Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
«Беш-Озекская средняя общеобразовательная школа»
Согласовано: Утверждаю:
зам. директора по УР Директор школы
___________ ___________
Рассмотрено:
на заседании РМО
протокол
от «___»09.2013 г.
Рабочая программа
по алтайскому языку и литературе
5-11 класс
Составила:
учитель алтайского
языка и литературы
Беш-Озек, 2013 г
Jартамал сос
Программанын текши учуры
«Алтай литература» деп уредулу предметтин программазы 5-11 класстардын программазына келиштире тургузылган. Берилген программанын тозогозинде 2010 1ылда 1анар айдын 17-чи кунинде 1оптолгон орто уредулу школдын федерал эл-тергеелик 1реду стандарты, тос уреду программазы, текши уредулу эдилгелерди темиктиреринин программазы салынган.
Программалар федерал стандарттын некелтелери аайынча бир канча болуктерден турат:
Jартамал сос: порграмманын текши учуры, «Алтай литература» деп предметти уредеринин амадузы;
курсты уренеринде 1единетен турулталар;
уреду планда курстын 1ери;
класстар сайын уреду предметтин ондайы;
темаларла пландаары;
уредунин методикалык ла материально-технический 1еткилдежи;
кажы ла класста 1единетен турулталар ла билгирлер, тузаланатан литература.
Темаларла пландаарында уренчиктердин алтай литературанын урокторында будуретен ижи чокым берилген.
Программанын некелтези - ол билгирди беленинче деп корумнен ырап, уренчиктерди танынан иштедери, олордын уредузин башка-башка эп-сумелерле, эп - аргаларла уулам1ылаары, текши уреду эдилгелерге 1единери.
Уренчик чокым турулталарга келер учурлу. Ол уч будум турулта: уренчиктин сагыш озумиле колбулу (личностный), предметле колбулу (предметный), текши уреду эдилгелерле колбулу (метапредметный).
Программаларда «Алтай литература» деп уреду предметти уренеринде 1единетен турулталар чокым ла элбеде берилген.
«Темаларла пландаары» деп болукте 5-11 класстарда уренер темалар, предметтин ондайы, частардын тоозы, уренчиктердин будуретен уреду эдилгелерле колбулу ижи коргузилген.
«Алтай литература» деп курсты уредеринин амадузы
Литература уренчиктин эстетикалык корумин элбедерине, байлык когусту болорына 1аан камаанын 1етирет. Кееркедим чумдемел ажыра 1айалтазын бастыра 1анынан элбеде ачып, торолине чындык куунду, 1арашты ла бийик куун-тапты сезер, ондоор уренчик таскадары учурлу.
Алтай литератураны уредеринин тос амадулары:
- элбек корум-шуултелу, текши культураны билер, текшикижилик байлыктарла таныш, ос литератураны анылап билер, торолине чындык куунду уренчик оскурери;
- алтай, турк карындаштык, орус ла оско ороондордын литературазыла таныжып, 1аныс ла ондоп алар эмес, литературный кереестер аайынча бойынын шуултезин ачык-1арык айдып, ылгап билери;
- литературанын урогында Кижи ле Сос тос а1аруда болгонын чокымдап, текстти бастыра 1анынан ширтеп, кееркедим состин ийдезине, сур-кеберлердин 1ажыдына, ойгорлык шуултенин учурына а1ару эдерине уредери;
- уренчиктерди унле анылап кычырып билерине, текстти 1артап, бастыра 1анынан ылгап, кееркедим тексттин учуры аайынча бойынын корумин чыгара айдарына уредери;
- кееркедим чумдемелдин учурын 1артаар аргаларды билерине, кычырганы аайынча бойынын шуултезин айдып, текст тургузарына уредери;
- текши уреду билгирлерге ле эдилгелерге 1единери (амадулар тургузары, пландап билери, керекту материалды талдап, бедренип билери, о. о.);
- уренчиктердин куучын-эрмегин темиктирери;
- алтай бичиичилердин чумдемелдерин кееркемелдин оско будумдериле тундештирери.
5-9 класстардын программалары торт тос болуктен турат: «Калыктын чумду созинен», «1ебрен турк литературанан», «Алтай литературанан», «Оско калыктардын литературазынан».
