Саха тылыгар уонна литературатыгар судаарыстыба кэлим эксээмэнин (СКЭ) сорудахтара (стр. 2 )

Саха тылыгар уонна литературатыгар судаарыстыба кэлим эксээмэнин (СКЭ) сорудахтара

1 чааһа

А1. Бу этиигэ бэлиэтэммит тыл ситимэ ханнык тыл буоларын ый. Кэнники кэмҥэ элбэх таҥара дьиэтэ тутулунна.

1) киирии тыл

2) паараласпыт тыл

3) сомо±о домох

4) холбуу тыл

А2. Киэҥ аһаҕас дорҕоонноох тылы бэлиэтээ.

1) хатыйталыыр

2) ыҥыраллар

3) оттоһуохха

4) улууканнаах

А3. Бэлиэтэммит тылларга биир ахсаан суолталаа±ын бул.

1) Оҕо – саппаҕырбат сандал саас, өлбөт-сүппэт уһун үйэ.

2) Тойон сэргэ таһыгар тойот тоҕуоруйда.

3) Оҕо аймах мунньустан ойуур устун сырсыста.

4) Кэтириистээх сарсыардааҥҥы чэйдэрин иһэ олороллор.

А4. Айылҕа уһуктар диэн тыл ситимин арааһын ый.

1) тардыылаах

2) салайыы

3) сыстыы

4) сөпсөһүү

А5. Наар киирии тыл кэккэтин бул.

1) кулуба, өрөгөй

2) бэтинээски, арааһынай

3) огурсу, олуур

4) кинээс, олоҥхо

А6,В5-В8 соруда±ы толорууга текст.

А6 Бу текст (5)этиитигэр бэлиэтэммит аат туохтуур үөскээбит ньыматын ый.

1) элбэх ахсаан сыһыарыыта

2) тардыы сыһыарыыта

3) билиҥҥи кэм сыһыарыыта -эр

4) падеж сыһыарыытын көмөтүнэн

(1)Хас да саха Омскайга институкка, рабфакка үөрэнэллэр. (2)Арай Ойуунускай Москваттан дойдулаан иһэр. (3)Ыҥыттарда. (4)Ити, бадаҕа, 1921 сыллаахха. (5)Ойуунускай студеннарга Саха сирэ автономия ылан эрэрин туһунан кэпсиир, олохторун, хайдах үөрэнэллэрин туһунан ыйыталаһар. (6)Студеннар кыһалҕалаахтык олороллоро. (7)Остолобуойга астара мөлтөҕө, үксүн аччык үөрэнэллэрэ. (8)Барарыгар Ойуунускай көмө оҥорторуох буолар. (9)Ый кэриҥинэн арай биирдэ институт уопсайыгар извещение-сурук туттараллар. (10)Тиийбиттэрэ – кинилэргэ, аҕыйах саха студеныгар, 30 муунта эт, буут бурдук бэриллэр буолбут. (11)Салааскалаах кэлэн, соһон бараллар. (12)Студеннарга – улахан үөрүү, Ойуунускайга – улахан махтал!

А7. Ахсыанахсаан аат арааһын быһаар.

1) кэрискэ

2) үллэһик

3) барыллааһын

4) хомуур

А8. Бу баһылатыылаах холбуу этииттэн салаа чааһын арааһын бул. Ыалдьыт сылдьар, хоноһо хонор ыала буолуҥ!

1) кэм суолталаах

2) быһаарыы суолталаах

3) буолуу суолталаах

4) тэҥниир суолталаах

А9. Наар ньиргиэрэ суох бүтэй дорҕоон кэккэтин ый.

1) х, с, ч, к

2) ч, ҕ, п, һ

3) п, г, дь, р

4) к, т, с, д

А10. Сыһыарыы түһүккэ (падежка) турар аат тылы бул.

1) саааскы айылҕа

2) саҥа дьиэ5э

3) ытыктабыллаах абаҕа

4) аал уотунан

А11. Бэриллибит текст стилин быһаар.

