ясекен хурӑн вара ҫамрӑксен йышӗнчен тӑрса юлнӑ, хуйхӑ пуснӑ хӗр е каччӑ пек туйӑнать.
(4) Хурӑн ҫулҫӑллӑ йывӑҫсен йӑхӗнчен. (5)Ҫулҫи вӗтӗрех те хӑйне евӗр илемлӗ. (6)Йӗкӗрешсе тухакан чечекӗ ҫамрӑк турат ҫинче алкан ҫакӑнса тӑрать.
(7)Кӗркунне хурӑнлӑхра хӑйне евӗр илем: йывӑҫсем ҫӑтӑл-ҫӑтӑл ылтӑн ҫулҫӑпа витӗннӗ. (8)Вӗсем вӑхӑт юхӑмне парӑнса туратран татӑлаҫҫӗ те вӗлтӗртетсе-вӗлтӗртетсе сарӑхма пуҫланӑ курӑк ҫине лӑпкӑн анса выртаҫҫӗ.
Ĕзсем
1. Текстра йывгз пайĕн ячĕсене тупгр, вĕсене пузламгш формгра зыргр, выргсла кузаргр.
2. Текстра пĕтĕмлетя (собирательное) хисеп ятне тупгр, выргсла кузаргр.
3. Хургн пгхгнакан компонентпа 5 ят сгмах майлашгвĕ зыргр, выргсла кузаргр.
4. Текстран евĕрлев сгмахĕсене тата вĕсенчен пулнг глаголсене зырса илĕр.
5. Чӑваш Республикинче кӑҫалхи ҫула мĕне е кама халалланӑ? Зав сгмахпа синк-вейн зыргр.
6. Что такое реминисценция?
7. Узнайте поэтов по самохарактеристикам.
а) Не качали меня В золотой колыбели И, когда я плакал, Не давали мне меда. Порой мы и хлеба Вдоволь не ели… | б) И кто мне сорок с лишним даст, Когда увидит удивленно, Что, как пацан, я вновь я вновь вихраст И резв, как шалый жеребенок. И не сверкали кровью росы, Не я как будто на войне Сломал старухе-смерти косу. |
8. Определите размер стихотворения и способ рифмовки.
А как песню начнут за селом Про любовь, про разлуку и ласку, | Да займется тальянка огнем, – Ноги сами срываются в пляску. (В. Митта) |
9. Установите жанровое соответствие произведений:
1) «Не гнись, орешник!» А. Артемьева а) повесть
2) «Черный хлеб» М. Ильбека б) стихотворение
3) «Молодая рожь» А. Воробьева в) рассказ
4) «Плач девушки на заре» Н. Сидорова г) роман
5) «Красный мак» Ю. Скворцова д) трагедия
10. Чей это литературный портрет? Назовите героя, автора и название произведения.
«Семьдесят с лишним лет он топтал землю. А много ли было за это время таких дней, когда тело не ныло от усталости? По пальцам перечесть можно. То он в поле, то на огороде, то лес рубит за гроши, то возчиком наймется. Ни днем, ни ночью он не знал покоя, не щадил себя в тяжелой работе, был расчетливым, бережливым, не имел привычки тешить измученную душу горьким зельем. Но, несмотря на это, только беды и напасти знали дорогу в его дом, а долгожданный достаток так ни раз и не пожаловал, даже мимоходом не заглянул».
