Еримбеткызы аида Кәсіпкерліктің инновациялық түрлерін жетілдіру (Қазақстан Республикасы мәліметтері негізінде) 6М050600 – Экономика мамандығы бойынша экономика және бизнес магистрі академиялық дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация (стр. 2 )

Мемлекеттің негізгі инновациялық қызметі келесі шараларды қамтуы тиіс:

-инновациялық шаралардың экономикалық, құқықтық және ұйымдастырушылық негіздерін қалау;

-өндіріс тиімділігі мен ішкі нарықтағы тауар өндірушілердің өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін технологиялық жаңалықтар енгізу негізінде арттыру;

-кәсіпкерлердің инновациялық белсенділігін көтеру және инновациялық іс-әрекеттерді асыруға бөлінген мемлекеттік қаржыларды тиімді қолдану;

-отандық инновациялық өнімді халық аралық нарықта өткізуде қолдау және Республикадағы өнімнің осы түрі бойынша экспорттық әлеуетті арттыру.

Жаңа инновациялық саясат іске асқаннан кейін келесі нәтижелерді күтуге болады:

-өндірістік жүйедегі ресурстарды қолданудың тиімділігін арттыра отырып, бәсекелік артықшылықтың ерекше түрімен ұлттық экономиканы жетілдіруде құрылымдық өзгерістер енгізу;

-халықтың әл-ауқатын, өмір сүру деңгейінің жақсаруы.

1Сурет - Инновациялық өнімдердің құрылымы

Мұндағы 1 - Жаңадан енгізілген немесе маңызды технологиялық өзгерістерге ұшыраған өнімдер – 15,6%; 2 - Жетілдірілген өнімдер – 72,2%; 3 – Басқа да өнімдер – 13,2%.

Қазақстанда ғылымды несиелеу, яғни ғылымның ЖІӨ-гі үлесі 0,3%-дан аспай отыр, ал ЮНЕСКО дамушы мемлекеттерге ғылыми зерттеу жұмыстарына жұмсалатын шығындар ЖІӨ-нің 1%-нан кем болмауын ұсынады. Қазақстанның стратегиялық мүдделеріне қарай 2010 жылы ғылымды қаржыландыру ЖІӨ-нің 2%, ал 2015 жылы 2,5-3% жеткізу қажет. Еуропалық одақ өзінің барлық мүшелеріне ғылымға салынатын қаржы үлесі ЖІӨ-нің 2,5%-дық үлесін нұсқап отыр.

Ғылыми-техникалық өнімдер нарығын зерттеу нәтижелері бойынша өнеркәсіп, құрылыс, көлік, байланыс және ауыл шаруашылық салаларындағы 2146 сұрастырылған мекемелердің тек 16,5 % ғана болашақта инновациялық процесс негізінде жаңа өнім түрлерін шығаруды жоспарлап отыр екен. Егер отандық өндірушілер тарапынан инновациялық селқостық жалғаса беретін болса, онда өнімнің шығындары, сапа, қызмет көрсету параметрлері бойынша ішкі және сыртқы нарықта бәсекеге қабілетті өнім өндіру мүмкіншіліктері шектеледі. Өйткені нарықтағы жаңа өнімнің сапасы мен бағасы, технико-технологиялық параметрлері бәсекеге қабілеттіліктің басты анықтауышы.

Инновациялық саясаттың іске асуының белсенділігі негізі қаржы мәселесіне, оларға деген экономикалық қажеттілікті анықтайтын нарықтық сұранымға, бәсекелік ортаның дамуына, ғылыми-техникалық әлеуеттің дамуы, тұрғындардың менталитеті, олардың білімі мен мәдени деңгейі және сыртқы экономикалық байланыстарға тәуелді. Бұлардың әрқайсысы инновациялық процесстерге тікелей немесе жанама түрде әсер етіп отырады.

Индустриялық-инновациялық жобаларды жүзеге асыруда шағын және орта бизнестің ролі зор. Сондықтанда қазіргі таңдағы шағын және орта бизнестің даму деңгейіне тоқталатын болсақ (2 кесте).

