Особенности системы высшего образования США (стр. 3 )

Все перечисленные особенности системы высшего образования США, вполне могут быть интегрированы в систему высшего образования РК и, возможно, усовершенствованы. Здесь мы придерживаемся ведущей идеи нашего исследования: совершенствование процесса обучения и воспитания будущих специалистов в современной высшей школе Казахстана с помощью совокупного зарубежного опыта должно быть основано на существовании практически одинаковых приоритетных направлений, что станет базой для вхождения Казахстана в мировое образовательное пространство на равных.

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

Всесторонний анализ исследований по вопросам развития системы высшего образования США позволяет сделать следующие выводы и рекомендации.

Важнейшими тенденциями характерными для системы высшего образования США является: глобализация, технологизация, компьютеризация, интернационализация, стремление посредством интернационализации высшей школы укрепить свои позиции на мировом рынке образования. Яркое проявление данных тенденций в системе высшего образования США делают ее высококонкурентной во всем мировом образовательном пространстве.

Максимальный успех в модернизации системы высшего образования Казахстана может быть достигнут лишь при условии, если все программные установки правительства, положенные в образовательную политику, сумеют вобрать в себя максимум возможного из положительного потенциала, накопленного в области высшего образования США по всем основным направлениям (индикаторам) качества высшего образования: качественный набор абитуриентов, качественный профессорско-преподавательский состав, высокий уровень организации учебно-воспитательного процесса, материально-технического и учебно-методического обеспечения, развития инфраструктуры вуза, объемов финансирования.

С целью возможного усовершенствования системы высшего образования РК, повышения уровня ее конкурентоспособности в мировом образовательном пространстве и качественной подготовки специалистов целесообразно:

1. Ввести децентрализацию управления высшим образованием и предоставить вузам академические свободы.

Введение в Казахстане децентрализации управления вузами, предоставление им академических свобод, позволит:

– отменить единые стандарты, единые учебные планы, сдерживающие творческий подход, творческую инициативу, а также здоровую конкуренцию между вузами за качество предоставляемого им образования;

– поднять ответственность вузов за разработку более совершенных стандартов, учебных программ и курсов наиболее адекватным требованиям времени, за создание интегрированных междисциплинарных учебных курсов, за внедрение в учебный процесс инновационных технологий и методов обучения; за подготовку мультимедийных и электронных учебников, за всемерную информатизацию и компьютеризацию образовательного процесса, за обеспечение свободного доступа студентов и преподавателей к информационным ресурсам, за всемерное внедрение и расширение возможностей дистанционного обучения, за необходимость формирование рынка он-лайнового обучения студентов, за поднятие имиджа вуза и всемерное расширение ее традиций, за разработку фундаментальных и прикладных исследований приоритетного характера, за создание новых технопарков и технополисов.

2. Интегрировать такие преимущества американского высшего образования как разнообразие образовательных учреждений – от небольших двухгодичных и четырехгодичных колледжей до крупных государственных и частных университетов, в том числе исследовательских и корпоративных, аналогов которых в Казахстане нет. Создание корпоративных вузов и использование идеи кооперативной формы обучения позволит сделать работу на производстве неотъемлемой частью учебного процесса и систематически чередовать ее с академическими занятиями в стенах учебного заведения.

3. Ввести в Казахстане многоступенчатую систему подготовки кадров по американскому образцу с частичным ее видоизменением: 1-я ступень – бакалавриат (4 года) – общее высшее образование на уровне широкой общегуманитарной подготовки и частичной специализацией на завершающих этапах
обучения; с присвоением первой академической степени бакалавра и выдачей диплома с указанием профиля специализации; 2-я ступень – магистратура
(2 года) – высшее профессиональное образование (т. е. профессиональная магистратура, которая готовит специалистов по вполне конкретным специальностям – бизнесменов, юристов, инженеров, архитекторов, менеджеров, педагогов, социальных работников, специалистов по охране окружающей среды, общественным работам и др.); 3-я ступень – подготовка доктора наук, т. е. специалиста для ведения исследования и работы преподавателем в высших учебных заведениях.

Введение в Казахстане многоступенчатой подготовки специалистов по американскому образцу сделает ее: конкурентоспособной по качеству получаемого образования; объектом внимания для многих иностранных граждан.

4. Активизировать прием студентов, исследователей и преподавателей из-за рубежа, интеллектуальное и культурное богатство которых будет способствовать развитию казахстанских учебных заведений; всемерно использовать такое явление, как возобновляющее образование, способствующее корректировке культурного бытия не только общества, но и отдельного человека, планирования достижения гармоничных отношений между ними.

