6 Рациональное природопользование

6.1 Полезные растения.

Как известно, с исследованием Ертысского флористического округа, естественно, возникают вопросы их перспективного использования в хозяйственных условиях, которые в свою очередь привлекут внимание специалистов-ботаников и практиков в возможном использовании этих растительных ресурсов, а также необходимых мер охраны.

В результате наших исследований выявлено, что в составе Ертысского флористического округа на изучаемой территории произрастают 545 видов, из них лекарственных – 114, кормовых – 120, декоративных – 85, технических – 45, витаминных – 7, пищевых – 54, медоносных – 81, ядовитых – 39 (рисунок 7).

Рисунок 7 – Распределение хозяйственных групп растений Ертысского флористического округа

6.2 Охрана редких, исчезающих видов растений Ертысского округа

В результате исследований выяснилось, что в изучаемых сообществах произрастает 29 видов редких и исчезающих растений, относящихся к 14 семействам. Из 29 видов 9 имеют II статус (остро нуждаются в охране), 10 видов относятся к категории редких (III статус) и 10 видов нуждаются в контроле над состоянием популяций.

К видам остро нуждающимся в охране (II статус) относятся следующие виды: Rosa pavlovii Chrshan. – (Шиповник павлова), Fritillaria meleagroides Patrin ex Schult. fil. – (Рябчик малый), Adonis vernalis L. – (Адонис весенний), Iris ruthenica Ker. – Gawl – (Касатик русский), Tulipa patens Agardh ex Schult. et schult. fil. –, (Тюльпан поникающий), Tulipa biflora Pall. – (Тюльпан двуцветковый), Gagea fedtshenkoana Pascher – (Гусинолук федченко), Gagea bulbifera (Pall.) Roem. et Schult. – (Гусинолук луковичный), Erythronium sibiricum (Fisch. et C.A. Mey.) Kryl. – (Кандык сибирский). Для них на изучаемой территории срочно требуется создание природных резервуары с целью их охраны.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

К редким видам (III статус) относятся: Delphinium laxiflorum DC. – (Живокость редкоцветковая), Iris halophilla Pall. – (Касатик солелюбивый), Iris sibirica L. – (Касатик сибирский), Astragalus buchtarmensis Pall. – (Астрагал бухтарминский), Hydrilla verticillata (L. fil.) Royle – (Гидрилла мутовчатая), Nymphaea candida J. et C. Presl – (Кувшинка чисто–белая), Pulsatilla patens (L.) Mill. – (Прострел раскрытый), Fritillaria ruthenica Wikstr. – (Рябчик русский), Asparagus brachyphyllus Turcz. – (Спаржа коротколистая), Isatis frutescens Kar. et Kir. – (Вайда кустарниковая). Эти виды также нуждаются в охране, но создание для них охраняемых территорий необходимо в совокупности с другими видами.

Для охраны и мониторинга этих редких растений необходимо создавать заказники.

Мы предлагаем создать один из таких заказников в окрестностях села Корт. Где должны произрастать следующие виды растений: Delplunium laxiflorum DC., Silene incurvifolia Kar.et Kir., Potentilla transcaspi Th. Wolf, Astragalus buchtarmensis Pall., Hydrilla verticillata (L. fil.) Royle, Iris halophila Pall., Iris ruthenica Ker. – Gawl, Asparagus brachyphyllus Turcz., Erutronium sibiricum (Fisch. et C. A. Mey.) Kryl., Adonis vernalis L., Nymphaea candida J. et C. Presl, Helichrysum arenarium (L.) Mocnch, Pulsatilla patens (L.) Mill.

А также предлагаем разместить в пойме р. Ертіс, в окрестностях села Тортай, второй заказник для следующих видов: Gagea fedtshenkoana Pascher, Persicaria amphibian (L.) S. F. Gray, Viburnum opulus L., Rubus saxatilis L., Rosa pavlovii Chrshan., Oxytropis glabra (Lfm.) DC., Gypsophila floribunda (Kar. et Kir.) Turcz. ex Ledeb., Iris sibirica L., Gagea bulbifera (Pall.) Roem. et Schult., Fritillaria meleagroides Patrin ex Schult. fil., Tulipa patens Agardh ex Schult. et schult. fil., Tulipa biflora Pall., Eleocharis scyticha Zinserl., Asparagus setiformis Kryl., Isatis frutescens Kar. et Kir., Fritillaria ruthenica Wikstr.