5-8 класстардын программазында «Алтай литература» деп болукте бичиичилер литературанын озуп келген 1олы аайынча ээчий-деечий кийдирилген.
9 класстан ала уренчиктер алтай литератураны уйеленгени аайынча уренип баштайт.
Кажы ла класстын программазында уренчиктердин будуретен ижи, литературалык ондомолдор чокым берилген.
5 класста уренчиктер баштамы класстарда уренгенин эске алынып, «Алтай литература» деп курска кочот.
Уренчиктердин тос будуретен ижи - кону, унле анылап кычырарына уренери, план, аннотация тургузары, кычырган кееркедим текст аайынча кычырым (отзыв) бичиири, текстти куучындаарынын башка-башка будумдерин билери, кееркедим текстти ылгаары, текст айынча сурактарга каруу берери. 5класста уренчиктер «литературный чорчок», «куучын», «басня» деп кееркедим чумдемелдин жанрларыла таныжат. Уренчиктерге литературанын уч болуги (лирика, эпос, драма) керегинде баштамы 1артамал берилип, фольклор ло литературанын башказы чокым 1арталат. Лирикалык герой ло литературный герой керегинде баштапкы 1етирулер берилет.
6 класста литературалык сур-кеберлерге, олордын кылык-1анына, эрмек-куучынынын анылузына а1ару салынат. Уренчиктер кееркедим текстти ылгап уренет.
Уренчиктердин будуретен ижи: чумдемелден тос ло болушту персонажтарды анылап, чумдемелдин персонажтарына текши 1артамал берери; чумдемелдин сур-кеберлеринин системазын тургузары; танынан геройдын характеристиказын тургузары, сур-кебер 1уралган эп-аргаларды табып, 1артаары; сур-кеберлерле тундештиру иш откурери; сур-кеберди ле прототипти, автордын сур-кеберин ле авторды, лирический геройды ла бичиичини ылгаштырып билери; сур-1урукты ылгап, кееркедим текстте онын учурын 1артаары; геройдын сур-кеберинде ос кылык-1анды 1артаар эп-аргаларды анылаары; литературный геройдын эрмек-куучынынын анылузын темдектеери, кееркедим чумдемелдин жанрын темдектеери; лирика чумдемелдерде куулттин анылузын ылгаары. Ар-буткеннин 1уругы, сур-1урук, интерьер деп ондомолдорды билери.
6 класстын уренчиктери литературный темага сочинение бичиирине уренип, чумду ле билим иштерде цитаталар тузаланарына темигет.
7 класста кееркедим чумдемелдин сюжедине а1ару салынат. Уренчиктер эпикалык, лирикалык чумдемелдерде сюжеттин одор аайын шиндеп корот. Кееркедим чумдемелдин туукилик ле фольклор тозолгози керегинде 1етируни быжулап, лиро-эпикалык жанрлар (туу1ы, баллада) керегинде баштамы 1етиру алат.
Уренчиктердин будуретен ижи: чындык туукилик айалганы ла кееркедим чумдемелде коргузилгенин тундеери; кееркедим чумдемелде сюжетный чийулерди темдектеери; улгерде лирикалык сюжеттин учурын 1артаары; кееркедим чумдемелде удурлажу (конфликтти) темдектеери; сюжеттин текши 1артамалын берип, сюжеттин ле композициянын 1анжыккан болуктерин (чиймелгени, эн бийик кемине 1еткени, чечилгези) темдектеери; узукти (эпизод) ылгап, сюжетте учурын 1артаары; кееркедим чумдемелдин жанрынын анылузын темдектеери. Кееркедим чумдемелдин курч сурагын (проблематиказын) ылгаары.
8 класс. Литература-кееркемелдин бир будуми деп 1артамал берери. Кееркедим ле билим литературанын башказына а1ару салынат, сур-кебердин учуры чокым 1арталат. 8 класста уренер тос ондомолдор – кееркедим кеп, жанр – бузулбас кеп болгоны, литературанын будумдерге ле жанрларга болингени, жанрлардын тизузи, олордын болингени ле жанрлардын кеби, литературалык чумдемелдин кееркедим телекейи, литературалык уулам1ы.
