Рабочая программа по алтайскому языку и литературе (стр. 2 )

Кееркедим чумдемелдерде тилдин эп-аргалары: тундештиру, троптор (эпитет, метафора, метонимия, о.о.). Аллитерация. Ассонанс. Гипербола. Аллегория.

Мар (стиль).

Проза ла поэзия. Хокку, танка (хайку), рубаи, сонет (магистрал, терцет, катрен).

Улгерлеш (мадак, куулт, уйгаштыру).

Шиндемел (литературалык критика).

Национальный литератураларда текши ле ос темалар, анылу кептери, тунейи ле башказы.

Кееркедим кочуриш.

Интерпретациялардын будумдери: кычыраачынын 1артаганы ла билим 1артаганы.

9-11 класстар (68 частан)

Уренчиктин будуретен ижи:

1. Кычырары

-эпикалык, лирикалык ла драма чумдемелдердин узуктерин чокым кычырары, кычырганына бойынын санаа-шуултезин айдары;

-лирикалык улгерлерди, кееркедим прозанын узугин, драма чумдемелдерден танынан айдынганын (монолог) эске чокым куучындаары;

-драма чумдемелдердин узугин 1узундеп чокым кычырары;

-литературалык ла критикалык статьяларды кычырары.

2. Ылгаары

-литературалык чумдемелдин кееркедим эп-аргазын литературанын уулам1ызыла колбуда корори (классицизм, сентиментализм, романтизм, реализм);

-чумдемелдин тудунар-кабынар (вещный мир) телекейинин ылгамалы, тудунар-кабынар не-неменин сур-кебери ле чумдемелде кееркедим учуры;

-литературалык чумдемелдин эпикалык, лирикалык ла драма будумдеринин темдектерин танып анылаары;

-литературалык чумдемелди жанры аайынча анылаганын ылгаары;

-литературалык чумдемелде оско жанрдан кирген тексттерди табары ла олордын чумдемелде учурын 1артаары;

-литературалык чумдемелдин сайламазынын анылузын ылгаары;

-тексттен «ретроспекция», «сумер» (эн бийик), курчу сайламанын темдектерин табары;

-лирикалык чумдемелди текши1андай буткулинче (комплексный) ылгаары;

-чумдемелдин тематиказы ла курч сурактарына онын жанры, сайламазы ла литературалык уулам1ызыла колбуда корори.

3.тил темиктирери:

-буткул тексттен бой-бойыла колбулу, керекту узуктерди анылап табары, олордын колбузын шиндеери;

-тундештирери, ылгамал откурип, темаларга болиири;

-танынан башка-башка будумду 1айаан иштер будурери;

-чумдемелдин ондайын кыскарта (элбеде) бичип эмезе куучындап билери;

-когуске алынып, турген кычырары;

-текстти 1етирузи ле учуры 1анынан ылгаары, башка-башка будум кычырыштар откурип билери (таныжу, корори, бедренери ле о. о.);

-кону куучын ла орток эрмек-куучын откурип билери, шуултени кубулта айдып билери, тилдин эп-аргаларын чын талдаары;

-план, тезис, конспект тургузып билери;

-туп-шуулте эдип, оны быжулаары; санаа-шуултезин ле будурген ижинин турултазын чыгара айдып эмезе бичип билери;

-уредулу ижин танынан башкарынып, бойына некелтелер тургузып, будурген ижин баалап билери; 1илбулерин ле кучин чын уулам1ылаары;

-литературалык чумдемелдин кееркедим эп-аргазынын текши 1артамалы ла оны литературалык уулам1ыла колбуда корори (классицизм, сентиментализм, романтизм, реализм);

-литературалык чумдемелдин тудунар-кабынар не-неменин сур-кебери ле чумдемелде кееркедим учуры;

-литературалык чумдемелдин эпикалык, лирикалык ла драма будумдерин танып анылаары;

-литературалык чумдемелди жанры аайынча аныланганын ылгаары;

-литературалык чумдемелде оско жанрдан кирген тексттерди табары ла олордын чумдемелде учурын 1артаары;

-литературалык чумдемелдин сайламазынын анылузын ылгаары.

Литературалык ондомолдор:

Кееркедим сур-кебер, литературалык геройдын сур-кебери ле онын сур-1уругы.

Чумдемелдин ондайы ла кеби.

Фантастика.

Туукилик ле литературалык айалга. Литературанын ла кееркемелдин озуми, айалгазы. Литературанын уулам1ылары ла агыны.

Классицизм, сентиментализм, романтизм, критический реализм.

Социалистический реализм.

Литературанын будумдери: эпос, лирика, драма.

Литературанын жанрлары: роман-эпопея, роман, повесть, куучын, очерк, притча; туу1ы, баллада; лирикалык улгер, элегия, послание, эпиграмма, ода, сонет; комедия, трагедия, драма.

Автордын коруми (позиция). Пафос.

Сюжет. Фабула.

Чумдемелдин тургузылган аайы (эдилгенин чойилип барганы): экспозиция, керектин башталганы, бийик кемине 1еткени, чечилгени, учы); ретроспективный сайлама, ой ло телкем (хронотоп).

Лирика. Лирикалык чумдемел. Лирикалык айладу.

Удурлажу (конфликт).

Куучындаачы автор (автор-повествователь). Автордын сур-кебери ле чумдемел.

Персонаж. Кылык-1аны. Лирикалык герой. Сур-кеберлердин тизузи (система образов).

Кееркедим темдек (деталь).

Сур-темдек.

