Сибзэ – си Дунай.
Сочинение.
Илъэс къэс тэ тиеджап1э адыгабзэм и Мафэ щытэгъэмэфэк1ы. Конкурс зэфэшъхьафхэр тик1элэегъаджэхэм зэхащэ; езбырхэр зэтэгъаш1эхэшъ тыкъяджэ; выставкэ гъэш1эгъонхор тэугъоих; 1эш1эгъэ ц1ык1ухэри къетэхьыл1эх. Сочинениеу «Сыбзэ – си Дунай» зыфи1орэри а 1офтхьабзэхэмэ ащыщ. Мы илъэсым конкурсым сэри сыхэлэжьэнэу исхъухьагъ.
Сыбзэ – си Дунай. Бэрэ сегупшысэ мы гущы1эм. зэри1уагъэу, «Бзэм нахь мылъкушхо щы1эп». Нэпэмык1 къалэ горэм ущы1эу адыгабзэр зызэхэпхырэм, ащ ук1эдэ1ук1ы, ц1ыфым уек1уал1эу «Уадыга?» п1оу уеупч1эуи къыхэк1ы. Сыда ащтэу зык1эхъурэр?
Сыд фэдэрэрэ ц1ыф лъэпкъи иныдэлъфыбзэ ылъ хэлъ, ар хэпхыни, бгъэк1одыни плъэк1ыщтэп Лъэшэу сыгу къинагъэу, сщыгъупшэрэп ык1и бэрэ сегупшысэ мэхьэнэ куу дэдэу зэрэхэлъым Нэгъэплъэ Аскэр ифильмэу «Чужбина» зыфи1орэм хэт гущы1эм. Адыгэ шъэожъые ц1ык1оу адыгэ къашъок1э къеш1эрэм изыгъэхъыяк1э, ынэхэм маш1оу ак1элъым, игъэпсык1э яхьыл1агъэу авторым е1о:»Сыдым ригъаш1эра Иорданием къыщыхъугъэ шъэожъые ц1ык1ум илъэпкъэгъухэм ар якъэшъуак1эмэ? Янэ ибыдзыщэ къыдырити ылъ хэлъы хъугъэн фае ар».
Ары, бзэри, зэхэтык1э хабзэри лъым хэлъэу къэхъун фае. А зэпстэури зетхьан тлъэк1ынэу, къэдгъэгъунэнэу амал къытэзытыгъэр тыбзэ зэрэтщымыгъупшэрэр, еджэк1э - тхак1э зэрэтш1эрэр ары. 1ахь мыгощэу ар зиш1уагъэр тиапэрэ буквар.
Гъэтхапэм и 14-м 1855-рэ илъэсым къалэу Тифлис «Букварь черкесского языка» арапыбзэм техыгъэу къыщыдэк1ыгъагъ. Зэхэзгъэуцогъагъэр лингвист ц1эры1оу Бэрсэй Умар. Букварыр гъэш1эгъонэу зэхэтыгъ. Ар урокипл1, баснэ 12 ык1и рассказ заул а1оу хъущтыгъэ. Апэрэ урокит1ум хьарыфхэр, ахэмэ укъызэряджэщтыр ащызэрагъаш1эщтыгъэ. Къэнэрэ урокит1ум макъэхэр зэрэзэхэтхэр (зещэхэр),падежхэр, гущы1эхэр зэрэзэхъок1хэрэр ащызэхафыщтыгъэ. Баснэхэмрэ рассказхэрэмк1э зэрагъэш1агъэр агъэпытэжьыщтыгъэ. Ащ фэдэ зэхэутык1ым мэхьанэшхо и1агъ, тхыбзэм изэгъэш1эн пылъхэм нахь псынк1э
къафиш1ыщтыгъ. А букварэу зигугъу къэтш1ыгъэм лъэпэ мафэ адыгэ лъэпкъмэ афидзыгъ.
