Адыгэ литературэ (стр. 2 )

Еджэныгъэр зэрек1уэк1ынымрэ абы къызэщ1иубыдэмрэ

Егъэджэныр зэрызэхэлъымрэ къызэщ1иубыдэмрэ	Нэхъыщхьэу ягъуэтын хуей щ1эныгъэмрэ есэныгъэмрэ
7 КЛАСС
1.Хэзыгъэгъуазэ. Художественнэ литературэм и мыхьэнэр.	Литературэр гъуазджэм и зы л1эужьыгъуэу зэрыщытыр, ц1ыхухэм я гъащ1эм абы щиубыд увып1эр.
2.Нарт хъыбархэмрэ пшыналъэхэмрэ. «Сосрыкъуэрэ Т1от1рэшрэ я пшыналъэ.» «Ашэмэз и пшыналъэ». «Бэдынокъуэ чынтым зэрезэуар». Лъэпкъ уэрэдыжьхэм я гъэпсык1эр. Ц1ыхубэ уэрэд л1эужьыгъуэхэр. « Щолэхъупщ и уэрэд», « Шэджэмокъуэ Хьэсанш и уэрэд». Зытеухуахэр, персонажу хэтхэр. « Жансэхъухэ я нысэм и тхьэусыхэ». Адыгэ хъуэхъухэр. Хъуэхъу сэламхэр. Щоджэнц1ык1у 1эдэм и гъащ1эмрэ и литературнэ лэжьыгъэмрэ. « Дыгъэр итщ уафэгум» « Гъащ1эм и хуабэ». Бемырзэ Мухьэдин. Усак1уэм теухуа псалъэ. « Лъэ1у». « Уадыгэным къик1ыр». Анзор Мухьэмэд. «Атэлыкъым и л1эужь». К1эрашэ Тембот. Усак1уэм теухуа псалъэ. «Гъащ1эм и дерс». Мыжей Михаил. Тхак1уэм теухуа псалъэ. «Пщэху». Нало 1уэм теухуа псалъэ «Ц1ыху напэ». К1ыщокъуэ 1уэм теухуа псалъэ. «Усэ къарук1э бийр бгъэсу». « Сабий». Хъыпсырокъуэ Хъызыр. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Имыхабзэу щыуащ». Елгъэр Кашиф. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Псы къиуа». Рассказыр зытеухуар, гупсысэр. Уэрэзей Афлик. Усак1уэм теухуа псалъэ. « Пщэдджижьым». «Нэгъуэщ1 насыпу сыт сыхуей». Брат Хьэбас. Усак1уэм теухуа псалъэ. « Лъэпкъым и къуэпсхэр». Щэджыхьэщ1э Хьэмыщэ. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Къуэрылъху». Мыкъуэжь Анэтолэ. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Псалъэ жагъуэ». « Гущэкъу уэрэд». Джэдгъэф Борис. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Къандыгъэ и бжьыхьит1.» Къэжэр Хьэмид. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Щ1ыр щ1эхъейр». Къабзагъэм и гъуджэ». Мэзыхьэ Борис. Тхак1уэм теухуа псалъэ. «Дыгъэр зэрагъэунк1ыф1ар». Къумыкъу Мамдухь Тхак1уэм теухуа псалъэ. «Сабийхэр щым щыхъум.» Къэрмокъуэ Мухьэмэд. Тхак1уэм теухуа псалъэ. « Щ1акхъуэ 1ыхьэ». Хь. Усак1уэм теухуа псалъэ. « Къурш псынэ». « Ц1ыхухэр зауэм щыужынт». Тхьэгъэзит Зубер. Усак1уэм теухуа псалъэ. « Гъатхэ». «Щ1ыр мэлажьэ». « Адыгэ пшынэ». Мэшбащ1э Исхьэкъ. Тхак1уэм теухуа псалъэ. Адыгэ цей». « Насып». Бицу Анэтолэ. Усак1уэм теухуа псалъэ. « Си анэдэлъхубзэ».	