-Дьөгүөрдээн! Микиитэҥ ол иһэр! - Маайыс! - Ханна? - Көр, нуучча биэссэр! -Бииктэр Өлөксүөйэбис дуо?.. Тыый, илиитин бааммыт дуу?.. –Охоноон уола оҕонньор ол иһэр. Эй, Хомуоһап!

1) дьыала-куолу

2) уус-уран

3) наука

4) кэпсэтии

А12. Бу этиигэ бэлиэтэммит тыллар этии ханнык чилиэнэ буолалларын быһаар. Ол эрээри Микиитэ учуутал идэтин олус таптаата.

1) туһаан, быһаарыы

2) сиһилии, кэпсиирэ

3) быһаарыы, сиһилии

4) туһаан, кэпсиирэ

А13. Бэриллибит этии тиибин быһаар. Алыс да соһумардык этилиннэ ити иккиэйэх тыл!

1) ыйытыы этии

2) риторическай ыйытыы

3) сэһэн этии

4) күүһүрдүү этии

А14. Сыһыарыы таба суруллубут кэккэтин ый.

1) арыыны, эмээхситтэр

2) уруйдаатынар, спорду

3) куоратпыт, сарсыардааҥҥы

4) хотуҥҥа, быаннан

А15. Хоһоон кэрчигэр бэлиэтэммит ситими быһаар.

Күнтэн күн үүнэ-үрдүү турдун, Дьокуускай куораппыт!

1) холбуу тыл

2) тэҥнэбил

3) паараласпыт тыл

4) сомо±о домох

А16. «Эрчимэн Бэргэн» айымньы жанрын быһаар.

1)  олонхо

2)  тойук

3)  норуот ырыата

4)  хоһоон

А17. суруйбут айымньытын бул.

1)  «Кэччэгэй баай»

2)  «Ытык хайалар кэпсэтиилэрэ»

3)  «Сылбах тиит»

4)  «Кыһыл ойуун»

А18. «Куһаҕан тыын» айымньы авторын ый.

1)  Күндэ

2) 

3) 

4)  Алампа

А19. «Хараҥаҕа тыкпыт сырдык» айымньы авторын бэлиэтээ.

1)  Уйбаан Нуолур

2)  Эрилик Эристиин

3)  Сэмэн Тумат

4)  Суорун Омоллоон

А20. «Сүбэлэр-соргулар» хоһоон авторын ый.

1)  П. Ойуунускай

2)  С. Данилов

3)  И. Арбита

4)  Күннүк Уурастыырап

А21. Н. Лугинов драматын булан бэлиэтээ.

1)  «Куорат кыыһа»

2)  «Оотуй уонна Тоотуй»

3)  «Алампа, Алампа»

4)  «Сахалар ааттарыттан»

А22. Ханнык герой «Лоокуут уонна Ньургуһун» драма персонаһа буолбатаҕын быһаар.

1)  Сыкына

2)  Мөлчөс

3)  Күһэҥэй

4)  Мардьааһай

А23. Бастакы силлабическай хоһоону ким киллэрбитин ый.

1)  Эллэй

2)  П. Ойуунускай

3)  Күндэ

4)  Алампа

А24, В1-В4 сорудахтарытолорууга драматтан быһа тардыы.

А24. Быґа тардыыга автор Уйбаан киґи дьолун баайга, µпкэ-аска кірірµн суруйааччы ханнык уус-уран ньыманан көрдөрбүтүн бэлиэтээ.

