2009 зулта  9 класс пĕтерекенсене

чгваш  чĕлхипе

патшалгх шайĕнче (пĕтĕмлетсе)

(зĕнĕлле)  аттестацилемелли

экзамен  ĕзĕ

3-мĕш  вариант

Район …………………………………………………………………..

Хула (ял, поселок)……………………………………………………..

Шкул ……………………………………………………………………

Класс…………………………………………………………………….

Хушамат……………………………………………………………….

Ят………………………………………………………………………...

Ашшĕ  ячĕ………………………………………………………………

  В\ренекен валли хат\рлен\ инструкци


Ку инструкци сире в=х=тпа т\р\с ус= курма, пан= \ёсене =н=ёл= тума пул=ш\.

Экзамен \ё\сене тума 4 сехет (240 минут) уй=рн=. П\т\м \ё 3 пайран т=рать.

1-м\ш пайра – итлен\ текста ёыв=х изложени ёырмалла. +на 75 минутра  тума с\нетп\р.

2-м\ш пайра – пан= текста тимл\ вуламалла та ыйтусене хуравламалла. Сире хат\р текстпа тест \ё\сем валеёсе пар\ё. Сир\н итлен\ текстпа алла пан= текст содержаний\сене танлаштармалла. Ёав=нпа та ­ алла пан= текста тимл\ вул=р, ун содержанине лай=х =нланма т=р=ш=р. Кун хыёё=н – с\нн\ 10 ыйт=ва хуравлама пуё=н=р. Кашни ыйту хыёё=н 4-шар вариант хурав пан=. В\сенчен п\ри ёеё т\р\с. Ёак заданисемпе \ёлен\ май, Сир\н, х=в=р хурав=рпа тър килекен цифр=на ёаврашкапа палл= тумалла. 2-м\ш пайри ыйтусене хуравлама 45 минут уй=рсан та ёител\кл\ пул\.

Экзамен \ё\н 3-м\ш пай\нче ­ итлен\ тата вулан= текстсем т=р=х кал=п=ш\ енчен пыс=ках мар =слав сочинений\ хайламалла. Хайлав ёырма 120 минут уй=рсан аван. Хайлава уйр=м хут ёине ёырас пулать.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

/ёсене м\нле й\ркепе пан=, ёав й\ркепех тума т=р=ш=р.

Тимл\ пул=р! Васкамас=р, т\пл\ \ёл\р! Х=в=р т\лл\н \ёлеме в=й тата п\лъ пуррине шан=р!

/ёе пикен\р.

+н=ёу сунатп=р сире!

1) Михетер        2) пуян        3) телейне        4) ё\рме

2.7. 1-м\ш предложенири сутуёран с=мах м\нле мелпе пулн=?

1) сутуё япала яч\  ёумне - ран аффикс хуш=ннипе

2) суту япала яч\  ёумне - ё тата - ран аффикссем хуш=ннипе

3) су глагол ёумне - т тата - у аффикссем хуш=ннипе

4) сут глагол ёумне - у тата - ё аффикссем хуш=ннипе

2.8. 25-м\ш предложенири вуламалли с=мах м\нле пуплев пай\?

1) япала яч\        2) глагол        3) наречи        4) палл= яч\

2.9. П\р т\п членл= предложени х=ш\?

1) Ё\кленсе кайса вулать. (6 №.)

2) Кам-ши ёав Сетнер? (14 №.)

3) Ытлашши нумай ку. (29 №.)

4) Чунра _ ък\нъ, тар=ху, къренъ, х\рхенъ.  (35 №.)

2.10. 2-м\ш предложени тыт=м\ енчен х=ш ушк=на к\рет?

1)  союзс=р хутл= предложени

2) пай\сене падеж аффикс\пе ёых=нтаракан п=х=нулл= хутл= предложени

3) пай\сене выр=н\-й\рки урл= ёых=нтаракан  п=х=нулл= хутл= предложени

4) сып=нулл= хутл= предложени

3-м\ш пай

3.1. «Илеме с=мах в=й\пе те тума пулать» тем=па кал=п=ш\ пыс=ках мар (90 с=махран кая ан пулт=р) =слав хайлав\ ёыр=р. Экзаменра итлен\ тата вулан= текстсенчи информаципе ус= кур=р. Тема пирки х=в=р м\н шух=шланине уёса пар=р. Шух=ш=ра сахалтан та 2 аргументпа ёир\плет\р.

2-м\ш пай

Алла пан= текста тимл\, васкамас=р вуласа тух=р, 2.1­2.10 \ёсене т=в=р.

2.1. Итлен\ текстпа вулан= текста м\нле шух=ш п\рлештерет?

1) Калаёакан ё=варне кар= ёакса хупайм=н.

2) Т\нчен саккки сарлака.

3) Илемл\хе с=мах в=й\пе те тума пулать.

4) Ч\рри ч\ррисем ёинчен шух=шлать.

