Саамский музей «Бjtte» Йоккмокк, Швеция
(kjell-ake. *****@***com)
ДОИСТОРИЧЕСКИЕ ЛЫЖИ И ОЛЕНЕВОДСТВО В ЕВРАЗИИ
Старейшая хорошо сохранившаяся пара лыж в мире (5200 л. н.) была найдена при археологических раскопках в северной Швеции. Длина лыж составляет 204 см (Рис. 1). [Еstrцm, K. 1993. С. 129-131].
С самом древнем (6200-5700 л. н.) из хронологических уровней наскальных рисунков в Алте на самом севере Норвегии отсутствуют какие-либо четкие изображения лыжников. Лыжи были, во-видимому, неизвестны первым поселенцам северной Скандинавии. О них также не знали и первые иммигранты в северную Америку. Их способом перемещения по снегу были снегоступы. Перемещение на снегоступах хорошо представлено на самых ранних наскальных рисунках в Алте [Helskog, 1988. P. 70, 82, 127]. Отсюда можно сделать вывод, что техника хождения на лыжах сформировалась через какое-то время после закрытия Берингова моста и открытия Берингова пролива примерно 15000 лет назад.
В противоположность северной Евразии, где оленеводство было широко распространено, оно было неизвестно в среде коренных народов Северной Америки. Аргументы более ранних исследований о том, что владение лыжами было обязательным условием для развития оленеводства, выглядят вполне правдоподобными [Manker, 1954. PP. 125-132].
Бурные дискуссии о происхождении оленеводства начались в 1917 г. н. э. В китайских письменных источниках 499 г. н. э. встречаются упоминания об оленеводах в регионах, граничащих с Китаем на севере [Laufer, 1917]. Лауфер предположил, что оленеводство зародилось на территориях вокруг озера Байкал. Теория о распространении оленеводства из центров в восточной Евразии до сих пор присутствует в дискуссиях. Недавние генетические исследования показывают, что скандинавские одомашненные олени пришли с востока и заменили собой дикое поголовье.
Первыми письменными свидетельствами присутствия домашних оленей в Скандинавии был рассказ о путешествии Оттара около 892 г. н. э. Археологические данные об изменениях в модели поселений в северной Скандинавии указывают, что начало распространения оленеводства относится примерно к 500 г. н. э. [Aronsson, 1991. P. 113; Karlsson, 2006. PP. 160-165].
БИБЛИОГРАФИЧЕСКИЙ СПИСОК
Лесное оленеводство 1-1800 гг. н. э. Археологическое и палео-экологическое исследование в северной Швеции // Archaeology and Environment 10. University of Umeе. 1991. – 125 с.
Helleristningene i Alta: Spor etter ritualer og dagligliv i Finnmarks forhistorie. Alta. 1988. – 135 с.
Bosдttning och resursutnyttjande. Miljцarkeologiska studier av boplatser frеn perioden 600-1900 e. Kr. inom skogssamiskt omrеde. English summary (Резюме на англ. яз.). Umeе universitet. 2006. – 172 с.
The reindeer and its domestication. (Северные олени и их приручение). Memoirs of the American Anthropological Association 4(2). New York: Том. IV:2, 1917.
Till frеgan om renskцtselns еlder. Luleе: Norrbotten, 1954. – PP. 125-132.
Skidan frеn Kalvtrдsk. Umeе: Vдsterbotten 3:93, 1993. – PP. 129-131.
K-Е. Aronsson
Place of work Бjtte, Swedish Mountain and Sami Museum, Jokkmokk, Швеция
(kjell-ake. *****@***com)
PREHISTORIC SKIS AND REINDEER HERDING IN EURASIA
The oldest nearly complete pair of skis in the world (5200 BP) is an archaeological find from northern Sweden. The ski length is 204 cm (Pic. 1) [Еstrцm, 1993. PP. 129-131].
In the oldest (6200-5700 BP) chronological layer of the rock-carvings in Alta, northernmost Norway we canґt find any certain depiction of a skier. Skiing was probably unknown among the first immigrants to northern Scandinavia. Skis were also unknown for the early immigrants to northern America. Snowshoes were their way for walking on snow. Walking with snowshoes is well depicted in the oldest rock carvings in Alta [Helskog, 1988. P. 70, 82, 127]. The conclusion is that the technique of skiing was developed some time after the Bering land bridge was closed and the Bering Sea opened at about 15 000 years ago.
In contrast to northern Eurasia where reindeer herding is widespread, it was unknown among the indigenous peoples of northern America. Arguments put forward in earlier research that knowledge of skiing is a prerequisite for reindeer herding seem plausible [Manker, 1954. PP. 125-132].
An intense debate about the origin of reindeer herding started in 1917 AD. According to Chinese literature dated to 499 AD dear herding people are described in the northern border areas of China [Laufer, 1917]. Laufer put forward the idea that reindeer herding originated in the areas surrounding Lake Baikal. The theory that reindeer herding was diffused from centres in eastern Eurasia is still current in the debate. Recent genetic studies indicate that the Scandinavian domesticated reindeer was introduced from the east and replaced the wild stock.
The first literary evidence of tame reindeer in Scandinavia is the Narration of Ottar, at about 892 AD. Archaeological studies of changes in settlement patterns in northern Scandinavia indicate that reindeer herding was introduced sometimes around 500 AD [Aronsson, 1991. P. 113; Karlsson, 2006. PP. 160-165].
REFERENCES
Aronsson, K-Е, Forest reindeer herding A. D. 1-1800. An archaeological and palaeoecological study in northern Sweden // Archaeology and Environment 10. University of Umeе. 1991. –125 p.
Helskog, K. Helleristningene i Alta. Spor etter ritualer og dagligliv i Finnmarks forhistorie. Alta. 1988. – 135 p.
Karlsson, N. Bosдttning och resursutnyttjande. Miljцarkeologiska studier av boplatser frеn perioden 600-1900 e. Kr. inom skogssamiskt omrеde. English summary. Umeе universitet, 2006. – 172 p.
Laufer, B. The reindeer and its Domestication. Memoirs of the American Anthropological Association. New York: Vol IV:2, 1917.
Manker, E. Till frеgan om renskцtselns еlder. – Luleе: Norrbotten, 1954. – PP. 125-132.
Еstrцm, K. Skidan frеn Kalvtrдsk. – Umeе: Vдsterbotten 3:93, 1993. – PP. 129-131.