1) диалог

2) монолог

3) ремарка

4) ойуулааґын

Уйбаан (тохтоон табах тардар). Ыал буолтум тухары кµн тура-тура µлэлиибин-µлэлиибин да байан-тайан кэлбэтим. Сорох дьон тугу гынан, кµіс µллэрин курдук, байаллара буолуой? Санаан, толкуйдаан кірдіххі, дьэ муода буолар эбит. (Суорар.) Мин то±о байбатым буолуой?...Баай диэн µчµгэй да суол ээ. (Тохтуур) Баайым буоллар, бу курдук ыкса тµµІІэ дылы µлэлээн муІнана турар этиэм. Дьаґайан, міІін кэбиґэ-кэбиґэ, сытыам эбэтэр талбыт сирбэр сылдьыам этэ... Байар наадатыгар киґи тугу ба±арар оІоруон сіп. Ампаар алдьаппыт, киґини да ілірбµт киґи, дьон билбэтэллэр эрэ, туох буолуой. Айыы, айыы диибит да, харах эрэ кыладьыыта тыл, дьиІ кырдьыгар тиийдэххэ, ким да айыыттан куттаммыта кістµбэт. Айыы баарын да иґин, айыытаа±ар кµн кыґал±ата улахан. Ити Кууґума о±онньор тугу киґиттэн ордугу оІорон байбыта буолуой? Киниэхэ ийэ-а±а баай мунньан биэрбэтэ±э. Оттон мин хайдах даа гынан байарбыттан аастым. (Маґын суорар).

А25. «Сааскы кэм» роман тематын табатык эт.

1)  боотур дьылҕата

2)  норуот дьылҕата

3)  гражданскай сэрии

4)  дьахтар темата

А26. Бастакы детективнэй сюжеттаах айымньыны суруйбут авторы ый.

1)Дмитрий Таас

2)Афанасий Федоров

3)Николай Заболоцкай

4)Гаврил Угаров

А27. Эпитет өйдөбүлүн быһаар.

1)  холуйан этии, тылы көспүт суолтаҕа туттуу

2)  уобарастаан, ханалытан хоһуйуу

3)  предмети, көстүүнү ойуулуур тыл

4)  геройдар кэпсэтиилэрэ

А28. «Олох оонньуура» драма суруллубут кэмин бэлиэтээ.

1)  1914

2)  1916

3) 

4) 

А29. «Локомотууп обургу, хайа арҕаһын курдук, харааран туран эрэн» - диэн этии уус уран ньыма ханнык көрүҥэ буоларын ый.

1)  метафора

2)  тэҥнэбил

3)  эпитет

4)  гипербола

А30. Варвара Потпаова ханнык сылларга айар үлэнэн дьарыктаммытын бэлиэтээ.

1)  50-с сыллар

2)  60-с сыллар

3)  70-с сыллар

4)  80-с сыллар

2 чааһа

В1. А24 сорудахха бэриллибит кэрчигиаахуонна драма аатын суруй.

В2. А24 сорудахха бэриллибит кэрчигиболҕойон аахуонна Уйбаан кими балыйан хаайыыга ыытарын суруй.

В3. А24 сорудахха бэриллибит кэрчигиболҕойон аахуонна драма түмүгэр Уйбаан хайдах буоларын суруй.

В4. А24 сорудахха бэриллибит кэрчиккэАлампа санаатын этэр, резонер уобарас толору аатын суруй.

В5. А6 сорудаххабэриллибит текст (7)этиититтэн бу халыыпка (тыл олоҕо+элбэх ахсаан сыһыарыыта+тардыы сыһыарыыта) сөп түбэһэр тылы булан суруй.

В6. А6 сорудаххабэриллибит текст (9)этиитигэр бэлиэтэммит ситим арааһын быһаар.

В7. А6 сорудаххабэриллибит текст (10)этиитигэр бэлиэтэммит тыл ханнык саҥа чааһа буоларын быһаар.

В8. А6 сорудаххабэриллибит текст:

а) 6, 7, 10, 11, 12 этиилэртэн сиһилиилээх этиилэри №-нэн ый.

б) (1)этиигэ бэлиэтэммит тыл ситимин быһаар.

в) (5)этии арааһын ый.

г) (12)этии тиибин быһаар.

3 чааһа

С1. Өйтөн суруйуу.

Темата: Төрөөбүт түөлбэҕин эн таптаа (Софрон Данилов «Сүрэх тэбэрин тухары» романа).

