Беларускі язычніцкі пантэон

Беларускі язычніцкі пантэон

Верхні Мір

Багі Неба:

БЕЛАБОГ – старэйшы бог неба;
РОД – стваральнік Свету;
СВАРОГ – уладар неба, бог нябеснага агню, нябесны каваль;

СВЯТАВІД – бог Яві і святла, кіруе нябеснымі з’явамі;

ВЫШАНЬ – нябесны бог;

ПЯРУН - бог навальніцы і вайны, заступнік людзей, абараняе іх ад злых духаў;
СТРЫБОГ – бог вятроў;
ДАЖБОГ – бог Сонца, дае людзям моц і здароўе;
ЯРЫЛА – бог вяснавой урадлівасці і кахання;
МАКАШ – багіня часу і лёсу людзей, апякунка жанчын і жаночых рамёств;

ЛАДА – багіня кахання, прыгажосці, апякунка шлюбу;
ЦЁЦЯ – багіня лета, урадлівасці сялянскіх палеткаў, дабрабыту і шчодрасці;

РАДА – багіня розуму, апякунка чалавека. Кіруе людскімі справамі, жыццём і смерцю разам з Конам;

КАРА – бог вайны і бязлітаснага знішчэння ворагаў;

ЛЯЛЯ (ЛЕЛЯ) – багіня вясны;

ЗЬНІЧ – бог свяшчэннага пахавальнага агню;
ДЗЯВОЯ – багіня нявіннасці;

КАЛАЯ – іншае імя Дзявоі;

ГОЖНЯ – іншае імя Дзявоі;

СЕВА – іншае імя Дзявоі;
ЛЮМБЕЛ – бог шлюбу;

КАЛЯДА – бог дастатку і ўраджаю;
КЛЯСКУН – бог Луны;
ПЕРАПЛУТ – бог весялосці, радасці і жартаў, хмелю;
ДЗЯНЬНІЦА – багіня ранішняга святла, вястунка Сонца;

КУПАЛА – бог урадлівасці, кахання;

КОН - разам з Радай кіруе лёсам чалавека, выканаўца пастаноў Рады;

МАЙЯ – жонка Дажбога, маці Каляды;

ЖЫВА – прародзіца-багіня, якая разам а Дажбогам аднавіла жыццё пасля патопу

Духі:

ГАРЦУКІ – духі, якія падуладны толькі Пяруну. Выконваюць яго загады

Сярэдні Мір

Багі Зямлі:

БЯЛУН – галоўны добры бог зямлі; у некаторых частках Беларусі Бялун з’яўляецца богам неба, параўноўваюць з Белабогам;
ЧУР – радавы бог; продак, які пасля смерці клапоціцца аб сваім родзе, ахоўвае ад злых духаў. Бог радавой уласнасці, ахоўнік мяжэй роду;
ШЧАДРЭЦ – бог весялосці, апякун святаў і гульняў моладзі;
ВЕЦЕР – бог ветру

Хатнія духі:

ДЗЯДЫ – духі продкаў, у якіх увасаблялася бессмяротная душа чалавека. Жывуць разам з нашчадкамі, дапамагаюць ім;

ХАТНІК – галоўны дух у сядзібе;

ДАМАВЫ – імя Хатніка ва ўсходніх рэгіёнах Беларусі;
ЗЛЫДЗЕНЬ – шкодныя хатнія духі;

ПЯЧУРНІК – добры дух, які жыве дзесьці пад печчу, дапамагае гасадарам;

КІКІМАРА – чалавекападобны жаночы дух;

ВЕШЧЫЦА – другое імя Кікімары;

ХЛЕЎНІК – дух, які жыве ў хлеве. Дапамагае добрым і працалюбівым гаспадарам;

ЛАЗЬНІК – гаспадар лазні

Духі палей і агародаў:

ПАЛЯВІК – небяспечны дух, які можа мучыць людзей і жывёл;

ЖАЛЕЗНАЯ БАБА – злы дух, які ловіць і забівае дзяцей, пакінутых у полі без нагляду;

ПАДВЕЙ – дух віхору. Можа насылаць на людзей хваробу;

ТАЛОКА – апякунка жніва і ўрадлівасці;

СПОРЫШКА – дух жніва

Духі лесу:

ТУР – бажаство дзікіх звяроў;

ЛЯСУН – галоўны дух лесу;
ПУШЧАВІК – злы дух, які можа забіць чалавека, спаткаўшы яго;

КУПАЛЬСКІ ДЗЯДОК – добры лясны бог, спаткаць якога можна ў лесе на Купалле;

ДАБРАХОЧЫ – бажаство лесу. Заступнік добрых людзей;

ГАЁВЫ ДЗЕД (ГАЮН) – назірае за парадкам у лесе, ахоўвае прыгажосць некранутых мясцін, сочыць за лесарубамі;

ГАЁЎКІ – унучкі Гаюна;

ЗАЗОЎКА – жаночы дух, які можа заманіць чалавека ў глыб леса;

КАДУК – злы дух балот, якому падпарадкоўваюцца многія духі лесу;