Нарт пшыналъэхэм я зэхэтык1эр. Пшыналъэм и зэхэлъык1эр. Пшыналъэм къыхэщ л1ыхъужьхэр зыхуэдэр. Пшыналъэм узыщрихьэл1э телъыджагъэхэр Ашэмэз и образым гурыхьу хэлъхэмрэ узригъэгупсысхэмрэ. Бэдынокъуэ и л1ыгъэр къызэрыхэщыр. Л1ыхъужьхэм я ц1эр мык1уэдыжин щхьэк1э адыгэхэм къагъэсэбэп 1эмалхэр. Ц1ыхубэ уэрэдхэм лъэпкъым и гъащ1эм щигъэзащ1экъалэныр. Зы къэхъугъэ щхьэхуэмк1э жылагъуэм, Ц1ыхубэм хъуэпсап1эу я1эхэр уэрэдым Къызэрыщыгъэлъэгъуа щ1ык1эр. Хэкупсо 1уэхушхуэхэр уэрэдым къызэрыщы1эта щ1ык1эр, абы лирикэм и теплъэхэр къызэрегъэк1ужар. 1уэры1уатэм и зы 1ыхьэу зэрыщытыр 1уэхугъуэ гуэрым епхауэ зэрыщытыр. Хъуэхъум и псалъэр убзэк1э къыщ1идзэу И к1эр лъэ1ук1э зэригъэт1ылъыжир. Зэгъэпщэныгъэ 1эмалыр усэм къызэрышыгъэсэбэпар. Дунейм и щытык1эмрэ лэжьак1уэхэм я гуащ1эдэк1ымрэ усэм зэгъэпщауэ къызэрыщык1уэр. Усэр адыгэ л1акъуэхэм теухуауэ зэрыщытыр. Лъэпкъымрэ ар здэщыпсэу И лъахэмрэ зэхуэфащэу щытмэ, ар насыпышхуэу усак1уэм къызэрилъытэр. «Адыгэу упсэуным» жыхуи1э псалъэхэм Авторым щ1илъхьэ гупсысэ нэхъыщхьэхэр, Ахэр нэхъыбэу зыхуэгъэзар. Тхыгъэм лъэпкъ хабзэхэр тегъэщ1ап1э зэрыхуэхъуар. Жы1эгъуэхэм, зэгъэпщэныгъэхэм, псалъэжьхэм Щагъэзащ1э къалэнхэр. Хъыбарым гъэсэныгъэ мыхьэнэуэ и1эр. Гушы1э дахэмрэ ауан щабэмрэ щагъэзащ1эр. Ауанымрэ гушы1эмрэ зищ1ысыр. Хьэр ц1ыхум и ныбжьэгъу пэжу зэрыщытыр Новеллэм къызэрыхэщыр. Балладэр тхыдэмрэ 1уэры1уатэмрэ къыхэк1 сюжету зэрыщытыр. Балладэм и бзэр. Балладэр усэм зэрещхьымрэ къызэрыщхьэщык1ымрэ. Усэр Щоджэнц1ык1у Алий теухуауэ зэрыщытыр. Усак1уэм къигъэсэбэла художественнэ 1эмалхэр. Зауэм къихь гуауэр усак1уэм зэрызэхищ1эр Тхыгъэм къызэрыщыгъэлъэгъуар. Дактиль, амфибрахии, анапест усэ пщалъэхэр. Гъащ1эр сытым дежи л1ыгъэ зэхэгъэк1ып1эу зэрыщытыр. А гупсысэр тхыгъэм къызэрыщыгъэлъэгъуа образхэр. Зауэм зи сабиигъуэр хиубыдахэм ятеухуауэ тхыгъэр зэрыщытыр. И