Вариант 4

Номер задания	Ответ	Номер задания	Ответ
А1	4	А16	1
А2	3	А17	1
А3	1	А18	3
А4	4	А19	4
А5	2	А20	3
А6	3	А21	3
А7	4	А22	1
А8	2	А23	2
А9	1	А24	2
А10	2	А25	2
А11	4	А26	1
А12	2	А27	3
А13	4	А28	3
А14	1	А29	2
А15	3	А30	3

№ задания	Ответ
В1	«Олох оонньуура»
В2	Дьэкиими
В3	өлөр
В4	Баһымньы Дьаакып
В5	астара
В6	салайыы
В7	солбуйар аат
В8	а) 6,7, 11 б) сөпсөһүү в) холбуу этии г) күүһүрдүү этии

Вариант 5

Саха тылыгар уонна литературатыгар судаарыстыба кэлим эксээмэнин (СКЭ) сорудахтара

1 чааһа

А1. Бэлиэтэммит тыллары быһаар. Олус кыра балаҕан иһигэр олус улахан үөрүү буолла.

1) холбуу тыл

2) паараласпыт тыл

3) сомо±о домох

4) антоним

А2. Уос аһаҕас дорҕоонноох тылы бул.

1) орохтоннулар

2) көмөлөһүүһү

3) өйөбүллээх

4) улуутуйбат

А3. Бэлиэтэммит тылларга чопчу (конкретнай) суолталаа±ын бул.

1) Кэскилин киһи бэйэтэ оңорор.

2) Киһи аймаҕы кэрэ араҥаччылыыр.

3) Дьиэ – киһи-аймах олорор миэстэтэ.

4) Майгыта сымнаҕас.

А4. Омук кэскилэ диэн тылга ситим арааһын ый.

1) тардыылаах

2) салайыы

3) сыстыы

4) сөпсөһүү

А5. Эргэрбит тыл кэккэтин бул.

1)  кылыһах, кымырдаҕас

2)  аар, алаас

3)  кинээс, кумаар

4)  ымыйа, төркүттүүр

А6, В5-В8 соруда±ы толорууга текст.

А6. Бэриллибит текст(10)этиитигэр бэлиэтэммит туохтуур киэбин ый.

1)  үгэс

2)  кэпсиир

3) болдьуур

4) буолуохтаах

(1)Күн аайы тэпсибит, тибилийбит оскуолабыт суола! (2)Биһиги бары илин баска олорорбут. (3)Дьиэлэрбит оскуолаттан тэйиччи этэ, балайда уһуннук хаамыллара. (4)Оскуола суола. (5)Дьиэбититтэн оскуолабытыгар, оскуолаттан дьиэбитигэр күн аайы төттөрү-таары тиэстэр суолбут. (6)Аан маҥнай бу суолунан хааман тиийэн оскуола боруогун атыллыахпыттан төһөлөөх үгүстүк төттөрү-таары сүүрбүтүм буолуой. (7)Сороҕор соҕотоҕун иһэн ааҕан көрөбүн. (8)Оччоҕо уонунан тыһыынча тахсара. (9)Тыһыынчанан төгүл атахпынан тэпсибит уулуссам, аттынан ааһыталаабыт дьиэлэрим, олбуордарым, мастарым! (10)Биллэн турар, мин суолбун нойосуус билэбин. (11)Этэргэ дылы, харахпын да саба баанан баран, дьиэбэр тиийиэхпэр сөп. (12)Судургу да этэ.

А7. Икки гыммыт биирэ ахсаан аат арааһын быһаар.

1) кэрискэ

2) үллэһик

3) бытархай

4) барыллааһын

А8. Бу баһылатыылаах холбуу этиигэ салаа чааһын арааһын быһаар. Ким барыта күн күлүмүрдээн тахсарын үөрэ-көтө көрсөр.

1) толоруу суолталаах

2) миэстэ суолталаах

3) буолуу суолталаах

4) тэҥниир суолталаах

А9. Ханыылаһар (пааралаһар) бүтэй дорҕоон кэккэтин ый.

1) дь, нь, г, р

2) ч, ҕ, л, һ

3) п, г, һ, ҥ

4) б, к, дь, д

А10. Бэйэни туһаайыыга турар туохтууру бул.

1) сырсабыт

2) суунабын

3) этилиннэ

4) бултатар

А11. Бэриллибит текст стилин быһаар.