9 класстын программазы литературанын уйеленгени аайынча тургузылган. Тос болуктери: калыктын чумду сози, 1ебрен турк литература, турк-монгол ойликтин литературазы, 19 чактын талортозы - 20 чактын башталганында алтай литература, алтай тема орус бичиичилердин чумдемелдеринде.
10-11 класстарда литератураны текши ширтеп, 1арлу 1ерлеш бичиичилердин (А. Борбуев, , ) чумделге 1олын толо уренер. Кажы бир чумдемелди толо ылгаары. Бичиичинин чумделгезин литературанын тос будумдери ле жанрлары аайынча корор: лириказы, прозазы, драматургиязы ла кочурмелери.
«Литературалык ондомолдор» деп болукте кееркедим чумдемелди уренеринде чокым литературалык ондомолдор берилет.
«Тил темиктирери» деп болукте тил темиктирер иштердин будумдери берилген.
Уреду предметтин ондайы 5-11 класстарда «Алтай литература» деп уреду предметти темаларла пландаарында кийдирилген.
5 класс (68 час).
Уренчиктин будуретен ижи:
1. Кычырары
-программага кирген кееркедим чумдемелдерди кычырары;
-басняларды, лирика ла эпика чумдемелдердин узуктерин унле анылап кычырары;
-туней тематикалу чумдемелдерди класста эмес кычырары.
2. Ылгаары
-кееркедим тексттин сюжедин ылгап билери;
-фольклор ло литературалык чумдемелдин темазын ла тос шуултезин 1артаары;
-текстте башка-башка будумду кееркедим сур-кеберлерди анылап билери.
-лирикалык герой керегинде 1етиру берери;
-лирикалык геройдын сур-кеберин 1артаары;
-чумдемелде туштап турган бир кезик кееркедер эп-аргалардын учурын 1артап билери;
-литературалык чорчоктин, баснянын, куучыннын жанрла колбулу темдектерин билери;
-куучындаганы, улгерлегени деп ондомолдорды билери.
3. Тил темиктирери
-прозалык текстке 1уук куучындап билери, будумдерин (элбеде, кыскарта, талдап) ылгаштырары;
-тос герой керегинде куучындап ла чумдемел бичип билери;
-эпикалык чумдемелге 1аан эмес план тургузары, ол тоодо цитаталар кийдирген план;
-танынан кычырган чумдемел аайынча бойынын шуултезин айдып билери;
-кееркедим чумдемел аайынча кыскарта бичимел бичиири (аннотация);
-кееркедим сур-кебер аайынча сурактар берип, олорго элбеде каруулар берерине темигери.
Литературанын ондомолдоры:
Литература-кееркемелдин бир будуми.
Кееркедим сур-кебер, онын темдектери.
Фольклордын жанрлары(табышкак, кеп сос, чорчок).
Фольклор ло литература.
Литературалык жанрлар (литературалык чорчок, куучын, басня).
Литературанын болуктери.
Чумдемелдин темазы.
Чумдемелдин тос шуултези.
Сюжет. Узук (эпизод).
Кееркедер эп-аргалар (эпитет, тундештиру, олицетворение, аллегория, метафора).
Лирика.
Куучындаганы.
Улгерлегени.
Куулт, мадак.
6 класс (68 час)
Уренчиктин будуретен ижи:
1. Кычырары
-программага кирген кееркедим чумдемелдерди кычырары;
-лирика ла эпика чумдемелдердин узуктерин унле анылап кычырары;
-танына кычырары.
2. Ылгаары
-чумдемелден тос ло болушту персонажтарды анылап билери;
-чумдемелдин персонажтарына текши 1артамал берери;
-чумдемелдин сур-кеберлеринин системазын тргузары;
-танынан геройдын характеристиказын тургузары, онын сур-кебери 1уралган эп-аргаларды табып, 1артаары;
-сур-кеберлерле тундештиру иш откурери;
-сур-кеберди ле прототипти, лирический геройдын сур-кеберин ле бичиичини ылгаштырып билери;
-сур-1урукты ылгап, кееркедим текстте онын учурын 1артаары;
-ос кылык-1анды 1артаар эп-аргаларды геройдын сур-кеберинде анылаары;
-кееркедим чумдемелдин жанрынын анылузын темдектеери;
-лирика чумдемелдерде куулттин анылузын ылгаары;
-кееркедим чумдемелдерде ар-буткеннин 1уругы, интерьер деп ондомолдордын учуры.