2.2. Пан= текстра автор шух=шне м\нле предложени уёса парать?

1) Халап яма та хал кирл\.

2) Ё\р ёине лай=хпа килнисен лай=хпах каймалла.

3) Тър\ с=мах чул касать.

4) Тим\рё\н _ пуртти кат=к.

2.3. Текст стил\пе т\сне пал=рт=р.

1) публицистика стил\, =слав

2) илемл\ литература стил\, калав

3) наука стил\, =слав

4) калаёу стил\, с=нлав

2.4. К=тартн= предложенисенчен х=шне ум\нчи юнашар предложенипе местоимени ёых=нтарать?

               1) 5                        2) 2                        3) 24                        4) 30

2.5. 18-м\ш предложенири вилессе, вилн\  с=махсемпе  п\лтер\ш енчен синонимл= с=мах майлаш=в\ х=ш предложенире т\л пулать?

               1) 9                        2) 10                        3) 27                        4) 33

2.6. Сас=сен шуч\ сас паллисен шут\нчен ытларах с=мах х=ш\? (21-м\ш предложение п=х=р.)

1-мĕш  пай

1.Текста тимлĕ  итлĕр те гна зывгх изложени зыргр.

2-м\ш пай

Алла пан= текста тимл\, васкамас=р вуласа тух=р, 2.1­2.10 \ёсене т=в=р.

(1)П\р вырсарни кун, каё пулттипе, ман=н тус=м Тим\р мишер сутуёран сак=р ё=марта парса «Ч=ваш халап\сем» к\неке туянч\.  (2)Ку _ эпир п\ррем\ш хут курн= ч=вашла к\неке пулч\.

(3)Ёав кунхине, т\тт\м пулатч\ пулин те эпир ушк=нпа Тим\рсен пахчине к\рсе к=ш=лланса ларт=м=р. (4)Тим\р _ варринче.

(5)Ак= Тим\р «Нарспи» вулама тыт=нч\. (6)Ё\кленсе кайса вулать. (7)+ётан к=на с=мах ш=рантарса ёитерет пуль?! (8)Тупата, ун пеккине пир\нтен никам та нихёан та итлесе курман-ха. (9)Чечек пусн= еш\л ул=х кур=нса т=рать пире, Силпи шыв\ ш=нк=ртатса юхни илт\нет. (10)Силпи шыв\нче в=лта п=рахса пул= тытма пулать. (11)Пуллисем те ыраш п=три пек айваннисем мар иккен _ к\м\л шывпа ё=в=нн= пек й=лк=шса каяёё\. (12)Нарспи аппа тата кам =раскалне п=хса ъсн\-ши?..

(13)Вула, Тим\р, вула та, тархасш=н, васкаса ан вула, халех вуласа ан п\тер: пир\н итлес килет, в\ё\мс\р итлес килет…

(14)Кам-ши ёав Сетнер? (15)Хам=р ял каччи мар-ши? (16)Нарспи пек чапл= х\ре савса пир\н ял каччи Мултиер те ав Ч\мп\рте С\ве к\пер\ ёинче п=шалпа пер\нсе вилн\ тетч\ё. (17)Сетнер ятл= пулман в=л _ Мултиер ятл= пулн=. (18)Вилессе те в=л х=й пер\нсе вилн\ _ Сетнер пур=нать-ха. (19)В=л туй лартн= каё Нарспипе хура в=рмана тарать. (20)Т=хтаман, =нш=рт, м\не х\р\нсе с\к\нет-ши? (21)Ах, Михетер папай, ё\рме пуян тесе ёамр=ксен телейне ёапла татма юрать-им? (22)Ёук, эс\ ху та усал Т=хтаманран питех уйр=м мар…

(23)Вула, Тим\р, вула! (24)Эпир пурс=м=р та й\ре-й\ре итлетп\р.

(25)М\н вуламалли! (26)Т=хтаман п\тр\ \нт\... (27)Нарспипе Сетнер те, Михетерсем те пуё\сене хуч\ё иккен… (28)Пит\ шел: п\р каёра т=ват= виле пулч\! (29)Ытлашши нумай ку. (30)Т=хтаман\ п\тни мак=ртмасть-ха пире. (31)Сетнерш\н й\ретп\р эпир, Нарспиш\н й\ретп\р…

(32)Тим\р чар=нч\. (33)Никам с=мах ч\нмест. (34)Таврара ш=п. (35)Чунра _ ък\нъ, тар=ху, къренъ, х\рхенъ.

                                       (Илпек Микулай\ ёырни т=р=х.)

Ку аргументсене (\ёсемпе пул=мсене, фактсене) экзаменра итлен\ тата вулан= текстсенчен илме юрать. Х=в=р курни-илтни, унччен вулани ёине таянма та май пур.

Енчен те экзаменра итлен\ тата вулан= текстсене ним ул=штармас=р ёырса илет\р пулсан ­ сир\н \ё\ре 0 балл лартса хаклаёё\.