Сосло геройлордын кылык-1анын коргузери: орток куучын, тан сос, ич айдыныш.

Психологизм. Албатылык учур. Туукилик учур.

Сатира, юмор, ирония, сарказм. Гротеск.

Кееркедим чумдемелдин тили.

Кееркедим телекей.

Кееркедим чумдемелдерде тилдин эп-аргалары: тундештиру, троптор (эпитет, метафора, метонимия ла о. о.)

Аллитерация. Ассонанс. Гипербола. Аллегория.

Улгерлеш (мадак, куулт, уйгаштыру).

Шиндемел (литературалык критика).

Национальный литератураларда текши ле ос темалар, анылу кептери, тунейи ле башказы.

«Алтай литература» деп курс аайынча уреду предметтин турулталары

5класс.

Уренчиктер нени билер учурлу:

-программага кирген кееркедим чумдемелдердин ондайын;

-программа аайынча берилген литература ондомолдордын 1артамалын;

-тексттен эпитет, тундештиру, метафора табып, олордын учурын 1артаарын;

-кееркедим тексттин сюжедин 1артап билерин;

-кееркедим чумдемелдин темазын ла тос шуултезин 1артаарын;

-лирикалык геройдын сур-кеберин тексттен табарын;

-литературалык геройго 1артамал берерин;

-литературалык чорчоктин, баснянын, куучыннын жанровый темдектерин;

-куучындаганы, улгерлегени деп ондомолдоды ылгаштырарын;

-тос герой аайынча текстке тайанып, оос ло бичиир каруу берерин;

-эпикалык чумдемелге 1аан эмес план, ол тоодо цитаталар кийдирген план, тургузарын;

-танынан кычырган чумдемел аайынча бойынын шуултезин айдарын;

-кееркедим чумдемел аайынча кыскарта бичимел бичиирин;

-кееркедим текстти унле анылап кычырарын.

6 класс.

Уренчиктер нени билер учурлу:

-программага кирген кееркедим чумдемелдердин ондайын;

-программа аайынча берилген литература ондомолдордын 1артамалын берерин;

-чумдемелдин тос ло болушту персонажтарын анылаарын;

-чумдемелдин сур-кеберлеринин системазын тургузарын;

-танынан геройдын характеристиказын тургузарын, онын сур-кебери 1уралган эп-аргаларды табып, 1артаарын;

-сур-кеберлерле тундештиру иш откурип билерин;

-кееркедим чумдемелдин жанрынын анылузын чокым темдектер ажыра 1артаарын;

-куулт, уйгаштыру деп ондомолдордын учурын чокым билерин;

-кееркедим чумдемелде ар-буткеннин 1уругы, сур-1урук, интерьер деп ондомолдорды билип, кееркедим текстте онын учурын 1артаарын;

-литературалык герой аайынча чумдемел иш бичиирин.

7 класс.

Уренчиктер нени билер учурлу:

-программага кирген кееркедим чумдемелдердин ондайын;

-программа аайынча берилген литература ондомолдордын 1артамалын берерин;

-литературанын уч будумин (лирика, проза, драма);

-кееркедим чумдемелде сюжетный чийулерди темдектеерин;

-улгерде лирикалык сюжеттин учурын 1артаарын;

-кееркедим чумдемелде конфликтти темдектеерин;

-сюжеттин болуктерин: чумдемелдин чиймелгени, эн бийик кемине 1еткени, чечилгези;

-узуктин ылгамалын, сюжетте онын 1ерин;

-программага кирген кееркедим чумдемелдердин жанрын;

-кееркедим чумдемелде тургузылган курч сурактарды 1артаарын;

-литературалык геройго характеристика берерге план тургузары ла эки сур-кеберди тундештирерин;

-танынан кычырган чумдемел аайынча кычырым тургузарын;

-улгерлердин, проза ла драма чумдемелдердин узуктерин эске куучындап;

-драма чумдемелдин узуктерин 1узундеп кычырарын.

8 класс.

Уренчиктер нени билер учурлу:

-сайламанын (композициянын) анылу будумдерин ылгап ла онын учурын ондоп турарын;

-чумдемелдин геройлорынын кылык-1анын 1артап билер. Олордын башказын ла тунейин ылгаштырып, автордын куунин чике билип аларга геройлорды бой-бойлорына тундештирип;

-эпика, лирика ла драма будумду чумдемелдерди ылгаштырып;

-тузаланган эп-аргалардын учурын 1артап;

-кееркедим, билим-популярный ла публицистика тексти чын, чокым-1арт, унле анылап кычырып;

-эпикалык чумдемелди ле онын узуктерин толо, талдап эмезе кыскарта айдып ла бичип;

-уренип турган чумдемелге айдып ла бичип сочинение-шуулте тургузып (сурактарга толо каруу берери ле чумдемелдердин геройлорына характеристика тургузары);

-эпикалык чумдемелге ле онын узуктерине план тургузып;

-сости угуза эмезе бичип айдатан санаа-шуултезине план тургузып;

-танынан кычырган литературалык чумдемелге ле кееркемелдин будумдерине бойынын куун-санаазын айдарын;

-бойынын коргони, билгени аайынча эмезе выставка-коруде болгоны керегинде ле онон до оско учуралдарга сочинение бичиирин.

9-11 класстар.