Пунктуация күннээҕи, практическай суолтата улахан. Киһи этэр санаатын чуолкайдыырга, суругу-бичиги тупсарарга биллэр-көстөр оруоллаах, туһалаах.

1) дьыала-куолу

2) кэпсэтии

3) наука

4) уус-уран

А12. Бэлиэтэммит тыллар этиигэ ханнык чилиэн буолалларын быһаар. Сир тиэрбэккэ эрэ сиэмэни ыспаттар: бары барыта кырыстааҕын сөбүлүүр.

1) туһаан, быһаарыы

2) быһаарыы, сиһилии

3) толоруу, кэпсиирэ

4) туһаан, кэпсиирэ

А13. Бэриллибит этии тутулунан арааһын быһаар. Кимнээх эрэ сүүрэ турдулар.

1) тэнийбэтэх этии

2) тэнийбит этии

3) биир састааптаах этии

4) толорута суох

А14. Аат тыл -тт халыыптаах элбэх ахсаанын сыыһа суруллубут кэккэтин ый.

1) уолаттар, кыргыттар

2) хотуннар, удаҕаттар

3) түҥүрдэр, тойоттор

4) чилиэннэр, устудьуоннар

А15. Бу этиигэ бэлиэтэммит ситими быһаар. Сырдык өйгүн тумус туттан, сырыт бу күн сиригэр.

1) холбуу тыл

2) тэҥнэбил

3) ханыылыы тыл

4) сомо±о домох

А16. Бу остуоруйалартан ханныктара литературнай буоларын ый.

1) «Таал-таал эмээхсин»

2) «Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин»

3) «Мэник-Мэнигийээн»

4) «Чурум-Чурумчуку»

А17. «Алаатыыр Ала Туйгун» жанрын бы´аар.

1) сэ´эн

2) остуоруйа

3) оло²хо

4) ү´µйээн

А18. «Сытар ына±ы туруорбат, кµ³х оту тосту µктээбэт» этии жанрын бы´аар.

1) ³с хо´ооно

2) таабырын

3) ³с номо±о

4) тэ²нээ´ин

А19. «Т³рµµ илигиттэн т³тт³рµ т³лк³л³ппµт» айымньы авторын ый.

1) А. Кулаковскай

2) А. Софронов

3) П. Ойуунускай

4) А. Аба±ыыныскай

А20. «Кукаакы кулуба» геройдарын ый.

1) Силээхтэ Сэмэн, Куонаан

2) Сэмэн Сэмэнэбис, Ты²ырах

3) Сис Сэмэнэ, Кµлµк

4) Быыпсай Байбал, Мэхээлэ

А21. ма²найгы айымньытын ый.

1) «Дьада²ы Дьаакып»

2) «¥рµ² тулук эрэ м³лб³стµµр»

3) «Т³р³³бµт дойду»

4) «А±абар сурук»

А22. «Ийэм Дьэбдьэкиэй у²уо±ар» хо´оон авторын ый.

1) А. Софронов

2) Кµндэ

3) Эллэй

4) П. Ойуунускай

А23. Саха литературатыгар ма²найгы роман авторын ый:

1) Амма Аччыгыйа

2) Эрилик Эристиин

3) Н. Якутскай

4) Софр. Данилов

А24,В1-В4 сорудахтары толорууга тиэкистэн бы´а тардыы.

А24. Бу бы´а тардыы ханнык айымньыттан бэриллибитин ый.

1)  «Тыгын Дархан»

2)  «Чы²ыс Хаан ыйаа±ынан»

3)  «Улуу Куда²са»

4)  «Манчаары»

«Устаты муруннаах, утары сирэйдээх, уу-ураа²хай саха±а ха´аа²²ыттан ыла кы´ыл субай хааныгар, µрµ² б³лл³м³х мэйиитигэр аас-тот икки, кулут-тойот икки уоттаах улуу м³ккµ³рдэрин омуллубат т³л³н³ илбис буолан и²митэй диэн ыйытала´ар этигиэт?! Бу маннык кµ²²э-дьылга сахаттан эрэ олус аатырбыт, ки´иттэн эрэ ордук сура±ырбыт, ураа²хай улуута, саха саара, ки´и кинээ´э, балысхан баайдаах, бардам бы´ыылаах, модун санаалаах, дохсун ³йд³³х ки´и орто туру дойдуга олорбута эбитэ µ´µ…»

А25. «Сайсары» драма авторын ый.