Кесте2 - Қазақстан Республикасы бойынша тіркелген шағын және орта кәсіпкерліктер саны

Көрсеткіштер	2009 ж	2010 ж	2011 ж	Ауытқу+,-
11/10	11/09
Барлығы	643376	707821	663373	-44448	19997
Қызмет түрлеріне қарай, ауылшаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы	173715	173559	174295	736	580
Балық өсіру мен аулау	754	757	798	41	44
өнеркәсіп	16621	18084	16129	-1955	-492
Тау-кен шаруашылығы	500	584	618	34	118
өңдеу шаруашылығы	15662	16975	14901	-2074	-761
Су, газ және электр энергиясын өңдеу және тасымалдау	459	525	610	85	151
құрылыс	16432	16407	17346	939	914
Сауда, жеке қолдануға арналған құралдар мен үй-тұрмыс жабдықтары және автомобиль жөндеу шаруашылығы	240142	275902	251468	-24434	11326
Қонақ үй қызметін ұсыну	17997	18999	17542	-1457	-455
Көлік және байланыс қызметі	57503	62222	51652	-10570	-5851
Қаржы саласындағы қосымша көмек көрсету қызметі	46828	53118	53980	862	7152
Тұтынушыларға қызмет көрсету, аренда және жылжымайтын мүлік операциялары	64123	78253	71929	-6324	7806
Дербес, әлеуметтік және коммуналдық қызмет көрсету	6518	7105	5247	-1858	-1271
Ескерту - ҚР статистика агенттігінің материалдары

Кесте мәліметтеріне сүйене отырып, тіркелген шағын кәсіпорындар саны жыл өткен сайын көбейгендігі байқалады. Егер де кәсіпорындарды қызмет түрлеріне қарай талдайтын болсақ, онда ауылшаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы бойынша кәсіпорындар саны 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 44448 кәсіпорынға, ал 2011 жылы2009жылға қарағанда 19997 кәсіпорынға өскен. Сол сияқты балық өсіру және аулау бойынша да кәсіпорындар саны біршама өскені байқалады. Атап айтатын болсақ, 2011 жылы 2010жылға қарағанда 736 кәсіпорынға көбейсе, 2011жылы 2009жылмен салыстырғанда 580 кәсіпорынға жоғарылағанын көреміз. Сонымен қатар барлық салалар бойынша алға жылжулар байқалады. Құрылыс және өңдеу өнеркәсібі бойынша кәсіпорындар саны жоғарылап отыр. Келесі кестеде тіркелген шағын кәсіпорындардың өнім өндіру көлемі көрсетілген( 3 кесте)

Кесте 3 - Қазақстан Республикасының тіркелген шағын кәсіпорындардың өнім, (тауар, қызмет көрсету) көлемі, млн теңге

Көрсеткіштер	2009ж	2010ж	2011ж
Барлығы	4872,9	5366,9	8465,3
Қызмет түрлеріне қарай, ауылшаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы	486,7	588,3	648,2
Балық өсіру мен аулау	26,3	66,5	69,1
өнеркәсіп	913,5	1025,5	1346,5
Тау-кен шаруашылығы	238,8	405,1	456,3
өңдеу шаруашылығы	595,9	511,4	612,5
Су, газ және электр энергиясын өңдеу және тасымалдау	78,7	108,9	152,3
құрылыс	488,0	1091,8	1128,0
Сауда, жеке қолдануға арналған құралдар мен үй-тұрмыс жабдықтары және автомобиль жөндеу шаруашылығы	625,9	1044,7	1156,3
Қонақ үй қызметін ұсыну	71,8	66,3	74,0
Көлік және байланыс қызметі	179,2	501,0	373,2
Қаржы саласындағы қосымша көмек көрсету қызметі	360	478	245,2
Тұтынушыларға қызмет көрсету, аренда және жылжымайтын мүлік операциялары	21,5	32,1	33,8
Дербес, әлеуметтік және коммуналдық қызмет көрсету	114,2	110,7	87,3
Ескерту - ҚР статистика агенттігінің материалдары

Кестеден байқағанымыздай шағын кәсіпорындар бойынша өндірілген өнім көлемінің динамикасы көрсетілген. Кестеде өнім көлемінің салыстырмалы деңгейі есептелмеген себебі өнім көлемінің өсуі біріншіден бағаның тұрақсыздығы басты фактор болып отыр. Атап айтатын болсақ, барлық өнім өндірі көлемі 2011жылы 2009 жылмен салыстырғанда 73%-ға көбейген. Сол сияқты қызмет түрлеріне байланысты өнім өндіру көлемі барлық салалар бойынша артып отырғаны байқалады.