5. Предусмотреть введение: традиций благотворительности, стимулируемые налоговым законодательством страны, позволяющие выпускникам и другим гражданам, различным бизнес-структурам поддерживать вузы, а также предоставлять благотворительные стипендиальные фонды, обеспечивающие талантливым студентам из семей со скромным достатком возможность обучения даже в самых дорогих учебных заведениях мира; системы социальной защищенности преподавателей предпенсионного и пенсионного возраста по американскому опыту.

Именно эти показатели могут быть взяты МОН РК во внимание при:

– разработке и внедрении единой независимой системы оценки результатов обучения, что уничтожило бы почву для субъективизма, манипулирования общественным мнением, произвольной оценки деятельности образовательных учреждений;

– определении рейтинга вузов по предоставлению ими качества образовательных услуг, а студентам выбирать то учебное заведение, которое наилучшим образом отвечает их образовательным потребностям;

– определении объемов государственного финансирования вузов, в том числе при расчете на одного студента, что станет основой для борьбы вузов за каждого студента, приток которых в тот или иной вуз будет определяться качеством предоставления образовательных услуг;

– рассмотрении возможности применения средств налогового стимулирования бизнес-структурам в случае оказания ими поддержки вузам и пр.

Важнейшими перспективами дальнейшего исследования проблем развития высшего образования в Казахстане следует рассматривать такие вопросы, как: методологические основы интернационализации, глобализации и технологизации системы высшего образования РК, инновационная деятельность вузов США по формированию профессиональной компетентности будущих специалистов, инновационные методы педагогического содействия профессионально-личностному становлению будущих специалистов в вузах США и пр.

СПИСОК ОПУБЛИКОВАННЫХ РАБОТ ПО ТЕМЕ ДИССЕРТАЦИИ

1 Новые тенденции в развитии высшего образования в США и Англии // Материалы науч.-практ. конф. студентов, магистрантов и профессорско-преподавательского состава / Казахстанско-Британский техн. ун-т. – Алматы, 2005. – Ч. 1. – С. 89–90.

2 Новые тенденции в развитии системы образования США // Материалы междунар. науч.-практ. конф. «Экономические ориентиры на пути к ускоренной модернизации» / Казах. эконом. ун-т им. Т. Рыскулова. – Алматы, 2005. – Ч. 2. – С. 193–201.

3 Система высшего образования в США // Наука и образование – ведущий фактор стратегии «Казахстан – 2030: тр. Междунар. науч. конф. / КарГТУ. – Караганда, 2005. – Вып. 1. – С. 46–49.

4 Роль и задачи науки в развитии конкурентоспособной экономики в Казахстане // Материалы междунар. науч.-практ. конф. «Проблемы и перспективы конкурентоспособной национальной экономики» / Ун-т Междунар. бизнеса (UIB). – Алматы, 2006. – Ч. 2. – С. 235–241.

5 Организация и содержание высшего образования в США // Поиск. – Алматы, 2005. – № 3 (2). – С. 202–207.

6 Сравнительная педагогика: категории, понятия и функции // Вестн.
КазНПУ. Серия «Педагогические науки». – Алматы: КазНПУ, 2005. – № 1 (9). – С. 35–38.

7 Система высшего образования в США // Высшая школа Казахстана. – Алматы, 2006. – № 2. – С. 23–28.

8 Исследование стратегий развития зарубежной системы высшего образования // Высшая школа Казахстана. Достояние нации. – Алматы, 2006. – № 1. – С. 123–126 (Науч. прил. междунар. науч.-пед. журн.).

Гүлнар Құсайынқызы Досыбаева

АҚШ білім беру жүйесінің ерекшеліктері

13.00.01 – Жалпы педагогика, педагогика мен білім

беру саласының тарихы, этнопедагогика

ТҮЙІН

Зерттеудің өзектілігі. XXI ғасырда әлемдік қоғамдастықтың эволюциялық дамуына байланысты жоғары білімнің алдында жаһандық міндеттер тұр. Дербес даму жолына түскен мемлекет Қазақстанда жоғары білім беру жүйесінің қоғам алдындағы жауапкершілігі екі есе артады; оның алдында өркендеген демократиялық қоғам құру міндеті тұрады. Сондықтан Президенттің халыққа Жолдауында жоғары білім Қазақстанның әлемнің дамыған 50 елі қатарына қосылуына себін тигізетін негізгі ұлттық басымдылық деп анықталады.