бынхэм ятегужьейк1а анэр псы къиуам къизыгъэк1а гузэвэгъуэр тхыгъэм и гупсысэ нэхъыщхьэм зэрехьэл1ар. Усэм щ1элъ философиер, гупсысэ куур. Махуэ Къэс ц1ыхум илъагъу, зэхих гъащ1э къэхъугъэхэм мардэ зэримы1эхэр усэм къызэрыхэщыжир. Усак1уэм насыпыр зыхилъагъуэр. Лъэпкъым и къуэпсыр, хабзэр, гъэсэныгъэр унагъуэм и1эн хуей хъугъуэф1ыгъуэ нэхъ ин дыдэу зэрыщытыр тхыгъэм къызэрыхэщыр. Адэ-анэм и пащхьэ быным щахь жэуаплыныгъэр тхыгъэм къызэрыщыгъэлъэгъуар. Анэм и нэпс зэи псалъэ жагъуэм къыщ1имыгъэк1ын папщ1э, ди дуней тетык1эм, хьэл-щэным, псэлъэк1эм дык1элъыплъыжин зэрыхуейр усэм къызэрыхэщыр. Ц1ыхубэм къыдек1уэк1 гущэкъу уэрэдхэм Зэрещхьыр, къызэрыщхьэщык1ыр. Гуащ1эдэк1 хьэлэлым ц1ыхум къахуихь насыпыр, абы анэм гушхуэныгъэу къритыр. Усэм щ1элъ гупсысэр. Сабийм яхуи1э лъагъуныгъэр усак1уэм къызэригъэлъэгъуар. Новеллэр зауэ нэужь зэман шэджэлъаджэм зи сабиигъуэр хиубыдахэм зэрытеухуар. Дин 1уэхум тхак1уэр зэреплъыр. Новеллэр, ар рассказым къызэрыщхьэщык1ыр. Мылъкур напэм и япэ щища жылагъуэм и псэ- ук1эр, хэхэс адыгэхэм я нэгу щ1эк1 гугъуехь- хэр сабийхэми зэрызэхащ1эртхыгъэм и лъабжьэу зэрыщытыр. Ц1ыхум шхыным, гъавэм пш1э хуищ1ын зэрыхуейр рссказым и гупсысэ нэхъыщхьэу зэрыщытыр. Тхак1уэм и тхыгъэм щ1агъыбзэр къызэрыщыгъэсэбэпар. Щ1ыуэпсым и къэхъугъэ дэтхэнэми къалэн хэха и1эу зэрыщытыр. Къурш псынэм и гугъу ищ1к1эрэ, ц1ыхухэм ягухэр итхьэщ1ык1ауэ щытын зэрыхуейм усэс дызыхуриджэр. Зауэ щымы1эн щхьэк1э дэтхэнэ ц1ыхуми ищ1эн хуейр. Усак1уэм дыкъызыхуриджэр, зыщ1эхъуэпсыр. 1уэхуншэныр лэжьыгъэм зэи зэремызэгъынур Ущиеу усэм къызэрыхэщыр. Щ1ымрэ ц1ыхумрэ яку дэлъ зэхущытык1эр Усэм къызэрыхэщыр. Адыгэ пшынэм и макъыр зэхимыхыжмэ, лъэпкъыр к1уэдыну лирическэ л1ыхъужьым къызэрыщыхъур. Лъэпкъым и гъащ1эм адыгэ пшынэм, къафэм щиубыд увып1эр. Фащэр адыгэ гъащ1эм и нэщэнэу зэрыщытыр. Адыгэ цейр кавказ лъэпкъ псоми фащэ зэрахуэхъуам усак1уэр зэрыригушхуэр. Усэм и гъэпсык1эр. Насыпым улъэ1эсын щхьэк1э щ1эн хуейр. Усак1уэр зыгъэгузавэр. Бзэм и къарур, шэрыуагъыр мык1уэщ1ын папщ1э езы усак1уэм зыхуигъэувыж къалэнхэр, дыкъы- зыхуриджэр