Заключение

Выводы по результатам диссертационного исследования заключается в следующем:

1. В результате инвентаризации видового состава флоры Ертысского флористического округа Восточно-Казахстанской степной провинции выявлено 545 видов сосудистых растений, распределенных между 256 родами и 64 семействами.

2. Семейственный спектр выявленного списка показывает минимальное участие в нем высших споровых, голосеменных и абсолютное большинство цветковых растений.

Семейственный спектр изучаемой флоры соответствует таковому большинству флор северной Евразии: Asteraceae, Poaceae, Caryophyllaceae, Fabaceae, Ranunculaceae, Brassicaceae, Rosacea, Lamiaceae.

Родовой спектр изучаемой флоры следующий: Astragalus, Artemisia, Ranunculus, Scorzonera, Silene, Carex, Stellaria, Rumex.

3.Анализ ареалов видов Ертысского флористического округа показал, что во флоре преобладает бореальная группа геоэлементов (54,1 %), далее следует средиземная степная (33,5 %) и средиземная пустынная (8,9 %).

4. Анализ жизненных форм показал следующее распределение растений по группам: деревья (2,7 %), кустарники (4 %), полукустарнички (3,4 %), поликарпики стержнекорневищные (34 %), корневищные поликарпики (25,6 %), монокарпики длительной вегетации (18,5 %), однолетние травянистые монокарпики (8,6 %).

5. Результаты изучения таксонометрических структур Ертысского флористического округа показывает подтвержденность локальных флор серьезным измерениям сопряженных процессами ксерофитизации.

Самым богатым по видовому разнообразию и имеющим наиболее сложную структуру является группа локальных флор каштановых почв (40,3%). Далее в убывающем порядке за ним следует группа локальных флор: черноземов (30,2%) и южных черноземов (18%). Остепненные степи занимают среднюю и южную части округа.

Ведущая роль Asteraceae, Poaceae, Faryophyllaceae и Rosaceae доказывает, что процесс деградации растительного покрова постоянно идет, этот процесс сопряжен с будущим опутыванием и связанный с ним миграцией «южных» видов не только в песков, а также в специфические интразональные группы локальных флор.

6. В составе флоры Ертысского флористического округа выявлены 29 видов редких и исчезающих растений, относящихся к 14 семействам. Дана краткая характеристика 9 видов и меняющих статус остро нуждающихся, 10 видов относящихся к категории редких и 10 видов нуждающихся в контроле над состоянием популяции с указанием лимитирующих факторов и мер по охране.

СПИСОК ОПУБЛИКОВАННЫХ РАБОТ ПО ТЕМЕ ДИССЕРТАЦИИ

1. К истории исследования Ертысского флористического округа // Вестник ПГУ. Серия химико-биологическая. – Павлодар, 2004. – № 4. – С. 60-64.

2. Жумадилов к современному состоянию флоры Павлодарского Прииртышья // Вестник ПГУ. Серия химико-биологическая. – Павлодар, 2004. – №4. – С. 65-68.

3. Жумадилов к методике исследования Ертысского флористического округа // Актуальные проблемы науки и образования в области химии и биологии: труды международной научной конференции. – Алматы, 2005. – С. 610-614.

4. Жумадилов границы локальных флор Ертысского флористического округа // Проблемы изучения растительного покрова Сибири: материалы 3 международной научной конференции, посвященной 120-летию Гербария им. Томского государственного университета. – Томск, 2005. – С. 71-72.

5. , Аралбаев в таксономический анализ Ертысского флористического округа // Вестник ПГУ. Серия химико-биологическая. – Павлодар, 2005. – № 2. – С. 85-89.

6. Жумадилов Ranunculaceae Juss. Ертысского флористического округа // Исследования растительного мира Казахстана: труды 3 международной конференции, посвященной памяти выдающихся ботаников Казахстана. – Алматы, 2006. – С. 52-53.

7. Жумадилов -таксономический анализ флоры Ертысского флористического округа // Актуальные проблемы экологии и природопользования в Казахстане и сопредельных территориях: материалы 2 международной научно-практической конференции. – Павлодар, 2007. – С. 173-178.

8. , Аралбаев Caryophyllaceae Juss Ертысского флористического округа // Вестник ПГУ. Серия химико-биологическая. Павлодар, – 2007. – № 1. – С. 41-46.

9. , , Альмишев техногенного озера накопителя отходов // Учебно-методическое пособие для студентов естественных специальностей. – Павлодар, 2008. – 111 с.

10. , Жумадилов -фитоценотический анализ семейства Polygonaceae Juss в Ертысском флористическом округе // 9 Сатпаевские чтения: материалы международной научной конференции молодых ученых, студентов и школьников. – Павлодар, 2009. – С. 208-213.

