2009 зулта 9 класс пĕтерекенсене
чгваш чĕлхипе
патшалгх шайĕнче (пĕтĕмлетсе)
(зĕнĕлле) аттестацилемелли
экзамен ĕзĕ
3-мĕш вариант
Район …………………………………………………………………..
Хула (ял, поселок)……………………………………………………..
Шкул ……………………………………………………………………
Класс…………………………………………………………………….
Хушамат……………………………………………………………….
Ят………………………………………………………………………...
Ашшĕ ячĕ………………………………………………………………
В\ренекен валли хат\рлен\ инструкци
Ку инструкци сире в=х=тпа т\р\с ус= курма, пан= \ёсене =н=ёл= тума пул=ш\.
Экзамен \ё\сене тума 4 сехет (240 минут) уй=рн=. П\т\м \ё 3 пайран т=рать.
1-м\ш пайра – итлен\ текста ёыв=х изложени ёырмалла. +на 75 минутра тума с\нетп\р.
2-м\ш пайра – пан= текста тимл\ вуламалла та ыйтусене хуравламалла. Сире хат\р текстпа тест \ё\сем валеёсе пар\ё. Сир\н итлен\ текстпа алла пан= текст содержаний\сене танлаштармалла. Ёав=нпа та алла пан= текста тимл\ вул=р, ун содержанине лай=х =нланма т=р=ш=р. Кун хыёё=н – с\нн\ 10 ыйт=ва хуравлама пуё=н=р. Кашни ыйту хыёё=н 4-шар вариант хурав пан=. В\сенчен п\ри ёеё т\р\с. Ёак заданисемпе \ёлен\ май, Сир\н, х=в=р хурав=рпа тър килекен цифр=на ёаврашкапа палл= тумалла. 2-м\ш пайри ыйтусене хуравлама 45 минут уй=рсан та ёител\кл\ пул\.
Экзамен \ё\н 3-м\ш пай\нче итлен\ тата вулан= текстсем т=р=х кал=п=ш\ енчен пыс=ках мар =слав сочинений\ хайламалла. Хайлав ёырма 120 минут уй=рсан аван. Хайлава уйр=м хут ёине ёырас пулать.
/ёсене м\нле й\ркепе пан=, ёав й\ркепех тума т=р=ш=р.
Тимл\ пул=р! Васкамас=р, т\пл\ \ёл\р! Х=в=р т\лл\н \ёлеме в=й тата п\лъ пуррине шан=р!
/ёе пикен\р.
+н=ёу сунатп=р сире!
1) Михетер 2) пуян 3) телейне 4) ё\рме
2.7. 1-м\ш предложенири сутуёран с=мах м\нле мелпе пулн=?
1) сутуё япала яч\ ёумне - ран аффикс хуш=ннипе
2) суту япала яч\ ёумне - ё тата - ран аффикссем хуш=ннипе
3) су глагол ёумне - т тата - у аффикссем хуш=ннипе
4) сут глагол ёумне - у тата - ё аффикссем хуш=ннипе
2.8. 25-м\ш предложенири вуламалли с=мах м\нле пуплев пай\?
1) япала яч\ 2) глагол 3) наречи 4) палл= яч\
2.9. П\р т\п членл= предложени х=ш\?
1) Ё\кленсе кайса вулать. (6 №.)
2) Кам-ши ёав Сетнер? (14 №.)
3) Ытлашши нумай ку. (29 №.)
4) Чунра _ ък\нъ, тар=ху, къренъ, х\рхенъ. (35 №.)
2.10. 2-м\ш предложени тыт=м\ енчен х=ш ушк=на к\рет?
1) союзс=р хутл= предложени
2) пай\сене падеж аффикс\пе ёых=нтаракан п=х=нулл= хутл= предложени
3) пай\сене выр=н\-й\рки урл= ёых=нтаракан п=х=нулл= хутл= предложени
4) сып=нулл= хутл= предложени
3-м\ш пай
3.1. «Илеме с=мах в=й\пе те тума пулать» тем=па кал=п=ш\ пыс=ках мар (90 с=махран кая ан пулт=р) =слав хайлав\ ёыр=р. Экзаменра итлен\ тата вулан= текстсенчи информаципе ус= кур=р. Тема пирки х=в=р м\н шух=шланине уёса пар=р. Шух=ш=ра сахалтан та 2 аргументпа ёир\плет\р.
2-м\ш пай
Алла пан= текста тимл\, васкамас=р вуласа тух=р, 2.12.10 \ёсене т=в=р.
2.1. Итлен\ текстпа вулан= текста м\нле шух=ш п\рлештерет?
1) Калаёакан ё=варне кар= ёакса хупайм=н.
2) Т\нчен саккки сарлака.
3) Илемл\хе с=мах в=й\пе те тума пулать.
4) Ч\рри ч\ррисем ёинчен шух=шлать.