3. Тил темиктирери
-литературалык геройго 1артамал берер изложение бичиири;
-тос герой аайынча оос ло бичиир каруу берип билери;
-геройго характеристика тургузары;
-план тургузары;
-чумдемелдин сур-кеберин тундештирери;
-сур-кебердин характеристиказын цитаталар тузаланып, оосло, бичип 1ураары;
-литературалык герой керегинде бойынын шуултезин чыгара айдып, диспутта туружары;
-литературалык герой аайынча чумдемел иш бичиири.
Литературанын ондомолдоры:
Тос ло болушту персонажтар.
Кылык-1ан литературада.
Лирикалык герой.
Прототип.
Сур-1урук.
Интерьер.
Сур-кебердин эрмек-куучынынын анылузы.
Кееркедим темдек.
Автор.
Сюжет. Лирикалык сюжет.
Кееркедим чумдемелдин тос шуултези.
Фольклордын жанрлары.
Литературанын жанрлары
Кееркедим эп-аргалар.
Мадак.
Силлабика улгерлештин анылузы.
Драманын темдектери.
7 класс. (68 час)
Уренчиктин будуретен ижи:
1.кычырары
-лирика ла эпика чумдемелдердин узуктерин унле анылап кычырары;
-улгерлердин, проза ла драма чумдемелдердин узуктерин эске куучындаары;
-драма чумдемелдин узуктерин 1узундеп кычырары.
2. ылгаары
-туукилик айалганы ла кееркедим чумдемелде коргузилгенин тундеери;
-кееркедим чумдемелде сюжетный чийулерди темдектеери;
-улгерде лирикалык сюжеттин учурын 1артаары;
-кееркедим чумдемелде конфликтти темдектеери;
-сюжеттин текши 1артамалы, онын чумдемелдин тос учурыла колбузы;
-чумдемелдин чиймелгени, эн бийик кемине 1еткени, чечилгези;
-узуктин ылгамалы, сюжетте онын 1ери;
-кееркедим чумдемелдин жанрынын анылузын темдектеери;
-кееркедим чумдемелдин проблематиказын ылгаары.
3. тил темиктирери
-литературалык геройго характеристика тургузары;
-план тургузары ла эки сур-кеберди тундештирери;
-чумдемелдин узуги аайынча цитаталар тузаланып, сочинение бичиири;
-кееркедим чумдемелде айдылган айалга эмезе учурал керегинде сочинение бичиири;
-танынан кычырган чумдемел аайынча кычырым тургузары.
Литература ондомолдор:
Сюжет. Сюжеттин болуктери.
Лирикалык сюжет.
Композиция.
Кееркедим конфликт.
Сюжетный чийу.
Ар-буткеннин 1урамалы.
Интерьер.
Эпический жанрлар.
Лиро-эпический жанрлар.
Куучындаачы.
Куучын кеберлу улгер.
Кееркедим чумдемелдин тос шуултези.
Драма.
8 класс (68 час)
Уренчиктин будуретен ижи:
1. кычырары
-эпикалык, лирикалык ла драма чумдемелдердин узуктерин чокым кычырары, кычырганына бойынын санаа-шуултезин айдары;
-лирикалык улгерлерди, кееркедим прозанын узугин, драма чумдемелдерден танынан айдынганын (монолог) эске чокым куучындаары;
-драма чумдемелдердин узугин 1узундеп чокым кычырары;
-литература-критикалык статьяларды кычырары;
-бир жанрдын чумдемелдерин класста эмес кычырары.