АДЫГЭ ЛИТЕРАТУРЭ 7-НЭ КЛАСС

№№	Темэхэр	Сыхь	Унэ лэжь	Щек1уэ к1ынур	Щек1уэ к1ар
1.	Хэзыгъэгъуазэ. Адыгэ литературэ.	1	н.3-6	04.09
2.	Адыгэ нарт эпос. «Сосрыкъуэрэ Т1от1рэшрэ я пшыналъэ»	1	Конспект Упщ1 жэуап етын	06.09
3.	«Ашэмэз и пшыналъэ»	1	сатыр 30 гук1э зэгъэщ1эн	11.09
4.	«Бэдынокъуэ чынтым зэрезэуар»	1	Упщ1 жэуап етын	13.09
5.	Лъэпкъ уэрэдыжьхэм я гъэпсык1эр, я л1эужьыгъуэхэр. «Щолэхъупщ и уэрэдхэ»	1	Упщ1 жэуап етын	18.09
6.	«Шэджэмокъуэ Хьэсанш и уэрэд»	1	Упщ1 жэуап етын	20.09
7.	«Жансэхъухэ я нысэм и тхьэусыхэ» (гъыбзэ).	1	Упщ1 жэуап етын	25.09
8.	Адыгэ хъуэхъухэр.	1	Доклад тхын	27.09
9.	Кл. щ1. «Лъэпщрэ Жыг гуащэмрэ»	1	Езыр-езыру еджэн	02.10
10.	Щоджэнц1ык1у 1эдэм и усэхэр. «Анэдэлъхубзэ»,	1	анализ	04.10
11.	«Псынэ»	1	анализ	09.10
12.	Бемырзэ Мухьэдин и усэхэр «Лъэ1у».	1	анализ	11.10
13.	«Уадыгэным къик1ыр»	1	анализ	16.10
14.	Анзор Мухьэмэд «Атэлыкъым и лъэужьыр»	1	1,2 1ыхьэр	18.10
15.	Анзор Мухьэмэд «Атэлыкъым и лъэужьыр»	1	3,4 1ыхьэхэр	23.10.
16.	Анзор Мухьэмэд «Атэлыкъым и лъэужьыр	1	Упщ1 жэуап етын	25.10
17.	Анзор Мухьэмэд «Атэлыкъым и лъэужьыр»	1	Хар-кэ зэхэлъ	30.10
18.	Б/з Тхыгъэм пэгъунэгъу изложенэ	1	Изл. елэжьын	15.11
19.	Б/з Тхыгъэм пэгъунэгъу изложенэ	1	Изл. елэжьын	20.11
20.	К1эрашэ Тембот «Гъащ1эм и дерс»	1	1,2 1ыхьэр	01.11
21.	К1эрашэ Тембот «Гъащ1эм и дерс»	1	3 1ыхьэр	22.11
22.	К1эрашэ Тембот «Гъащ1эм и дерс»	1	Жэуап укъэдия	27.11
23.	Кл. щ1. Ацкъан Руслъан и усэхэр	1	Езыр-езыру еджэн	29.11
24.	Мыжей Михаил «Пщэху» новеллэр Литературэм и теорие.	1	сатыр 20 гук1э	04.12
25.	Мыжей Михаил «Пщэху» новеллэр	1	Темэр, идеер	06.12
26.	Мыжей Михаил «Пщэху» новеллэр	1	анализ	11.12
27.	Нало Заур «Ц1ыху напэ» балладэр Литературэм и теорие	1	сатыр 32-рэ гук1э	13.12
28.	Нало Заур «Ц1ыху напэ» балладэр	1	Жэуап укъэдия	18.12
29.	Б/з Сочиненэ «Ук1ытэшэу упсэу нэхърэ нэхъыф1щ умыпсэум»	1	Соч. елэжь	20.12
30.	Б/з Сочиненэ «Ук1ытэшэу упсэу нэхърэ нэхъыф1щ умыпсэум»	1		25.12
31.	К1ыщокъуэ Алим «Сабий» усэр	1	анализ	26.12
32.	«Усэ къарук1э бийр бгъэсу» Литературэм и теорие. усэ пщалъэхэр	1	гук1э зэгъэщ1эн	15.01
33.	Кл. щ1 «Бжьыхьэ телъыджэ»	1	Езыр-езыру еджэн	17.01
34.	Хъупсырджэн Хъызыр «Имыхабзэу щыуат»	1	Темэр, идеер	22.01