БАБА-ЯГА (ЯГІНЯ) – гаспадыня духаў і прывідаў, злая чараўніца. Але яна мае сілу толькі ўначы і толькі ў лесе;

ВУЖЫНЫ КНЯЗЬ – князь вужэй

Духі балот:

БАЛОТНІК – дух балот;
АРЖАВЕНЬ – дух балот, вельмі лянівы і гадкі;

БАГНІК – дух балот, брат Балотніка і Аржаўня

Духі вады:

КНЯЗЬ РЫБ – гаспадар рыб, ахоўвае іх ад сетак рыбакоў;

ВАДЗЯНІК – чалавекападобны дух вады, гаспадар вадаёмаў;

ЦІХОНЯ – імя Вадзяніка, які жыве ў стаячай вадзе возера, калодзежа;

ВІРНІК – імя Вадзяніка, які жыве ў шпаркй вадзе малых рэк і ручаёў;

РУСАЛКІ – жаночыя духі, слугі Вадзяніка

КУПАЛКІ – іншае імя русалак;

ВАДЗЯНІЦЫ – інўае імя русалак;
ЛЯСКАТУХІ - іншае імя русалак;

КАЎКІ - іншае імя русалак;

АЗЯРНІЦЫ – жаночыя духі вадаёмаў. Могуць заманіць і утапіць чалавека;

БАЛАМУЦЕНЬ – дух вады, вельмі любіць жанчын. Можа зачараваць і заманіць жанчыну пад ваду, але ніколі не забівае і не забірае жанчын назаўсёды;

РАСАМАХІ – духі, у якіх ператвараюцца жанчыны, якія забілі сваіх дзяцей, а самі ўтапіліся;

ЯДЗЕРКА – гэта была прыгожая дзяўчына з залатымі валасамі і бровамі

Духі хвароб:

ВОСПА – злая старуха, якая насылае хваробу, пасля якой застаюцца на твары сляды;

ШЧАРБАЧКА – іншае імя Воспы;

РАБУХА - іншае імя Воспы;

РАБАЯ - іншае імя Воспы;

ПАРАЛІКІ – духі, ахвярамі якіх звычайна з’яўляюцца пажылыя людзі;

ЧУМА – жаночы дух у чорным адзенні, валодае вогненнымі стрэламі, якімі можа паразіць чалавека ў сэрца;

ХАЛЕРА – жаночы дух, які ходзе па зямле і насылае хваробы;
МОРАВАЯ ПАННА – чалавекападобны жаночы дух, насылае мор;

ЛІХАМАНКА – дух хваробы адпаведны яе назве;

ТРАСЦА – назва чарады духаў, якія насылаюць на людзей хваробы;

ХОНЬДЗЯ – іншае імя Ліхаманкі;

ШУНЯ – іншае імя Ліхаманкі

Ніжні Мір

ЧАРНАБОГ – бог цемры, зла і смерці;
ВЯЛЕС – бог падземнага міру, захавальнік багацця і хатняй жывёлы. Апякун паэтаў, спевакоў і валхвоў.

ЖЫЖАЛЬ – бог агню, які жыве пад зямлёю;
ОХ – добры бог, які можа дапамагаць людзям;

КЛАДНІК – падземны бог, які ахоўвае скарбы;
ЖЫЦЕНЬ – бог восені;

ЗЮЗЯ – бог зімы;
МАРОЗ – памочнік бога зімы

Багі Наві:

ПАЛЯНДРА – багіня смерці;

МАРА (МАРУНА, МАРЭНА) – багіня смерці і зімы;

ЯШЧАР - злы бог паморку ў выглядзе аграмаднай яшчаркі, бог зімы.

КАРАЧУН – бог смерці;

ПЯРЭПАЛАХ – бог, які палохае людзей

Гэта – пантэон язычніцкай Беларусі. Вядома, што гэта далёка не ўсе нашы Багі і духі. Многія з іх засталіся па-за спісам па розных прычынах. Некаторыя імёны не захаваліся (хрысціянізацыя Беларусі прынесла свае вынікі), а ад некаторых засталіся толькі імёны, і мы не ведаем, кім Яны з’яўляліся. Але ўсё ж такі трэба адначыць, што і гэты пантэон, нягледзячы на няпоўны склад, з’яўляецца вялікай каштоўнасцю. Гэты пантэон сведчыць аб вялікай, багатай і разнастайнай культуры язычніцкай Беларусі, якая, нягледзячы на хрысціянізацыю, захавалася, працягвала і працягвае жыць у беларускім народзе. Для атрымання больш поўнай інфармацыі аб беларускай язычніцкай культуры неабходна разглядаць яе ў кантэксце індаеўрапейскай (арыйскай) язычніцкай культуры. А што бы было, калі наша язычніцкая традыцыя захавалася ў поўнай меры? Мы б атрымалі сапраўднае Беларускае Адраджэнне. Нашы продкі данеслі да нас мудрасць стагоддзяў. І мы павінны адрадзіць нашу беларускую культуру, перадаць яе нашчадкам. Толькі тады мы зможам убачыць моцную і квітнеючую Беларусь. Памятайце запавет нашых продкаў – любіць і берагчы сваё…

Зьміцер Скварчэўскі, кастрычнік 2005