11. Жумадилов анализ флоры Ертысского флористического округа // Иртышский бассейн: современное состояние и проблемы устойчивого развития 11 декабря 2009 г.: материалы международной научно-практической конференции. – Павлодар, 2009. – С. 74-77.

Болат Зұлхарнайұлы Жұмадилов

«Шығыс Қазақстан дала аймағындағы

Ертіс өңірінің өсімдіктер дүниесін талдау»

Мамандығы – 03.00.05 – ботаника

ТҮЙІН

Жұмыс өсімдік әлеміне қатысты материалдарды жинау жөніндегі үш жылдық ( жж.) зерттеулер, әдеби мәліметтерді және С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің экология кафедрасының зертханасында, ҚР БҒМ ботаника және фитоинродукция институтының зертханасы мен сақталған өзімнің кептірілген өсімдіктер жиынтығы материалдарының негізінде орындалды.

Ертіс өңірінің территориясы маршрутты тәсіл және нақтылы, жергілікті флора сынамасын таңдау әдісімен үйлестіріліп егжей-тегжейлі зерттелді.

Экологиялық түр ерекшеліктерін меңгеру даланы зерттеу уақытында жүргізілді. Таксондарды анықтау кезінде морфологиялық-географиялық әдіс пайдаланылды.

Ертіс өңірінің өсімдіктер дүниесін зерттеу кезінде тамырлы өсімдіктердің 545 түрі мен түр тармақтары, оның ішінде 256 әулет және 64 тұқымдас тіркелді.

Ranunaulidae әулетінің барлық өсімдер дүниесінің спекторынан саны жағынан ең көп түр болып сарғалдақ тұқымдастары (32 түр); Caryophyllidae ішінен – қалампырлар (39); Dilleniidae ішінен – айқышгүлдер (29); Rosidae ішінен – бұршақтылар (34) және раушангүлділер (24); Lamidae ішінен – шашақгүлділер (21) және сабынкөктер (18); Asteriada ішінен – күрделігүлділер (81); Alistmatidae ішінен – алқызылдар (11); Liliidae ішінен – дәнді өсімдіктер (48); Aresidae ішінен – қоғалар (3 түрі) тіркелді.

Бұл тұқымдастарда Ертіс өңірінің өсімдіктер дүниесінің түр құрамының 37 % шоғырланған. Қалған түрлерді ескере отырып басты тұқымдастардың 398 түрінің ішінен 63 түрі (16 %) солтүстік ендіктерден келгендер деп бекітуге болады.

Жергілікті оңтүстікті қара топырақ өңірінің тобы 32 тұқымдасқа және 74 әулетке кіретін 115 түрден тұрады. Бұл кешенде ерекше орын алатын Potamogetonaceae тұқымдасы. Ол барлық басқа өсімдіктер дүниесінің кешенінен және барлық басқа Ертіс өңірінің өсімдіктер дүниесінен немен ерекшеленеді?

Жергілікті қара топырақ флорасының флоралық кешені түрлердің жалпы санының 30.2 % құрайтын 96 түрден, 29 тұқымдастан және 70 әулеттен тұрады. Жалпы алғанда қара топырақ флоралық кешені шамамен қара топырақ бірлестігінің 10-15 % алады және көбінесе зерттелетін территорияның солтүстік бөлігіне таралған. Жергілікті қою-талшынды флора тобында көшбасшы орында Lilinaceae тұқымдасы (17.1 %), екінші орында – Роaceae (14.2 %), түрлердің саны жағынан үшінші орында – Caryophyllidae (11.4 %) тұқымдастары орналасқан.

Талшынды флоралық кешен 39 тұқымдастар және 124 әулеттің құралған 220 түрлерден пайда болған. Бұл кешеннің құрамы аса бай және Ертіс өңірінің өсімдіктер дүниесінің жалпы түрлер құрамының 1/3 бөлігін құрайды.

Құмдақты флоралық кешен зерттелетін аймақтың оңтүстік бөлігі үшін сипатты. Аталған флоралық кешен үшін негізгі белсенді және өзгеше түрлер: Astagalus, Rosa, Achillea, Equisetaceae болып табылады.

Жалпы географиялық талдау негізінде флораның барлық элементтері солтүстік шығыс желді, далалы, шөлді және космополитті болып 4 ареал тобына біріктірілді. Басқа геоэлементтерден алшақта орналасқан полеарктикалық, голоарктикалық түрлер көшбасшы орындарды алады, сонымен қатар флораның евросібірлік геоэлементін жеке бөлуге болады.