ҚР-дың әлемнің дамыған 50 елінің қатарына қосылу стратегиясында ескерілетін жайт: Қазақстандағы жоғары білімнің тиімділігін көтеру жолдарының бірі - шетелдік педагогикалық тәжірибені пайдалану. Жоғары мектеп пен педагогика тәжірибесінде шетелдік тәжірибені шығармашылықпен пайдалану, шетелдік білім беру жүйесінің даму үрдістері туралы білімді жинақтау отандық білім басымдылықтарын айқын белгілеуге, оның дамуын болжап, бағыттауға, білім берудің қазіргі түйткіл мәселелерін тұтас көріп, олардың шешімін іздеуге мүмкіндік береді.

Зерттеу мақсаты: АҚШ жоғары білім беру жүйесінің тиімді тәжірибесін Қазақстанда пайдалану жөнінде ғылыми негізделген ұсыныстарды дайындау.

Зерттеу нысаны: АҚШ жоғары білім беру жүйесі.

Зерттеу пәні: АҚШ жоғары білім беру жүйесінің ерекшеліктері мен даму үрдістері.

Зерттеу міндеттері:

1. АҚШ жоғары білім беру жүйесінің ерекшеліктері мен даму үрдістерін анықтау.

2. АҚШ жетекші ЖОО-ларындағы оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыру ерекшеліктері мен оқытушылар құрамына қойылатын талаптарды ашып көрсету.

3. АҚШ жоғары білім беру тәжірибесін Қазақстанда пайдалану бойынша ғылыми негізделген қорытындылар мен ұсыныстарды дайындау.

Зерттеудің практикалық маңызы. Зерттеу материалдары АҚШ жоғары білім беру жүйесі, сапалы білім беру қызметін көрсетуде оқытушыларға қойылатын талаптар жөніндегі көзқарастарды жүйелеп, тереңдетуге; Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесін жетілдіру бойынша, атап айтқанда, мамандарды кәсіби даярлау бойынша ұсыныстар дайындауға мүмкіндік берді.

Диссертация тақырыбы бойынша негізгі қағидалар мен қорытындыларды ҚР жоғары білім жүйесін қайта құруда, оқытушылар мен талапкерлерді іріктеуге талаптар белгілеуде, Қазақстан ЖОО-ларында оқу-тәрбие жұмысын жүргізу үдерісін сапалы ұйымдастыруда, «Педагогика тарихы», «Педагогика», «Жоғары мектеп педагогикасы» курстарын оқытуда пайдалануға болады. Зерттеу барысында дайындалған «АҚШ-тағы жоғары білім беру жүйесінің ерекшеліктері» атты арнаулы курсын педагогикалық және басқа да ЖОО-лардың студенттерін оқытуда, ЖОО оқытушыларының білімін жетілдіру жүйесінде пайдалануға болады.

Қорғауға ұсынылатын қағидалар:

1. АҚШ жоғары білім беру жүйесінің ерекшеліктері мен даму үрдістерінің сипаттамасы.

2. АҚШ жетекші ЖОО-ларындағы оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыруға, оқытушылар мен талапкерлерді іріктеуге қойылатын жаңашыл талаптар.

3. Американдық жоғары білім беру жүйесінің орталықсыздандыру, академиялық еркіндіктер, Қазақстанда баламасы жоқ оқу мекемелерінің көптүрлілігі, мамандарды даярлаудың көпсатылы жүйесі, елдің салық салу заңнамасымен ынталандырылатын қайырымдылық дәстүрлері, зейнет алды және зейнет жасындағы оқытушылардың әлеуметтік қорғалуы сияқты артықшылықтарын Қазақстанға енгізу жөніндегі ғылыми негізделген тұжырымдар мен ұсыныстар.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы:

– әлемдік білім беру кеңістігінде бәсекеге қабілеттілігімен танылған АҚШ жоғары білім беру жүйесінің ерекшеліктері мен даму үрдістері зерделенді;

– АҚШ-тағы жетекші ЖОО-ларда оқу-тәрбие жұмысын жүргізу үдерісін ұйымдастырудың негізгі ерекшеліктері ашылып, нарықтық қатынастар жағдайында оқытушылар құрамына қойылатын талаптар көрсетілді;

– елімізде мамандар даярлау сапасын әлемдік деңгейге жақындатуға мүмкіндік беретін АҚШ жоғары білім беру жүйесінің бірқатар артықшылықтары мен ерекшеліктерін Қазақстанға белсенді түрде енгізу бойынша ғылыми негізделген қорытындылар мен ұсыныстар жасалды;

Зерттеудің келешегі.

Қазақстан жоғары білім беру жүйесінің келешекте зерттелетін маңызды мәселелеріне ҚР жоғары білім жүйесін жаһандандыру, технологияландыру және ұлтаралық етудің әдіснамалық негіздері, АҚШ ЖОО-ларының болашақ мамандардың кәсіби біліктілігін қалыптастыру бойынша жаңашыл қызметі, АҚШ ЖОО-ларында болашақ мамандардың кәсіби-тұлғалық қалыптасуына педагогикалық тұрғыда ықпал етудің жаңашыл әдістері және т. б. жатқызуға болады.