1) Амма Аччыгыйа

2) Бэс Дьараа´ын

3) Дьµ³гэ Ааныстыырап

4) Суорун Омоллоон

А26. «Егор Чээрин» сэ´эн авторын бэлиэтээ.

1) Т. Сметанин

2) Д. Таас

3) М. До±ордуурап

4) И. Никифоров

А27. Ханнык айымньы поэма буоларын ый.

1) «Былаа´ы – Совекка!»

2) «Тураах уонна кµµдээх»

3) «Улуу Ильмень»

4) «Кыһыл Ойуун».

А28. Г. Угаров «Долбор сулу´а» айымньытын жанровай араа´ын ый.

1) детективнэй

2) эпическэй

3) научнай-фантастическай

4) философскай

А29. С. Данилов ырыа буолбут хо´оонун бэлиэтээ.

1) «Саха µ²кµµтэ»

2) «¥рµмэччи ма²ан ат»

3) «Ньургу´унна бэлэхтээ»

4) «Сахам сирэ барахсан»

А30. Эпос жанрын бул.

1) «£рµ³л кэриэ´э»

2) «Дьада²ы Дьаакып»

3) «Ку´а±ан тыын»

4) «Тыгын Дархан»

2 чааһа

В1. А24 сорудахха бэриллибит быһа тардыыныаах уонна бу айымньы авторын суруй.

В2. А24 сорудахха бэриллибит быһа тардыыныболҕойон аах уонна бу айымньы жанровай араа´ын суруй.

В3. А24 сорудахха бэриллибит быһа тардыыныболҕойон аах уонна «Устаты муруннаах, утары сирэйдээх» диэн кими этэллэрин быһаар.

В4. А24 сорудахха бэриллибит быһа тардыыныаах уонна «Саха саара, ки´и кинээ´э» айымньы геройун аатын суруй.

В5. А6 сорудаххабэриллибит текст (6)этиититтэн бу халыыпка (тыл олоҕо+кэм сыһыарыыта+сирэй сыһыарыыта) сөп түбэһэр тылы булан суруй.

В6. А6 сорудаххабэриллибит текст (1)этиитигэр бэлиэтэммит ситим арааһын быһаар.

В7. А6 сорудаххабэриллибит текст (2)этиитигэр бэлиэтэммит тыл ханнык саҥа чааһа буоларын быһаар.

В8. А6 сорудахха бэриллибит текст:

а) 2, 6, 10, 11, 12, этиилэртэн холбуу кэпсиирэлээх этиилэри №-нэн ый.

б) (5)этиигэ бэлиэтэммит тыл ситимин быһаар.

в) (7)этии арааһын ый.

г) (9)этии тиибин быьаар

3 чаа´а

С1. £йт³н суруйуу.

Темата: «Суруйааччы уустук анала уонна ыар дьыл±ата» (репрессияламмыт саха суруйааччылара).

Вариант 5

Номер задания	Ответ	Номер задания	Ответ
А1	4	А16	4
А2	2	А17	3
А3	3	А18	1
А4	1	А19	1
А5	4	А20	2
А6	2	А21	3
А7	3	А22	4
А8	1	А23	2
А9	4	А24	3
А10	2	А25	4
А11	3	А26	1
А12	3	А27	4
А13	1	А28	3
А14	2	А29	1
А15	4	А30	4

№ задания	Ответ
В1
В2	философскай
В3	ки´и
В4	Улуу Куда²са
В5	сүүрбүтүм
В6	сыстыы
В7	солбуйар аат
В8	а) 6, 11, 12 б) сыстыы в) судургу г) күүһүрдүү

Вариант 6