Джы непэрэ мафэм зыфэбгъазэмэ, адыгабзэм изэгъэш1эн лъэшэу зиушъомбгъугъ. Гурыт ык1и апшъэрэ еджап1эмэ адыгабзэр ащызэрагъаш1э, тхылъхэр къыдагъэк1ы, журналхэм ик1и гъэзетхэм адыгабзэк1э тяджэ, телевидениемрэ радиомрэ адыгэ къэтынхэр къытфагъэхьазыры ык1и къытфыдагъэк1ых, Республиканскэ драмматическэ театрэм спектаклэ гъэш1эгъон дэдэхэр егъэуцух. Лъэшэу сыгу рехьы мы аужрэ илъэсхэм адыгэ хэбзэжъэу илъэсык1эм зэрэпэгъок1ыщтыгъэхэр зэрэзэтрагъэуцожьырэр. Тыдэк1э уплъагъэми, тищы1ак1э адыгэ культурэм, тхэным, еджэным зыщаушъомбгъу.
Сэ сызщеджэрэр урыс еджап1, адыгабзэр мыщ щызэрагъаш1эрэп. Ау сэ сш1огъэш1эгъонэу, сыгук1э сыфэщагъэу, сэр - сэрэу зэсэгъаш1э. Ащк1э сянэ - сятэхэмрэ к1элэегъаджэу еджап1эм 1утхэмрэ лъэшэу 1эпы1эгъу къысфэхъух. Сищы1эныгъэ гъогоу хэсхыщтри сыбзэ, сиадыгэ культурэ сэ еспхмэ сш1оигъу. Сыда п1омэ, ш1ош1хъуныгъэшхо си1:»Сыбзэ-си Дунай».
Сыбзэ - си Дунай.
(Стихотворения собственного сочинения).
Си Дунай рэхьат.
Пчэдыжьым жьэу сэ сыкъэтэджы,
1анэри сянэ ш1эхэу къысфеш1ы,
Еджап1эм сык1онэу унэм сыкъек1ы
Жьы къэбзэ ш1агъор гъусэ къысфэхъу.
Урамхэр шъуамбгъох, къабзэх.
Ц1ыфмэ ангухэр зэ1ухыгъэх.
Тиуашъо къабзэ, тихэку рэхьат.
Гумэк1ыр зыщыщыр тымыш1эу тыщы1.
1эк1ыб къэралхэм бырсырхэр арылъ,
Тэ тилъэпкъэгъухэр Сирием щэзаох,
Хьэзабыр ателъ, къиныр алъэгъу
Якъэбарэу къытэ1урэм гур егъэсысы.
Еджап1эм сыч1ахьэмэ сиунэ сехьажьы:
К1элэегъаджэхэр сэ къыспэгъок1ы,
К1элэеджак1охэр сэ синыбджэгъух,
Тыдк1э сыплъагъэми - сэ сырэхьат.
Тикъэралыгъо сэ сыфэраз.
Щы1эк1э дахээр къытфеухъумэ
Пчэдыжьым сыкъик1мэ еджап1эм сэ сэк1о
Пэмык1 гумэк1и си1эп сэ непэ.
Сиадыгабз.
Сыгу илъыр сэ къэс1уагъ:
Сигъэтхъагъ, сигъэрэзагъ
.Сыдэу тхъагъуа убзэ пш1эныр!
Силъэпкъэгъм къыгуры1ощт
Сшыпхъу ц1ык1у.
Сшыпхъу ц1ык1у бэу гъэш1эгъоны:
Къызыоплърэм-тыгъэр къепсы;
Ар къызыщхрэм – щыгъужъыер
Чанэу, жъгъынчэу ретэкъухьэ.
Сшыпхъу ц1ык1у бэу гъэш1эгъон:
Инысхъапхэр ш1у елъэгъух:
Псы регъашъох,
Шхыны 1эш1хэр апегъохы,
Емызэщэу адэджэгу.
Сшыпхъу ц1ык1у бэу гъэш1эгъон:
Сянэ 1эш1эу 1апл1 рещэк1ы,
Гук1эгъу хэлъэу зыкъсещэк1ы,
Бзыу ц1ык1ур угу къыгъэк1эу
Сятэ ытэмашъхьэ ар тет1ысхьэ.
Сшыпхъу ц1ык1у бэу гъэш1эгъоны.
Стихотворения
(собственного сочинеия)
в рамках Республиканского конкурса
«Сыбзэ – си Дунай».
Краснооктябрьская МБОУ СОШ№2
Ученик 9 Б класса Набоков Залим.
Учитель
Сочинение на тему
«Сыбзэ - си Дунай».
Краснооктябрьская МБОУ СОШ №2
Ученик 9А класса Мамижев Руслан.
Учитель