Уренчиктер нени билер учурлу:

-буткул тексттен бой-бойыла колбулу, керекту узуктерди анылап табарын, олордын колбузын шиндеерин;

-тундештирери, ылгамал откурип, темаларга болиирин;

-танынан башка-башка будумду 1айаан иштер откурерин;

-чумдемелдин ондайын кыскарта(элбеде) бичип эмезе куучындап билерин;

-когуске алынып, турген кычырарын;

-тексттин 1етирузи ле учуры 1анынан ылгаарын, башка-башка будум кычырыштар откурип билерин (таныжу, корори, бедренери ле о. о.);

-кону куучын ла орток эрмек-куучын откурип билерин, шуултени кубулта айдып билерин, тилдин эп-аргаларын чын талдаарын;

-план, тезис, конспект тургузарын;

-туп-шуулте эдип, оны быжулаарын; санаа-шуултезин чыгара айдып, будурген ижинин турултазын чокымдап эмезе бичип билерин;

-бойынын бедрениш ижинде энциклопедиялар, справочниктер, информационный технологияларды тузаланарын;

-уредулу ижин танынан башкарынып, бойына некелтелер тургузып, будурген ижин баалап билерин; 1илбулерин ле кучин чын уулам1ылаарын;

-литературалык чумдемелдин кееркедим эп-аргазынын текши 1артамалын берерин, оны литературалык уулам1ыла колбуда корорин (классицизм, сентиментализм, романтизм, реализм);

-литературалык чумдемелдин тудунар-кабынар телекейинин ылгамалын, тудунар-кабынар не-неменин сур-кеберин ле чумдемелде кееркедим учурын;

-литературалык чумдемелдин эпикалык, лирикалык ла драма будумдерин танып анылаарын;

-литературалык чумдемелди жанры аайынча анылаганын ылгаарын;

-литературалык чумдемелде оско жанрдан кирген тексттерди табарын ла олордын чумдемелде учурын 1артаарын;

-литературалык чумдемелдин сайламазынын анылузын ылгаарын;

-тексттен «ретроспекция», «сумер» (вершинный), эбирилген (кольцевой) сайламанын темдектерин табарын;

-лирикалык чумдемелди буткулинче ылгаарын;

-чумдемелдин тематиказы ла курч сурактарына 1артамалды онын жанры, сайламазы ла литературалык уулам1ызыла колбуда корорин.

«Алтай литература» деп курсты уренеринде 1единетен турулталар

«Алтай литература» деп уреду предметти уренип, уренчиктердин 1единетен турултазы федерал эл-тергеелик уреду стандарт аайынча уч будумду болот: уренчиктин озумиле колбулу (личностный) турулталар, текши уреду эдилгелерле колбулу (метапредметный) турулталар, предметле колбулу турулталар.

Уренчиктин озумиле колбулу турулталар:

-уренчиктин когус санаазын байыдары ла эстетический корумин элбедери;

-уренчиктер бойынын угы-този керегинде билери, ос (этникалык) корумин элбедери;

-алтай элдин ос литературазын, туукизин, культуразын билери;

-Россия ичинде элдердин байлыгыла, культуразыла колбулу билгирлерле таныжып, текшикижилик учурын 1артап билери;

-уренчиктин торолине чындык куунин таскадары, торол литературазын билери ле алтай бичиичилерле оморкооры;

-оско калыктардын литературазын билип, учурын ондооры;

-1аны билгирлер аларына белен, 1илбиркек уренчик таскадары;

-башка-башка 1етирулерле иштеп билери (созликтер, энциклопедиялар, интернет-ресурстар).

Текши уреду эдилгелерле колбулу 1едимдер:

-уренчик бойынын алдына уреду амаду тургузып, ого 1единер аргаларды темдектеп билери;

-чумдемелде кодурилген сурактын каруузын табып, берилген материалды чокым ондооры;

-кандый бир айалга керегинде келиштире эртеден шуулте (гипотеза) айдып, ол шуултени темдектер ажыра быжулаары;

-туп-шуулте чыгарып билери;

-бойынын ижин чокым пландаары, 1илбузин 1арт билери;

-башка-башка будумду бичиктерле танынан иштеп билери;

-ылгап, текши шууп билери;

-будурген ишке чокым темдек тургузып, бойынын аргаларын чокым билери.

Предметле колбулу 1едимдер:

-алтай литературанын чумдемелдерин билери;

-чумдемелдердин тематиказын, тургузылган курч сурактарын, литературанын теориязын, алтай литературанын уйеленгенин билери,

-чумдемелди ылгаары, тундештиру иш откурери;

-чудемелдер аайынча бойынын корумин айдары, кееркедим чумдемелди бойы 1артап билери; автордын куунин 1артап билери;

-литературанын будумдерин ылгаштырып билери, текстке 1уук куучындап билери, текстле иштеери, куучын тургузып билери ле о. о.;

-кееркедим чумдемелди ылгаарында бичилген ойиле колбоп, тексттин текшикижилик ле элдин учурын анылап билери;

-кееркедим чумдемелде сюжеттин болуктерин ылгаштырып билери, композицияны, кееркедим эп-аргаларды, олордын текстте учурын 1артаары;

-кееркедим чумдемелди ылгаарында литературалык ондомолдорды билери (школдын кеминде).

Уреду планда «Алтай литература» деп курстын 1ери

Уреду учреждениелердин регионал базисный уреду планында алтай литература 5-11 класстарда 70 частан берилет.

Алтай литературала уреду-методикалык комплекттердин тисмези

5-11 класстар

5 класс.

, Казагачева по алтайской литературе для 5-11 классов.-Горно-Алтайск, 2005.-56 с.

, Толбина литература. 5 класс.-Горно-Алтайск, 2009.