2. ылгаары
-литературанын уулам1ыларын (романтизм, реализм) ылгаштырары;
-чумдемелдин тудунар-кабынар (вещный мир) телекейинин ылгамалы, тудунар-кабынар не-неменин сур-кебери ле чумдемелде кееркедим учуры;
-литературалык чумдемелдин эпикалык, лирикалык ла драма будумдеринин темдектерин танып ылгаары;
-литературалык чумдемелди жанры аайынча анылаганын ылгаары;
-литературалык чумдемелде оско жанрдан кирген тексттерди табары ла олордын чумдемелде учурын 1артаары;
-литературалык чумдемелдин сайламазынын анылузын ылгаары;
-тексттен «ретроспекция», «сумер» (эн бийик), курчу сайламанын темдектерин табары;
-лирикалык чумдемелди текши1андай буткулинче (комплексный) ылгаары;
-чумдемелдин тематиказына ла курч сурактарына 1артамалды онын жанры, сайламазы ла литературалык уулам1ызыла колбуда корори.
3. тил темиктирери
Куучындаары
-кееркедим, билим-популярный тексттерди ле эске уренгенин тыныда, турген ле унле анылап кычырары;
-кычырган чумдемел керегинде (толо, кыскарта ла талдап ылгаарынын эп-аргаларына тайанып) куучындаары;
-состин болужыла 1урап ла инсценировка тургузып билери;
-кычырган чумдемел аайынча 1етиру шуулте айдары;
-геройдын кылык-1анына характеристика берери;
-бичиичи керегинде куучын тургузып билери;
-класста эмес кычырган чумдемелге, коргон киного, кору-ойынга бойынын шуултезин айдары, ол аайынча куучын тургузып билери.
Бичиири
-чумдемелдин телекейинин анылузы керегинде суракка каруу берип 1андырганда, бичигенинде ойликтин литературалык уулам1ызын а1аруга алары;
-чумдемелдин тудунар-кабынар телекейине 1артамал берерине керекту план тургузары келиштире цитаталар талдап бичиири;
-тудунар-кабынар неменин чумдемелде кееркедим учуры керегинде бичип куучындаары;
-литературалык чумдемелдин жанры аайынча чумдемел иш бичиири;
-литературалык чумдемелдин сайламазынын анылузы ла онын тос шуултезинин колбузы керегинде чумдемел иш бичиири;
-геройлордын кылык-1аны керегинде чумделге эмезе эссе бичип билери;
-чумдемел эмезе онын узуги аайынча изложение бичип билери;
-суракка кыскарта, толо ло 1айа каруу берери, тегин ле колболу план тургузып билери;
-танынан кычырган чумдемелге, кору-ойынга, киного бойынын шуултезин бичиири ле коргон-укканы керегинде рецензия, кычырым белетеерине темигери;
-лирикалык чумделге бичилген ылгамал откурери;
-литературно-критикалык статьялардан конспект кепту кыскарта бичип билери.
Литературалык ондомолдор:
Кееркедим сур-кебер, литературалык геройдын сур-кебери ле онын сур1уругы.
Чумдемелдин ондайы ла кеби.
Кееркедим сананып тапканы. Фантастика.
Туукилик ле литературалык айалга. Литературанын ла кееркемелдин озуми, айалгазы. Литературанын уулам1ылары ла агыны.
Классицизм, сентиментализм, романтизм, критический реализм.
Социалистический реализм.
Литературанын будумдери: эпос, лирика, драма.
Литературанын жанрлары: роман-эпопея, роман, повесть, куучын, очерк, притча, туу1ы, баллада; лирикалык улгер, элегия, послание, эпиграмма, ода, сонет; комедия, трагедия, драма.
Автордын коруми (позиция). Пафос.
Сюжет. Фабула.
Чумдемелдин тургузылган аайы (эдилгенин чойилип барганы): экспозиция, керектин башталганы, бийик кемине 1еткени, чечилгени, учы); ретроспективный сайлама, ой ло телкем (хронотоп).
Лирика. Лирикалык чумдемел. Лирикалык айладу.
Удурлажу.
Куучындаачы-автор (автор-повествователь). Автордын сур-кебери ле чумдемел.
Персонаж. Кылык-1аны, будуми. Лирикалык герой. Сур-кеберлердин тизузи (система образов).
Кееркедим темдек (деталь).
Сур-темдек.
Сосло геройлордын кылык-1анын коргузери: орток куучын, тан сос, санаазында куучындаанары.
Психологизм. Албатылык учур. Туукилик учур.
Сатира, юмор, ирония, сарказм. Гротеск.
Кееркедим чумдемелдин тили.
Кееркедим телекей.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 |