35.	Хъупсырджэн Хъызыр «Имыхабзэу щыуат» Литературэм итеорие. Тхыгъэм и композицэмрэ и сюжетымрэ	1	анализ	24.01
36.	Хъупсырджэн Хъызыр «Имыхабзэу щыуат»	1	Хар-кэ зэхэлъ	29.01
37.	Елгъэр Кашиф «Псы къиуа»	1	Темэр, идеер	31.01
38.	Елгъэр Кашиф «Псы къиуа»	1	Жэуап укъуэдия	05.02
39.	Кл. щ1 Бицу Анэтолэ и усэхэр	1	Езыр-езыру еджэн	07.02
40.	Уэрэзей Афлик и усэхэр. «Нэгъуэщ1 насыпу сыт сыхуей»	1	Анализ щ1ын	12.02
41.	«Пщэдджыжьым»	1	гук1э зэгъэщ1эн	14.02
42.	Брат Хьэбас «Лъэпкъым и къуэпсхэр» Литературэм и теорие	1	Темэр, идеер	19.02
43.	Брат Хьэбас «Лъэпкъым и къуэпсхэр»	1	2,3 1ыхьэхэр	21.02
44.	Брат Хьэбас «Лъэпкъым и къуэпсхэр»	1	1ущ1.къыз.	26.02
45.	Щэджыхьэщ1э Хьэмыщэ «Къуэрылъху»	1	1,2 1ыхьэр	28.02
46.	Щэджыхьэщ1э Хьэмыщэ «Къуэрылъху»	1	3 1ыхьэхэр	05.03
47.	Б/з Сочиненэ «Анэр нэм хуэдэщ»	1	Соч. елэжь.	07.03
48.	Б/з Сочиненэ «Анэр нэм хуэдэщ»	1		12.03
49.	Мыкъуэж Анатолэ и усэхэр «Псалъэ жагъуэ»,	1	Хрон. табл анализ	14.03
50.	«Гущэкъу уэрэд»	1	анализ	19.03
51.	Кл. щ1 К1уащ Бет1ал и усэхэр	1	Доклад к1эщ1	21.03
52.	Джэдгъэф Борис «Къандыгъэ и бжьыхьит1»	1	сатыр 30 гук1э	02.04
53.	Джэдгъэф Борис «Къандыгъэ и бжьыхьит1»	1	Упщ1 жэуап етын	04.04
54.	Кл. щ1 К1уащ Бет1ал и усэхэр	1	Езыр-езыру еджэн	09.04
55.	Къэжэр Хьэмид «Щ1ыр щ1эхъейр»	1	анализ	11.04
56.	Прозэу тха усэ «Къабзагъэм и гъуджэ»	1	анализ	16.04
57.	Къэжэр Хьэмид «Дыгъэр зэрыунк1ыф1ар» Литературэм и теорие	1	Упщ1 жэуап етын	18.04
58.	Къумыкъу Мамдыхь «Сабийхэр щым щыхъум»	1	Жэуап укъуэдия	23.04
59.	Кл. щ1 Брат Хьэбас «Ажэгъуэмэр къыщыгъагъэм»	1	Езыр-езыру еджэн	25.04
60.	Къэрмокъуэ Мухьэмэд «Щ1акхъуэ 1ыхьэ»	1	Темэр, идеер	30.03
61.	Къэрмокъуэ Мухьэмэд «Щ1акхъуэ 1ыхьэ»	1	Упщ1 жэуап етын	02.05
62.	Хьэх Сэфарбий и усэхэр «Къурш псынэм и уэрэд»	1	анализ	07.05
63.	«Ц1ыхухэр зауэм щыужынт» усэр	1	анализ	09.05
64.	Б/з Упщ1эм жэуап укъуэдия етын «Щремы1э зауэ!»	1	Жэуап укъуэдия	14.05
65.	Тхьэгъэзит Зубер и усэхэр «Гъатхэ»,	1	анализ	16.05
66.	«Адыгэ пшынэ»	1	усэр гук1э	21.05
67.	Мэшбащ1э Исхьакъ и усэхэр «Адыгэ цей», «Насып»	1	анализ	23.05
68.	Бицу Анатолэ «Си анэдэлъхубзэ»	1	гук1э зэгъ.	26.05
69.	Къытегъэзэжыныгъэ	1	Тхылъымк1э къэпщт.	28.05
70.	Къытегъэзэжыныгъэ	1	Тхылъымк1э къэпщт.	30.05
Псори	70