, Катынова тамчылар: класста эмес кычырар бичик. 5 класс.-Горно-Алтайск, 2001.-248 с.

6 класс.

Чочкина литература.-Горно-Алтайск, 2002.-276 с.

, Чандыева литература. 6 класс.- Горно-Алтайск, 2012.

6-чы класстын «Алтай литература» деп бичик-хрестоматиязына методический уулам1ылар. – Горно-Алтайск, 2007.- 89с.

6-чы класста алтай литератураны уредерине болушту методикалык уулам1ылар. – Горно-Алтайск, 2013.

, Мундукина чакы. – Горно-Алтайск, 2006.-224с.

7 класс.

, Содоноков литература. 7 класс.- Горно-Алтайск, 20с.

8 класс.

Киндикова литература. 8 класс: Кычырар бичик - Горно-Алтайск, 2005.-337с.

Киндикова 1ер: класста эмес кычырар бичик - Горно-Алтайск.

9 класс.

, Садалова литература 9 класс: Хрестоматия.- Горно-Алтайск, 1995.-240с.

Садалова литература: уренер бичик: 9-чы класс.-Горно-Алтайск, 2005.-146с.

, Казагачева литература: хрестоматия: 9-чы класс.- Горно-Алтайск, 2005.-246с.

Садалова литература: 9-чы класстын хрестоматиязынын «Алтай албатынын оос чумделгези» деп болуктин 1артамалы.-Горно-Алтайск, 2001.-34с.

«Алтай литератураны 9-чы класста уренери».- Горно-Алтайск, 2007.-74с.

10 класс.

Бурулова литература. 10 класс.1-2 болук. Хрестоматия.- Горно-Алтайск, 2003.

, ,Киндикова литература. 10 класс. Учебник.-Горно-Алтайск, 2012

, , 10-чы класста алтай литератураны уренер уулам1ылар.- Горно-Алтайск, 2012.

11 класс.

Киндикова литература. 11 класс. Хрестоматия.- Горно-Алтайск, 2004.

Киндикова литература. 11 класс. Уренер бичик.- Горно-Алтайск, 2007.

Киндикова литература. 11-чи класстын бичигине болушту 1артамалдар. – Горно-Алтайск, 2003.

9-11 класстарда алтай литератураны уренер уулам1ылар.-Горно-Алтайск, 2004.

