"         Урок № 51 ./8 КЛАСС/        

Тема: "Дикал - низ

Лоарх1ам: вахара никъ а цу дувцара чулоацам а бовзийтар де-та; нравственни

  кхетам балар; ниаса, кхетадеш дешара навыкаш лакхъяр

Гойтара г1ирс: сурт, цунахйола кепайоазон материал, цун прозаи-чески  сборни-

  каш. 

  Х1ама дац шераш

  Д1аухаш хилар,

  Вай корташ т1а тессаш

  К1айча чай йис.

  Хургдац вай кхераш

  Т1акхачар валар.

  Вай дахар белгало

  Вайла т1ехь юс.

  "Д1аихад шераш".

  Урока никъ :

I.  Кийчо ю ха.

II. Ц1аг1ара болх тахкар :

1) "Ялата коана " яха дувцар хьадувцийт дешархошка.

2) Хаттараши т1адуллараши :

  Малаг1а ха я йоазонхочо дувцар т1а ювцар?

- хьанна хетадаьд автора ший дувцар?

- !оеша дувцара йоалаяь эпиграф. Мишта кхетаду оаш цун чулоацам?

-  Фу нах хиннаб Аламбики Мисархеи?

- Мишта хиннад цар вахари кхалхаре?

- Хьа а лахе,1одеша, ше ялалехьа Аламбика йи1иго Заловбана"з1амига ялар со",аьнна дешаш. Мишта кхетаду оаш цар ма1ан?

- Фуд Аламбика т1еххьара а Даьлагара дийхар г1алг1ашта къиза 1азап т1аоттадаьчоа?

Малав из? Фу хов шоана цох?

- Мел эргадаьннад цу хана денз хьа г1алг1ай вахар? Хьаювца уж белгалонаш.

- Шоай дега 1откъам беш йола моттиг гойташ сурт дилла.

- Укх темах кхыча г1алг1ай йоазонхоша яздаь произведенеш дагадоха...

III. Урока темацара болх:

1).Хьехархочун дош.  ( 10 августе 1919 ш. – 23 марте 1996 ш.  ) 

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

-  Г1алг1ай лит-ра дезаш а довзаш а болчарна юкъе наггахьа саг хургвац ца вовзаш.  Г1алг1айчен халаг1ча шераех долча ткъестлаг1ча шера 10 августе Пхьилекъонгий-Юрта ваьв Ахьмад. Ахархоех хинна цун даьй граж-ки т1ом кхохкабенна лаьттача хана, кара герз а ийца, шоай юртарча нахаца цхьана юрта т1аг1ертача к1айгвардейцашта а Г1алг1айче чухьийлхача деникинцашта а духьа-ла лаьттача т1ема т1а дакъалоацаш лийтаб.  1927 ш. шоай юртарча школе деша а ваха,1934 ш. ворх1 шера дешаш хинна из школа чакхйоаккх цо.1938 ш. цо чакхйоаккх Грозненски мехкадаьтта институте хьайийлхинна рабфак.  Школе деша ваг1ача хана сомабаьнна хиннаб цун литератутацара безам. Х1аьта из денгара-денга дег1абоаг1аш хиннаб цо дуккха эрсийи г1алг1айи тайп-тайпарча йоазонхой произведенеш геттара боккхача безамца ешарца.  Рабфаке деша ваг1ача хана д1авола-венна хиннав Ахьмад лоацца лирически а, патриотически а, граждански а тематиках йола стихаш язъе. Эггара хьалхара стихаш кепатеха араювла йолаеннай 1937 ш. денз "Сердалои","Ленинхои" яхача газеташ т1а.  1938 ш. денз д1аболабу цо ший къа-хьегама никъ. Нохч - Г1алг1ай книжни изд-ве хьал-ха таржамхо волаши, т1аккха литсотруд-ник волаши.1941 ш. август бетта денз 1943 ш. ноябре кхач-чалца из хул вай эскаре амл деш.  1944-1957 шерашка, вай халкъ мехках даьккха Сибаре 1одахийтача хана, из вахаш а болх беш а Казахстане, Алма-Ата яхача городе хул.1956 ш. из балха вода цига ара-дувла доладеннача "Къахьегама байракх" яхача газете.  1957 ш. Казахстанера ц1авеначул т1ехьаг1а йоазонхочо болх бу Нохч - Г1алг1ай радиовещанеи "Сердало" газета экономика отдела заведующи волаш.  1959 ш. Москве СССР-а йоазонхой Союзера лакхера литературни курсаш дика дийша чакх-йоаккх цо, д1ахо болх бу Нохч - Г1алг1ай книжни изд-ва редактор волаш.1962 ш. денз "Лоаман 1уйре" яхача альманаха редакторалла болх баьб цо.