2.2. Пан= текстра автор шух=шне м\нле предложени уёса парать?
1) Халап яма та хал кирл\.
2) Ё\р ёине лай=хпа килнисен лай=хпах каймалла.
3) Тър\ с=мах чул касать.
4) Тим\рё\н _ пуртти кат=к.
2.3. Текст стил\пе т\сне пал=рт=р.
1) публицистика стил\, =слав
2) илемл\ литература стил\, калав
3) наука стил\, =слав
4) калаёу стил\, с=нлав
2.4. К=тартн= предложенисенчен х=шне ум\нчи юнашар предложенипе местоимени ёых=нтарать?
1) 5 2) 2 3) 24 4) 30
2.5. 18-м\ш предложенири вилессе, вилн\ с=махсемпе п\лтер\ш енчен синонимл= с=мах майлаш=в\ х=ш предложенире т\л пулать?
1) 9 2) 10 3) 27 4) 33
2.6. Сас=сен шуч\ сас паллисен шут\нчен ытларах с=мах х=ш\? (21-м\ш предложение п=х=р.)
1-мĕш пай
1.Текста тимлĕ итлĕр те гна зывгх изложени зыргр.
2-м\ш пай
Алла пан= текста тимл\, васкамас=р вуласа тух=р, 2.12.10 \ёсене т=в=р.
(1)П\р вырсарни кун, каё пулттипе, ман=н тус=м Тим\р мишер сутуёран сак=р ё=марта парса «Ч=ваш халап\сем» к\неке туянч\. (2)Ку _ эпир п\ррем\ш хут курн= ч=вашла к\неке пулч\.
(3)Ёав кунхине, т\тт\м пулатч\ пулин те эпир ушк=нпа Тим\рсен пахчине к\рсе к=ш=лланса ларт=м=р. (4)Тим\р _ варринче.
(5)Ак= Тим\р «Нарспи» вулама тыт=нч\. (6)Ё\кленсе кайса вулать. (7)+ётан к=на с=мах ш=рантарса ёитерет пуль?! (8)Тупата, ун пеккине пир\нтен никам та нихёан та итлесе курман-ха. (9)Чечек пусн= еш\л ул=х кур=нса т=рать пире, Силпи шыв\ ш=нк=ртатса юхни илт\нет. (10)Силпи шыв\нче в=лта п=рахса пул= тытма пулать. (11)Пуллисем те ыраш п=три пек айваннисем мар иккен _ к\м\л шывпа ё=в=нн= пек й=лк=шса каяёё\. (12)Нарспи аппа тата кам =раскалне п=хса ъсн\-ши?..
(13)Вула, Тим\р, вула та, тархасш=н, васкаса ан вула, халех вуласа ан п\тер: пир\н итлес килет, в\ё\мс\р итлес килет…
(14)Кам-ши ёав Сетнер? (15)Хам=р ял каччи мар-ши? (16)Нарспи пек чапл= х\ре савса пир\н ял каччи Мултиер те ав Ч\мп\рте С\ве к\пер\ ёинче п=шалпа пер\нсе вилн\ тетч\ё. (17)Сетнер ятл= пулман в=л _ Мултиер ятл= пулн=. (18)Вилессе те в=л х=й пер\нсе вилн\ _ Сетнер пур=нать-ха. (19)В=л туй лартн= каё Нарспипе хура в=рмана тарать. (20)Т=хтаман, =нш=рт, м\не х\р\нсе с\к\нет-ши? (21)Ах, Михетер папай, ё\рме пуян тесе ёамр=ксен телейне ёапла татма юрать-им? (22)Ёук, эс\ ху та усал Т=хтаманран питех уйр=м мар…
(23)Вула, Тим\р, вула! (24)Эпир пурс=м=р та й\ре-й\ре итлетп\р.
(25)М\н вуламалли! (26)Т=хтаман п\тр\ \нт\... (27)Нарспипе Сетнер те, Михетерсем те пуё\сене хуч\ё иккен… (28)Пит\ шел: п\р каёра т=ват= виле пулч\! (29)Ытлашши нумай ку. (30)Т=хтаман\ п\тни мак=ртмасть-ха пире. (31)Сетнерш\н й\ретп\р эпир, Нарспиш\н й\ретп\р…
(32)Тим\р чар=нч\. (33)Никам с=мах ч\нмест. (34)Таврара ш=п. (35)Чунра _ ък\нъ, тар=ху, къренъ, х\рхенъ.
(Илпек Микулай\ ёырни т=р=х.)
Ку аргументсене (\ёсемпе пул=мсене, фактсене) экзаменра итлен\ тата вулан= текстсенчен илме юрать. Х=в=р курни-илтни, унччен вулани ёине таянма та май пур.
Енчен те экзаменра итлен\ тата вулан= текстсене ним ул=штармас=р ёырса илет\р пулсан сир\н \ё\ре 0 балл лартса хаклаёё\.