Календарно-тематическое планирование по алтайской литературе 5 класс

Уроктордын тоозы	Уроктордын содержаниези	Куни	Куучын темиктирери	Литературанын теориязы	ЭКСО
1.	Кире сос. Фольклор ло литературанын учуры ла колбузы.		Кижинин 1уруминде ле сагыш озуминде фол. ло лит-нын учуры керегинде сос.	Фольклор, кееркедим литература.	Алтай фольклор.
2.	Калыктын чумду созинен. Табышкактардын будуми, учуры ла чумделген эп-аргалары.		Табышкактар таптырары, чумдеери.	Табышкак.	Ар-буткенле колбузы.
3.	Кеп состин учуры.		Анылу темдектери, буткен будуми, кееркедим эп-аргалары.	Кеп сос, укаа сос.	Алтай ла орус кеп состор- дин анылузы.
4.	Чорчоктор.		Чорчоктин будумдерин ылгаштырары.	Чорчок.	Тили ле сур-кеберлери.
5.	. «Сынару» деп чорчоктин тос шуултези.		Тургузылган будуми, учуры ла тос шуултези керегинде сос.	Куулгазын чорчок, 1адын-1урум керегинде чорчок.	Алтай кыс баланын ижи.
6.	Сынарунын ака-1енелеринин кылык-1аны.		Тексттен табары, ол аайынча бойынын шуултезин айдары.	Эпитет, гипербола, тундештиру, олиц-ние.	«Сынару»- сценада.
7.	Тил темиктирери. Текстке план тургузары.		М. Бедушевтин тургускан пьесазы аайынча инсценировка кычырыштар, к.-эрмек.	Пьеса, роль, сцена, актер, режиссер.	Алтай актерлор.
8.	Кай чорчоктор керегинде сос.		Тегин ле кай чорчоктин тунейи ле башказы.	Кайчы, кай.	Алтай кайчылар.
9.	. «Оскус-Уул» деп кай чорчок.		Кычырары. Кай чорчоктин темдектерин табары.		Чорчоктин ады.
10.	Кай чорчоктоги геройлордын кылык-1аны.		Тексттен таап кычырары, куучындаары.	1акшы ла 1аман геройлор.	Калыктын амадузы.
11.	Кай чорчоктин бажалыктарыла иш.		Кажы ла болукти бажалыктаары, текстке 1уук куучындаары.	Тема, сюжет, узук(эпизод).
12.	Тил темиктирери.		Кай чорчокло созлик иш, эске уренгениле к.-эрмек.	Кееркедер эп-аргалар.	«Бийик» тил.
13.	Тил темиктирери.		«Кай –албатынын энчизи» деп бичиир иш откурери. Уренчиктердин ондогоныла.	Фольклордын жанрлары.	Алтай калыктын энчизи.
14.	Тил темиктирери. - 80 1аш.		Бичиичи керегинде сос. Кычырыштар.	Энчи, байлык.	Албатынын Уулы.
Урок-дын тоозы	Уроктордын содержаниези	Куни	Куучын темиктирери	Литературанын теориязы. Созлик иш.	Эксо
15.	«Салкын 1алкуга мактанганы».		Чокым, 1арт кычырыштар.	Кокыр улгер.	Кокырдын учуры.
16.	1ебрен турк литература.		Ташта бичилген чумдемелдер болгон деп 1етиру берери.	«1ебрен турк л-ра» турк элдердин л-зынын тозолгози деп 1етиру.	«Турк элдин 1.-1уруми».
17.	Алтай литература. . «Сыгырган была 1алку Бака»		Кычырыш иш. Баснянын шуултези.	Басня. Аллегория. Уреду состор.	Калыктын уредузи.
18.	Тил темиктирери. Басня чумдеериле иш.		Талдап алган сур-кеберлердин анылузы.
19.	-Эдоков. «1аскы 1ыргал».		Улгердин тос шуултезин билип алары.	1урамал лирика	Ар-буткенле колбу.
20.	-Гуркин. «Алтай».		1урукчы ла чумдеечи деген 1етиру. Алтайдын сур-кеберин коргускен кееркедим эп-аргаларла иш.
21.	Литературанын теориязынан. 1урамал лирика.		Тексттен темдектер таап, чыгара бичип алары.		Ар-буткенди байлаганы, тындандырганы.
22.	1уруминен.		Толо кычырыш, текстке 1уук куучын.	Автобиография.	«Баштапкылардын 1уруми ундылбас».
23.	«Ады1ок» деп чумдемели.		Чумдемелдин цитаталарыла иш.	Роман, куучын.	Алтай улустын озогы ла эмдиги 1.-1уруми.
24.	«Ады1ок» деп чумдемелде алтай улустын 1адын-1уруми коргузилгени.		Геройлордын кылык-1аны аайынча иш.	Удурлажу (конфликт).	Алтай айылдар.
25.	Литературанын теориязынан: куучындаганы, орток куучын.		Тетрадьта иш. Башка-башка темаларга орток куучын чумдеери.		Келип 1ат (кел1ат)- а1ару эдери.
26.	керегинде 1етиру.		Картала иш. Тетрадьта конспект иш.	Эликманар.
27.	. «Туу1ынын кузуктаганы»		Тос герой керегинде куучын-эрмек.	Ар-буткеннин 1урамалы.	керегинде сос.
28.	Теориядан. Оос поэзия ла туу1ынын башка ла туней темдектери.		Тундештиру ишти омолорло иштеп, чокым каруулар берери.	Эпитет, тундештиру.
29.	. «Ак боро атту Алтын-Суме баатыр»		Чорчоктин тос шуултези, кееркедими аайынча иш.	Кееркемел эп-аргалар, литературалык чорчок.	Калыктын чумдегени ле автордын чумдегени.
30.	. «Серуун аралда».		Улгерде ар-буткеннин 1уругыла иш.	Кижинин сезими.	Баштапкы бичиичи уй кижи. 1ербойынын улузыла колбу.
31.	. «Мал ыйлаганы».		Улгердин тос шуултезиле иш.	Тексттин состориле иш.	Ат-алтай кижинин 1уруминде.
32.	. «Кичинек 1урукчы»		Улгердин учурын, тос шуултезин 1артаары.	Киленкей, а1арынкай...	1урукчылар керегинде к.-эрмек.
33.	. «Энебиске».		Чокым кычырыштар. Эске уренерине таскаду.	1арт эмес состорло иш.	Энени тооры ла энеге быйанду болоры.
34.	. «Кара 1ааназынын кудайларын ортогони».		Текстти чокым кычырары. Сурактар аайынча иш.	Роман, кудайлык 1ан.	Алтай кудайлык 1ан кер. к.-эрмек.
35.	Каранын кылык-1аны.		Тексттин ондайыла викторина иш.	А1арынкай, шыранкай, шокчыл, литературалык алып.	«1арабастар» керегинде сос.