  Ведзижев кхоллама никъ поэзегара д1аболабеннабале а, цунца хьоашал гаьнадаланзар цун.1956 ш. Алма-Ате нохчий меттала арадувлаш хиннача "Ленина байракх" яхача газета т1а арадаьлар цун "Му-те новраш"яха хьалхара прозаически книжка. Цул т1ехьаг1а кепатеха ара мел йоалача х1ара кердача прозаически произведенеца лакхлора цун говзал. Из дика гуш да тайп-тайпарча шерашка Нохч - Г1ал-г1ай книжни издательст-вос кепа а теха арадийннача дувцарий а повестий а сборникашка хьежача: "Сецца"(1959)," Лар "(1962)," Напсата нус"(1964)," Наькъаш къастача"(1965)," В1ашаг1кхетар" (1967),"Хержараш"(1969),"Накъаваккхар"(1971),"Сенах велар 1аббас"(1973),"Ц1итохар"(1974), "Камаьршал"(1978),"Шелбенна кхуврч"(1983),"Лоамашкара дарз"(1986) .

  Вахарцара безам, къахьегам, шоай вахар хоздара, тоадара, адамашта юкъера вошал ч1оаг1дара, за-мах т1ехьадисача г1улакхашта меттахьа х1ама тохара нах т1ахьехариз я йоазонхочун х1ара кердача сборника юкъеяхача произведений керттера лейтмотив.  - Бераш, ц1и шоана хьалха хозаш яц. Хьан аргда, малаг1а произведенеш йовз шоана д1адахача шерашка классе яйза а оашош йийша а.

- Лоацца цхьан-шин дувцара чулоацам кердабаккха мегаргба, керттера уйла а, тема а, турпалаш а белгал а боахаш.

- Фу зийр оаш, бераш, уж произведенеш ешаш? Малаг1а белгалонаш йолаш я проза?

2) " Дикал - низ " яха дувцар 1одешийт дика дешача дешархошка.

3) Ца довза дешаш довзийт.

4) Цун чулоацам башхар :

-  Х1ана тиллай автора ший дувцарах" Дикал-низ " аьнна ц1и?

- Маца, мича хинна х1ама да йоазонхочо ший дувцар т1а дувцар?

- Мишта хиннад Сибарег1а 1обахийтача г1алг1ай вахар? Сенах гучадоал из?

- Массаболча наха цхьатарра ловрий шоашта т1алатта 1азап?

- Хьадувца, Мухарбик, шийна т1алатта кхерам боллашехь, ший да-нана лаха араваларах.

- Малаг1а нах байзар Мухарбика, наькъа араваьлча? Фу ала йиш я царех?

- Мишта хет шоана, х1ана байна хиннаб къона мари сесаги?

- Майори коменданти...Цу шин сагах шоашта хийтар дувцал.

-  Дувцар доакъошта декъа, х1ара даькъанна ц1и тилла.

- Дувцара т1еххьарча эпизодах изложени язъе

.- Укх темах кхыча г1алг1ай йоазонхоша яздаь произведенеш дагадоха, хьадувца уж...

IV.  Урока корта бар:

V.  Ц1аг1а : чулоацам ха, сурташ дахка,  О. 253 - 259 .