ПСОРИ-70, Б/З-7, КЛ. Щ1 - 6

7-нэ классым щеджэхэм литературэмкIэ ягъэзэщIэн хуей лэжьыгъэхэр

ЖьэрыIуатэу:

- художественнэ тхыгъэхэм е абыхэм щыщ пычыгъуэхэм ирижэу икIи гъэхуауэ макъкIэ къеджэн. ГукIэ зэрагъэщIа тхыгъэхэр гъэхуауэ икIи зэхэщIыкIыгъуэу жыIэжын;

- эпикэ тхыгъэ мыинхэр е абыхэм щыщ пычыгъуэхэр дэхуа щIагъуэ щымыIэу, хэчыхьауэ къэIуэтэжын;

- литературэ лIыхъужьхэм теухуа упщIэхэм жэуап тэмэм етын;

- Iуэхугъуэ гуэрым гъэхуауэ икIи гурыхьу тепсэлъыхьыжын;

- художественнэ тхыгъэхэм къытещIыкIа инсценировкэхэр пIалъэ-пIалъэкIэрэ къызэгъэпэщын;

- езыр-езыру къызэджа тхыгъэм, гъуазджэ лэжьыгъэм, зэплъа кинофильмым, спектаклым, теленэтыным теухуауэ и Iуэху еплъыкIэр къиIуэтэн (персонажхэмрэ Iуэхугъуэ щхьэхуэхэмрэ зэрахущытыр къыхэщу, игъэбелджылыуэ);

- рассказ теплъэ иIэу сочиненэ мыин зэхэлъхьэн (зауэмрэ лэжьыгъэмрэ я ветеранхэм, лъэпкъ IэщIагъэлIхэм, нэгъуэщIхэми теухуауэ).

Тхыгъэу:

- художественнэ тхыгъэхэр е абыхэм ящыщ пычыгъуэхэр изложенэ теплъэ яIэу къэIуэтэн;

- яджа художественнэ тхыгъэм къыхэщу еджакIуэхэм ягу ирихьа Iуэхугъуэ гуэрым теухуа сочиненэ тхын;

- эпикэ тхыгъэм е абы и пычыгьуэм теухуа план зэхэлъхьэн;

- цIыхум и теплъэм, и хьэл-щэным тетхыхьын. Iуэхугъуэ гуэрхэм (дунеяплъэм, сурэт выставкэм, лэжьыгъэм) xyaIэ щытыкIэр, ялъэгъуар къазэрыщыхъуар къызыхэщ сочиненэ тхын;

- литературэ лIыхъужьхэм теухуа упщIэхэм жэуап тэмэм етын.

7-нэ классым щеджэхэм яIэн хуей щIэныгъэмрэ зэфIэкIымрэ

ЕджакIуэхэм ящIэн хуейщ:

- яджа художественнэ тхыгъэр; художественнэ тхыгъэхэм я сюжетымрэ абыхэм хэт литературэ лIыхъужьхэмрэ я зэпыщIэныгъэхэр;

- ауаным, гушыIэм, метафорэм, литературэм и пкъыгъуэхэм (роды литературы) теухуа гурыIуэгъуэхэр;

- гукIэ зрагъэщIэн хуейуэ программэм къыщыгъэлъэгъуа художественнэ тхыгъэхэмрэ пычыгъуэхэмрэ.

ЕджакIуэхэм яхузэфIэкIын хуейщ:

- яджа художественнэ тхыгъэм и сюжет унэтIыныгъэм (экспозицэм, ублапIэм, кульминацэм, ухыпIэм) и мыхьэнэр къахутэну;

зыщыгъуазэ художественнэ тхыгъэм къэзыIуатэ-зыгъэлъагъуэ Iэмалхэм щагъэзащIэ къалэнхэр яубзыхуныр;

яджа художественнэ тхыгъэм хэт литературэ лIыхъужьитI зэгъэпщэныр, абыхэм тхыгъэр зи IэдакъэщIэкIыр зэрахущытыр къащIэн папщIэ;

эпикэ тхыгъэр лирикэм къыхацIыхукIыныр;

- художественнэ икIи нэгъуэщI тхыгъэхэм тэмэму, ирижэу икIи гъэхуауэ къеджэныр (псынщIагъыр зы дакъикъэм псалъищэрэ пщIырэ-псалъищэрэ тIощIрэ хуэдиз хъууэ щытын хуейщ);