36.	. «Сакылта».		Текстте 1уунын шыралу 1ылдары 1уралганын ондоп алары.	Алтай улгердин турар аайы.	И. Ортонулов. «Сакылта».
37.	. «Эликтин оскус балазы».		Чокым кычырыштар. Улгердин учурыла иш.	Эпитет, метафора.	Оскустин 1уруми.
38.	Л. Кокышев. «Энрико».		Улгердин учурыла к.-эрмек. Чокым кычырыш.	Куба, оско ороондор.	Албатылардын на1ылыгы.
39.	. «Энем», «Сары киштейт».		Улгерлердин учуры, тос шуултези керегинде куучын-эрмек.	Куучындаганы ла улгерлегени деп ондомол. Тема ла тос шуулте. Олицетворение.	«Эне» деп 1урамал бичиири.
40.	. «Торол таштардын 1ажыттары».		Башка-башка таштар керегинде к.-эрмектер. Улгердин шуултезин ондоп алары.	Кеп куучын. 1ада таш. Кезер таш. Кодурге таш.	1ербойынын куучындары.
41.	Тил темиктирери. Таштар керегинде.		Энциклопедиядан таштар керегинде бедреништу иш откурери.		Торол 1еристин таштары.
42.	. «1ылдыс сунелу чечектер»		Кеендик 1арашты ондогоныла к.-эрмек. Куучыннын тос шуултезин ондоп алары.	Эпитет, метафора, олицетворение.	Ар-буткенле колбу.
43.	. «Чоокыр такаа».		Куучыннын тос шуултези. Текстке 1уук куучын –эрмек.	Куучын.	Айылдын тындузы керегинде бичимел.
44.	. «Оскус-Уул».		Кону чокым кычырыштар. Куучында кеп куучыннын эбелгези барын омо-1омо ишле 1артаары.	Кеп куучын, оскус-уул.	«Куштар керегинде билерим бе..."
45.	. «Энезинин 1айлузында»		Эки уулчактын сур-кебериле иш.	Куучын. Кееркемел эп-аргалар.	1урт 1ердин балдарынын 1айгы ижи.
46.	Ш. Шатинов. «Ай сыргалу айдый кыс».		Кееркемел эп-аргаларла иш, унле анылап кычырыштар.	Алтай улгердин анылузы.
47.	. «Санук».		Улгерде торолчи ле 1алтанбас куун-тап 1уралганы керегинде куучын-эрмек откурери.	Ат-нере, патриот.	Торол 1еристин 1уучыл уй-улузы керегинде бедреништу иш.
48.	. «Торолиме 1анар».		Улгерди кычырып, ылгаары. Бичиичинин тузаланган улгерлик кебин шиндеери.	Эпитет, метафора.	Торол 1ерге экспромт улгер.
49.	1.Б. Каинчин. «Кызычак ла кураанак».3 ч.		Автордын бичижинин анылузы керегинде куучын-эрмек. Текстле толо таныштыру. Чокым кычырыштар.	1ербойынын куучыны.	Айылдын тындулары.
50.	Куучында кызычактын кылык-1аны.		Кызычактын кылык-1аны керегинде толо куучын-эрмек. Омолорло иш.	Эпитет, тундештиру, олицетворение, овеществление, метафора. Малзак, балазак.	Кемнин-кемнин сур-кеберине чумдемел иш бичиири.
51.	Тил темиктирери.		Текст аайынча викторина иш.
52.	1.Каинчин. «Байкал ла Саксабай».		Куучынла толо таныштыру: кычырыш, темазы, тос шуултези, сур-кеберлери.	Тыл, фронт, 1уу ойинин балдары (дети войны).	1уртыста 1уу ойинин балдарынын тооломолы.
53.	Куучында уулчактардын сур-кебери.		Текстке 1уук куучын-эрмек. Уулчактардын сур-кеберине кычырым сос.	Сур-кебер.	Биледе уул баланын учуры.
54.	. «Ак -1арыкла танышканым»		Улгерди анылап кычырары. Кижинин суунчизин коргускен 1олдыктарла иш.	Улгердин турар аайы.	«Кижинин суунчизи» деген ондомол.
55.	. «Эр-Адучак баатыр».		Кижинин 1уреги 1аманга ла 1акшыга сергелен болоры, калыгы учун кажы ла кижи туурумкай болоры керегинде куучын-эрмек откурери.	Кееркемел эп-аргалар.	1акшы ла 1аман кылык-1ан деп ондомол.
56.	. «Менин калыгым».		Улгердин тос шуултезин чыгарары. Эске уренерине белетеништу иштер. Кееркемел эп-аргалар.	Торол 1он, чак, ургул1ик.	«Менин калыгым» деп чумдемел иш
57.	. «Ак Чолушпам». «1ериме мак».		Бичиичи керегинде сос. Чокым кычырыштар. Улгердин темазы, шуултези.	Кееркедим эп-аргалар.	Базырык керегинде 1етиру.
58.	. «Боро ат».		Бичиичи керегинде билип алары. Текстти чокым кычырары. Тос шуултези.	Куучын. 1урумнин ле ар-буткеннин ээжизи.	Э. Яимовтын ат керегинде куучыны.
59.	Боро ат керегинде тексттин ылгамалы.		Учебниктеги сурактар ла 1акылталар аайынча иш.	Эпитет, метафора.	Аттардын угын билерис пе?
60.	Оско калыктардын литературазынан. Ч. Айтматов. «Солдаттын уулы».		Текстле толо таныштыру. Чумдемелдин темазы, тос шуултези.	Кыргыс бичиичи.	Алтай лит-ла тундештиру иш.
61.	Куучында уулчактын сур-кебери.		Сакылтанын терени ле будум1инин ийдези керегинде куучын-эрмек.	Сакылта, будум1и, ижем1и.	«1ууда коро-гон таадалар» -шинжу иш.
63.	К. Кулиев. «Ырыс».		Улгерди унле анылап кычырары. Ырыс деген ондомолдын учурын улгердин 1олдыктарыла 1артаар. Автордын куун-табын ондоор.	Балкар калык.	Эне керегинде экспромт улгер.
64.	Назым Хикмет. «Тенис 1аказында сурактар».		Улгердин темазын ла тос шуултезин 1артап алары. Чокым ла 1арт, кодуринилу унле кычырары.	Тенис, турк калык.	«Ар-буткен ле алтай кижи» деп миниатюра куучын тургузары.
65.	Ито Масао. «Таар кожон».		Улгерди чокым, 1арт кычырары. Токтой тужер темдектер 1ок эрмектерди унди успестен кычырарына темигер.	1опон поэт, «баш тонко»	Санаа-коруминде чумделген куулгазынга чумдемел иш.
66.	Танынан кычырганыла иш.		Алтай чумдемел литературадан кычырганы.
67-68	Катап корори		Jыл туркунына уренгенине викторина, тест иштер