SUMMARY

Gulnara K. Dossybayeva

Peculiarities of the USA higher education system.

13.00.01 – General pedagogy, history of pedagogy and

education, ethnopedagogy

Actuality of the research. In the XXI century there are global problems before higher education, connected with the further evolution of the world association. In Kazakhstan, in the state which has recently entered on the way of independent development, the responsibility of the Higher School before the society has double increased; there are questions the decision of which will let to create a prosperity democratic society. Therefore in the President’s Message to the Kazakhstan people the higher education is determined as one of the main national priorities, as one of the factors which favour to bring Kazakhstan in the number of 50-ty developed countries of the world.

The strategy of entry of Republic Kazakhstan into the number of 50-ty developed countries of the world should take into consideration: one of the possible methods of searching the ways of effectiveness increasing of higher education in Kazakhstan is the studying of the foreign pedagogical experience. Creative using of the foreign experience in the practice of the Higher school and pedagogy, the accumulation of the knowledge about the tendencies of foreign educational systems development allow to realize the priorities of the home education better, to direct and to forecast their development, provides the integral vision of the education modern problems and shows the opportunities of their solution.

Aim of the research: the elaboration of the theoretically-substantiated recommendations on use in Kazakhstan of the positive experience of the USA higher education.

Object of the research: higher education of the USA.

Subject of the research: the tendencies and the peculiarities of development of higher education of the USA.

Purposes of the research:

1. To expose the tendencies and the peculiarities of the USA higher education development.

2. To open the typical peculiarities of the teaching and educational process organization and requirements showing to the teaching staff in the leading USA universities.

3. To elaborate the theoretically substantiated conclusions and recommendations on use of the USA positive experience in the field of higher education of the Republic of Kazakhstan.

Practical significance. The materials of the research have permitted: to systematize and to deepen available ideas about system of the USA higher education, the requirements showing to the teaching staff on qualitative assignment of the educational services; to elaborate the recommendations on the improvement of the system of higher education in Kazakhstan in whole, the professional preparation of the specialists in frequency. Main theses and conclusions on the theme of the dissertation could be used while reforming of the system of higher education of Kazakhstan, in elaboration of the requirements to the qualitative selection of the teachers and the university entrants, in elaboration of the requirements to the qualitative organization of the educational process in the universities of Kazakhstan, in studying the courses “History of pedagogy”, “Pedagogy”, “Pedagogy of the higher school”. Elaborated special course “Peculiarities of the system of the USA higher education could be used for the students of pedagogical universities, in the system of Institutes of raising the level of university teacher’s professional skill, and other educational institutions.

Practical significance of the research elaborated the programme and special course “The system of higher education in the USA”, main principal theses and conclusions on the theme of the dissertation could be used in the practice of Republic Kazakhstan higher education reformation, of the system of Kazakhstan the Higher Schools, and also could be used in the process of organization of the teaching and educational process in the Kazakhstan universities, in the system of Institutes of Improving Teachers of the universities Professional skills, and other educational institutions.

On the defenсe next theses are submitted to:

1. The tendencies and the peculiarities of the USA higher education development, which is permit it to be on the advanced positions on the granting the quality of education.

2. The peculiarities of teaching and educational process organization, the requirements which are submitted to the teaching staff in the USA leading universities, and also a model of multi-step system of future specialist’s preparation, identical in form with Kazakhstan, but considerably differ on the content.

3. Theoretically substantiated conclusions and recommendations on using of the positive experience of the USA higher education in Kazakhstan.

Scientific novelty of the research:

– are opened the tendencies and the peculiarities of development of higher education of USA, taking into account of which in Republic Kazakhstan will allow going out on the level of world standards on the quality of the higher education;

– are opened typical peculiarities of organization of the of the teaching and educational process in the leading universities of the USA and also the requirements submitted to the teaching staff taking into account market relations;

– are elaborated scientifically theoretically substantiated conclusions and recommendations on the active introduction of the experience of the higher education of the USA in Republic of Kazakhstan.

The perspectives of research: The most important perspectives of the further research of the problem of development of higher education in Kazakhstan follow to consider such questions as: methodological bases of internatiolization, globalization and technologization of the system of higher education of RK, innovative activity of the universities of the USA on formation of the professional competence of the future specialists, innovative methods of pedagogical assistance to the professional-personal formation of the future specialists in the universities of the USA and so on.