Экологиялық-ценотикалық талдау шабындық (28.0 %) ценотикалық топтар бөлінеді, ондағы түрлердің саны 152.

Өңір флорасының экологиялық спектрі бойынша ылғал сүйгіш түрлерді (50.8 %) бөлуге болады, олардың ішінде басты рольді мезофилдер (24,7 %) алады.

Ертіс өңірінің меңгерілетін территориядағы өсімдіктер дүниесінің құрамында 545 түрдің ішінен дәрілік – 144, азықтық – 120, сәндік – 85, техникалық – 45, дәруменді – 7, тағамдық – 54, балды – 81, улы – 39 түрін құрайтыны айқындалды.

Меңгерілетін бірлестіктерде 13 тұқымдасқа жататын сирек және жоғалып бара жатқан өсімдіктердің 29 түрі өсіп-өнетіні анықталды. 29 түр өткір қажеттілік статусына ие, анығырақ айтсақ 9 түрі сирек кездесетін санатқа және 20 түрі қауымдастық жағдайын бақылауға алуды қажет етеді.

Jumadilov Bulat Zulkharnayevich

The analysis of East Kazakhstan province’s

Irtysh floral region

Special subject – 03.00.05 – botany

Resume

The research is performed on basis of three year () vegetable material collection studies with a glance on literary data and own herbarium material that is stored in ecology department’s laboratory of Pavlodar State University, the institute of botany and phitointroduction of Ministry of Science and Education of Republic of Kazakhstan in the higher vascular plants of flora laboratory.

Irtysh region’s territory was examined in detail by the route method in combination with the method of selected samples of specific, local flora.

Studying of ecological features of species was held during field researches. In determining of taxons morphological-geographic method was used. On the studied floral region of Irtysh – 545 species of vascular plants have been registered: 256 kinds and 64 families.

From all the floral spectrum the buttercup family from Ranunculidae were in the majority (32 species), from Caryophilidae – carnation family (39), from Dilleniidae – cruciferous (29), from Rosidae – legumes (34) and rosaceae (24), from Lamiidae – labiate (21) and scrophularia (18), from Asteridae – compositae (81), from Alismatidae – potamogetons (11), from Liilidae – gramineae (48), from Arecidae – cat-tail (3).

37 % of species composition of Irtysh region’s flora is concentrated in these families. Taking into account all the rest species it is safe to say that from 398 species of the leading families 63 species (16 %) are newcomers from the northern latitude.

A group of local southern chernozem soil of the region consists from 115 species incoming in 32 families and 74 genera. The Potamogetonaceae family takes particular place in this complex, what makes it different from the other floral complexes and all the other flora of Irtysh region.

Floral complex of local chernozem soil’s flora consists of 96 species from 29 families and 70 genera, this assembles 30.2 % from the total amount of kinds. In whole, floral complex of chernozem soil occupies 10-15 % of chernozem community’s area and is mainly widespread in the northern part of researched territory.

In the group of liver-colored local flora Laminaceae (17.1 %) family is taking leading position, the second place takes the Poaceae family (14.2 %), the third place in the amount of families takes the Caryophyllaceae (11.4 %).

Floral complex of chestnut is formed by 220 species from 39 families and 124 kinds. The composition of this complex is considerably rich and forms more than ⅓ of species composition of Irtysh region’s general flora (40.3 %).

It is ascertained that floral complex of sandy loam is typical for the southern part of researched region. Astagalus, Rosa, Achillea, Equisetaceae are the principle active and typical species for this floral complex.

On basis of general geographic analysis all the elements of flora were united into 4 groups of areals: boreal, steppe, desert and cosmopolite. Polearctic, holarctic kinds that are considerably leading from from the other geoelements, are in the leading position, also eurosibirean geoelement can be marked out. In ecocoenotic analysis pratal-coenotic groups (28.0%) in which the number of species assembles 152.

According to ecological spectrum of flora it is possible to mark out the mesophylic species (50.8 %); mesophylls are playing the leading role (24.7 %).

It is revealed, that from the 545 species of Irtysh floral region on the researched area 114 species are medicinal, 120 are pabular, 85 are decorative, 45 are technical, 7 are vitamin, 54 are nutritional, 81 are melliferous, 39 are poisonous.

It was found out that 29 rare and disappearing species from 13 families grow in the studied community. Among 29 species that have especially indigent status, 9 species are in rare category and 20 species need a control of population state.

Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4