эпикэ тхыгъэхэр е абыхэм щыщ пычыгъуэхэр тхыгъэкIи жьэрыIуатэуи къэIуэтэжыныр (дэхуа щIагъуэ щымыIэу, хэчыхьауэ, зэщыкъуауэ);

яджа художественнэ тхыгъэм ипкъ иткIэ сочиненэ тхыныр, жьэрыIуатэуи къэIуэтэжыныр;

езыхэм жьэрыIуатэу е тхыгъэкIэ къаIуэтэнум и план зэхалъхьэныр;

зыщыгъуазэ художественнэ тхыгъэм хэт литературэ лIыхъужьым тхыгъэкIи жьэрыIуатэуи тепсэлъыхьыныр;

езыр-езыру яджа художественнэ тхыгъэм е гъуазджэм и нэгъуэщI лIэужьыгъуэхэм зэреплъ щIыкIэр (жьэрыIуатэу е тхыгъэкIэ) къаIуэтэныр (литературэ лIыхъужьхэмрэ Iуэхугъуэ щхьэхуэхэмрэ езыхэм хуаIэ щытыкIэр къыхэщу);

- езыр-езыру зэджа тхылъхэм, хрестоматиехэм, псалъалъэхэм иригъуэзэфыныр, ирилэжьэфыныр.

ЕГЪЭДЖЭКIЭМ ЕХЬЭЛIА ЛЭЖЬЫГЪЭХЭР

Къу., Хь. Шэрджэс тхакIуэхэм я тхыгъэхэр курыт школым зэрыщегъэджыпхъэр. Налшык, 1987.

Къу. Усэхэр, хъыбархэр, псысэхэр: дерсхэм къыдэкIуэу къызэджапхъэ тхыгъэхэр, Налшык, 1992.

Къу. Дерсхэм къыдэкIуэу къызэджапхъэ тхыгъэхэр зэрыт пособие, 5–8-нэ классхэм папщIэ. Налшык, 1997.

ХьэкIуащэ А. Хь. Къэбэрдей IуэрыIуатэм и хрестоматие. Налшык, 1988.

ХьэкIуащэ А. Хь. Адыгэ IуэрыIуатэ (еджакIуэхэм папщIэ). Налшык, 1992.

ЗЭРЕДЖАПХЪЭ ТХЫЛЪХЭР

Т1ымыжь Хь. Т., Адыгэ литературэ. 7-нэ классым папщIэ-учебник- хрестоматие Налшык, «Эльбрус» 2011.

ПСАЛЪАЛЪЭХЭР

Адыгэбзэ псалъалъэ. Москва, 1999.

Адыгэбзэ фразеологизмэхэм я псалъалъэ. Налшык, 2001.

, КIуэкIуэ Ж. Н. Урыс-адыгэ псалъалъэ. Налшык, 2008.

Хь., Гъу. Адыгэбзэм и синонимхэм я псалъалъэ. Налшык, 1997.

Джаурджий Хь. З., Сыкъун Хь. Хь. Урыс-адыгэ школ псалъалъэ. Налшык, 1991.

Хь. ЩоджэнцIыкIу Алий и бзэм и псалъалъэ. Налшык, 1971.

Хь. Орфографическэ псалъалъэ (ЕджакIуэхэм папщIэ пособие). Налшык, 1989, 1997.

ЗекIуэрей Н. Н. Урыс-адыгэ термин псалъалъэ. Налшык, 1999.

Молэмусэ Хь. Т. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыIэ (щыпсэу) къуалэбзухэр. Налшык, 1967.

Хъ., Адыгэбзэм и синонимхэм я псалъалъэ кIэщI. Черкесск, 1971.

ПщыхьэщIэ Л. И., ТIымыжь Хь Т. Хьэрыпыбзэм къыхэкIыу адыгэбзэм къыхыхьа псалъэхэр. Налшык, 2006.

Урыс Хь. Щ., Хь. Адыгэбзэм и орфографическэ псалъалъэ. Налшык, 1982.

Адыгэ къэкIыгъэцIэхэр. Налшык, 1992.

ЩхьэщэмыщI Хь. Хь. АдыгэцIэ зиIэ псэущхьэхэр. Налшык, 1998.

Хь., Хь. КъэкIыгъэхэм я адыгэцIэхэр. Налшык, 1994.