Уроктордын содержаниези	Тил темиктирери	Литературанын теориязы Созлик иш
1. Торол сос, торол тил - бу состордин учуры эмдиги ойдо. 2. Текст. Тексттин будумдери. 3. Тексттин бажалыгы. Тос учурлу состори. 4. Катап корори. Адалгыш. 1арталгыш. 5. Тил темиктирери. 6. Катап корори. Тооломо. Солума. 7. Катап корори. Кубулбас. Глагол. Эрмектин члендери. 8. Тил темиктирери. 9. Катап корориле 1акылталу диктант. 10. Катап корориле урок-зачет. Эрмектин члендери. 11. Тил темиктирери. 12. Синтаксис ле пунктуация. 13. Сосколбу. 14.Тил темиктирери. 15. Эрмек. Айдылган амадузыла эрмектер кандый болоры. 16. Кыйгылу эрмек. 17. Тил темиктирери. 18-19. Эрмектин тос члендериле таскаду иштер. 20. Тил темиктирери. 21.Эрмектин эчени члендери. Толтыраачы. 22. 1артаачы. Айалга. 23. Тил темиктирери. 24. Кениткен ле кенитпеген эрмектер. 25. Укташ членду эрмектер. 26. Тил темиктирери. 27. Кычыру состу эрмектер. 28. Чике куучын-эрмек. 29. Тил темиктирери. 30-31. Диалог. Монолог. Полилог. Таскаду иштер. 32. Тил темиктирери. 33-34. Синтаксис болукле текши иш. 35. Тил темиктирери. 36. Фонетика. 37. Унду табыштардын болинери. 38. Тил темиктирери. 39. Сингармонизм-ундулердин анылу ээжизи 40. Эрин гармония адалгыштарда. 41. Тил темиктирери. 42. Эрин гармония 1арталгыштарда. 43. Редукциянын ээжилери. 44. Тил темиктирери. 45. Унду табыштарды уренгенин быжулаар иш. 46. Туйук табыштарда фонетический ээжилер. Ассимиляция. 47. Тил темиктирери. 48. Прогрессивный ла регрессивный ассимиляция. 49. Диссимиляция. 50. Тил темиктирери. 51. Уйе. Согулта. Болукле быжулаар иш. 52. Лексика. Состордин лексический учуры. Полисемия. 53. Тил темиктирери. 54. Омоним. Омоформа. Омофон. 55. Чике ле кочуре учурлу состор. 56. Тил темиктирериле иш. 57. Кочуре учурдын будумдери. Метафора. Олицетворение. 58. Синонимдер. Синонимдердин тизузи. 59. Тил темиктирери. 60. Антоним. 61. Таскаду иштер. 62. Тил темиктирери. 63. Кочуре учурлу состор. Фразеологизмдер. 64. Текши ле профессиональный состор. 65. Тил темиктирери. 66. Толо ло толо эмес калькалар. Диалекттер. 67. Лексика деп болукле текши иш. 68. Тил темиктирери. 69-70. Лексика болукле текши иш 71. Тил темиктирери. 72. Состин будуми ле будери.Тазыл морфема ла кожулта морфема. 73. Сос кубултар кожулта морфема. 74. Тил темиктирери. 75. Сос кубултар ла сос будурер кожулта морфемалар. 76. Кеп будурер кожулта морфема. 77. Тил темиктирери. 78. Кеп будурер кожулта морфема. 79. Таскаду иштер. 80. Тил темиктирери. 81. Синтетический состор. 82. Аналитический состор. 83. Тил темиктирери. 84-85. Аналитико-синтетический состор. 86. Тил темиктирери. 87-88. Состин будуми ле будери деп болукле текши иш. 89-90. Тил темиктирери 91-103. Катап корори.	Тилдин учуры керегинде куучын-эрмек. Оско калыктарла тундештиру. Текст деген ондомолло таныжар. Тексттин шуултези, темазы керегинде билип алган материалды практический иштер ажыра корор. Оос ло бичиир куучын-эрмектин башказы ла тунейи. Кочурип бичиир иште бичижине а1ару. 1едимдерин ле 1едикпестерин корори. Баштамы класстарда уренген орфограммаларды такып коруп, улантыларды чын бичип, колбоочыларды ла болугештерди состордон башка бичиирин ондоп, чын тузаланар. Эрмектен куучын-эрм. болуктерин таап билери, эрмекти члендериле ылгаары. Состорди учуры аайынча бириктирип, сосколбулар тургузары. Сосколбуда состордин колбузын сурактар тургузып табар. Эрм-р тургузар. Эрмекте состордин турар аайы. Эрмектин тозогозин табар. Баштаачы ла айдылаачы кандый куучын-эрмектин болуктериле айдылары. Эчени члендерди билери. чумдемелдериле иш. Тегин ле колболу эрмектердин будер эп-аргаларын, колболу эрмектин тегин эрмектерин таап, олордын колбошкон эп-аргазын таап 1артаары. Берилген темага 1айым, кону, чын куучындаары, созлигин 1аны состорло байыдып турары. Чумдемелдерди чокым, 1арт кычырып, тос темазын, шуултезин таап турар. Санаа-шуултезин чыгара айдып билери. Чын бичииринин ээжилериле улайын иштеери. Текстле иштеп, керекту эрмектерди таап турары. Ишти ару-чек будурери. «Уренерге урен» деп ээжини ижинде коргузерине уулам1ылаган иштер болоры. Кандый куучын-эрмектин болуктериле айдылганы, ишти ару-чек будурип, эмдиги ойло, ар-буткенле колбулу терен шуултелу эрмектер тургузып билери. «Кажызы артык», «Толтыр», «Мен айлымда,... школдо, тышкары», о. о. темаларла таскаду иштер. Укташ члендерлу эрмектерде токтой тужер темдектерди тургузып билери. Чике-куучын-эрмектин турар 1ерин билери, токтой тужер темдектерин тургузып билери. Башка-башка темаларга куучын-эрмек тургузып билери. Болукти уренгениле быжулаар иш. Уренчиктердин билерине тайанып, алтай тилде состор канайда будуп турганына кочори. Турк тилдерде унду табыштардын анылу ээжизи деп, темдектер ажыра куучындап айдары, 1артаары, ондооры. Алтай тилдин танмалыгы, табыштардын ээчий-деечий турары, созликтерде оныла тузаланып иштеерине таскамал алары. Эрмек-куучыннын табыштары, тилде олордын учуры. Будер 1ериле-1ымжак ла кату, будер эп-аргазыла-кен ле тапчы, эриндердин туружарыла- эрин ч-лер ле э. ч-бес. Чумдемел лит-дан 1арталгыштар табары. Таблицала иш. 1айым су-алтай тилле бойынын куун-санаазын эпту ле чокым айдарына темиктиру, таскаду иштер, оос эрмек-куучын. Башка-башка будумду иштер. Алтай состордин бажында ла учында турбас туйук табыштар. Орус тилден кирген состордин кож-ры. Унгур ле туйукка токтогон состордо кожулталар. Таскаду иштердин болужыла чокым каруулар берери. Башка-башка будумду таскаду иштер. Кажы ла тилде сос нени де темдектеп 1ат деп 1артаары. Орфограф. созликле иш. Синоним состорди таап, н. у.олорды тузаланганын 1артаары. Кочуре учур неден улам табылып турганын 1артаар. Эрмек, улгер, 1урамал чумдеериле иш. Синоним деген сос кандый тилден келгенин билип алары. Синоним тизуде тос (доминанта) сос болоры. Учуры 1уук состор мары 1анынан башка болорыла таныжары, олорго таскаду иштер будурери. Бойынын эрмек-куучынында улайга тузаланарын кичеери. Антонимдер коп сабада 1арталгыш, глагол, кубулбас болоры. Контрарный ла комплиментарный антонимдер. Куучын «Антонимдердин тартыжузы». Табу ла эфвемизм деп ондомолдорло иш. Зоонимдер. Антропонимдер. Созликтердин болужыла теманы быжулаары. Алтай чумдемел литер-дан диалект, 1ербойынын состорин табарыла, 1артаарыла иш. Кыскачак тексттерди алтай тилге кочурери, тексттин учурын, алтай тилде состордин аайын билери. Морфемалар учуры аайынча болинери. Алтай тилде тазыл-морфема качан да болзо состин бажында турары. Состо сос будурер кожулта болзо, ол буткен тозого деп 1артаары. Глаголдон глагол будеринин кожулталары, не-немени кичинектеде, эркеледе айткан состордин кож-ры. Тест сурактардын болужыла ээжини толо 1артаары. Сос будурер кожулталардын болужыла буткен состор, таскаду иштер. Колболу состордин чын бичилерин билери. Тексттен таап билери. Кыскарткан колболу состордин чын бичилерин 1артаар-аачы,-еечи кожулталарлу состордин орфографиялык ээжизиле таныжып, состордин чын бичиилерин 1артаар. Билип алганына таскаду иштер откурери. Чокым, байлык тилле ээжини 1артап билери.	Грамматика. Байлык, кереес, эр1ине. Эпитет. Метафора. Олицетворение. Этикет. Таскадулардын состориле иш. Башкарган, башкарышкан, кожулган с-лар. Изафет-3 колбу эрмекте бир член болоры. 1еткер. тубек. орык 1ол, о. о. Каскак, кырлан. Ширее, уйадай берген, шибее, бактырарга, э1ен каан, о. о. Торгылды, ажу, меес, арка, арал, агаш аразы, ын-шын, о. о. Тебеелеп, октолып, 1ун, колик, кажат, оргоо, маала, 48 бук. Солок, арыш, буудай, сула, арба. (1илбилу, солун эрмектер тургузып билери). 1ем, 1аныландыра, ачаптанып, табылу. Тексттин 1арт эмес состориле иш. Фонетика. Графика. Орфография. Орфоэпия. Айу чылап, киске чилеп. Тужине, талтуш, сойок, тоом1ы. Созликтен башка-башка состор таап, бичиирине а1ару. Эпитет. Толо ло толо эмес редукция. Ассимиляция. Диссимиляция. Тыыдынып, улекер-проект, окылу-официальный, ургул1ик-вечность. Таай, тай, ууле, уле-конок. Алфавит-«альфа», «бета»-грек танмалыктын баштапкы таныктары; «аз», «буки»-славян танм-тын баштапкы таныктары. Экология. Билимчи. Этнограф. Поэт. 1урукчы. Эпитет, тундештиру, метафора, олицетворение. Созликтерле иш. Фразеологизмдердин созлиги. Чийу - линия, сынык чийу - ломаная линия, кезинти-отрезок, баш-вершина. Тундук, туштук, диалект, 1арчаа, торогон-тууган, байат, сойон. Бузулбас биригу(фразеологизм)- сосколбу деп айтпас, н. у.д. сосколбу –ол синтаксистин единицазы. Бузулбас биригуни оско бир сосло солып ийер арга бар. Кебер - форма слова, состин кебери, баштамы кебер. Мотсу-у, чойо-о, 1айналганду-у – бу состорди узун ундулерден ылгаштырып билери. Бичип 1ат, он сегис, 1аш тужы (гл., тоол., ад.), бежен- аналитико-синтетический состор. Тилмешчи, кы1ырантууш, кынылдууш, о. о

Календарно-тематическое планирование по алтайскому языку и литературе в 8 классе