«Археология» пәні бойынша 15114 «тарих» (стр. 6 )

4. Семинар сабақтары

Тақырып 1. Палеолит.

Семинар мақсаты: Әр түрлі кезеңде мекендеген палеолит адамдардың мәдениеті мен олардың дамуы, қару жарақтардың пайда болуы, әр түрлі аймақтарда және де олардың таралуы ғаламшар бетінде.

Тапсырма: Көптеген сұрақтар мен лекциялық материалдарды менгеру және керекті әдебиеттерді пайдалану, тас өңдеудің көптеген тәсілдеріне көп көңіл бөлу. Палеолит кезеңінің әр түрлі маңызы бар жерлеулер мен тұратын үйлердің құрылуы, әр түрлі мәдениеттер, маңызды құралдар.

Негізгі түсініктер: Олдувай индустриясы, леваллуаз техникасы, призмалық техникасы, ретушь, резцовый скол, пластина, отщеп, нуклеус, остроконечник, скребло.

Сұрақтар:

7. Дәуірленуі, хронология, ескерткіштер түрлері.

8. Төменгі палеолит тас индустриясының дамуы.

9. Төменгі палеолиттегі тұрғын үйлер және жерлеулер.

10. Жоғарғы палеолит тас индустриясы.

11. Жоғарғы палеолиттегі тұрғын үйлер мен жерлеулер.

12. Археологтар айтуынша Орталық Евразияның қоныстану жолдары.

Әдебиеттер:

1. Авдусин археологии: учеб. Для вузов по спец. «История». – М.: Высш. шк., 1989.

2. Археология СССР. Палеолит СССР. – М.: Наука, 1984.

3. Мартынов : учебник. – М.: Высш. шк., 1996.

4. Абрамова искусство на территории СССР. М-Л., 1962.

5. Бадер . М., 1978.

6. Борисковский прошлое человечества. М., 1980.

7. Любин культуры Кавказа. Л., 1977.

8. Семенов техники в каменном веке. Л., 1968.

9. , , Васильев : введение и основы. – Новосибирск: ВО «Наука», 1994.

Тақырып 2. Қазақстан палеолиті.

Семинар мақсаты: Қазақстан жеріндегі палеолит дәуірінің плейстоцен кезеніндегі адамның материалдық мәдениетін, жануарлармен өсімдіктердің және табиғат дүниесінің өзгеруін танып білу.

Тапсырма: төмендегі әдебиет пен берілген лекциялық материалдарды пайдалана отырып, төмендегі сұрақтарға жауап беру. Тапсырманы орындағанда Қазақстанның әр түрлі аймақтарындағы тасты өңдеумен құралдардың жасалуына назар аудару.

Негізгі түсініктер: Олдувай индустриясы, леваллуаздық техникасы, ретушь, резцовый скол, пластина, отщеп, нуклеус, өткір ұшты қырғыш, гальгтік индустрия.

Сұрақтар:

Төменгі Қазақстан палеолиті. Ашель мүсінінің ескерткіштері: Бөріқазған, Тәңірқазған. Ашель-мустьер мүсіндерінің ескерткіштері. Қарулар жиынтығының және олардың жасалу техникасының өзгеруі. Жоғарғы Қазақстан палеолиті. Кейінгі палеолиттің табиғат жағдайы.

Әдебиеттер:

1. Археология СССР. Палеолит СССР. – М.: Наука, 1984.

2. , , Археология Казахстана. Алматы., 1993.

3. История Казахстана с древнейших времен до наших дней в 4-х томах. Т.1. Алматы., 1996.

4. Алпысбаев нижнего палеолита Южного Казахстана. А-А., 1979.

5.Таймагамбетов стоянка им. . А-А., 1990.

6. Проблемы реконструкции климата природной среды голоцена и плейстоцена Сибири.- Новосибирск: Изд-во Ин-та археологии и этнографии СО РАН, 2000.

Тақырып 3. Тас ғасырындағы қару жасау техникасы.

Семинар мақсаты: скалывание заготовок негізгі техникасының диагностикалық белгілерін меңгеру, кремнийдік инвентардың негізгі категориялары мен қайта өңдеу тәсілдерін анықтау. Тас ғасырының негізгі ескерткіштерінің орынын анықтау.

Тапсырма: Осы практикалық сабаққа дайындалу кезінде тас ғасыры уақытындағы тас өңдеу тәсілдерін, негізгі ұсату техникасының мінездемесін, тас ғасырының негізгі орындарын қайталау қажет және картада олардың орындарын анықтауды үйрену. Сабақ барысында, оқытушының басқаруымен ұсынылған әдістемелік құралдар мен оқулық коллекцияларын меңгеру, нақты материалда ұсату техникасы мен тас инвентардың категориясын анықтауды үйрену.

Негізгі түсініктер: скола бағыты, ударный бугорок, вентролдық бөлік, дорсалдық бөлік, соққылау алаңы, проксимальная бөлік, дисталдық бөлік, медиалдық бөлік, сколаның негативі, шеткері ретушь, екі жақты өңдеу.

Бақылау тапсырмасы:

4. Ұсынылған сурет пакеттерін үш топқа ұсату техникасымен бөлу (леваллуаздық емес, леваллуаздық, призматикалық).

5. Ұсынылған сурет пакетін категориямен бөлу (нуклеустер, отщепы, пластиналар).

6. Тас ғасырындағы негізгі мәдениет орындарын картада көрсету.

Әдебиеттер:

1. Авдусин археологии: учеб. Для вузов по спец. «История». – М.: Высш. шк., 1989.

2. Археология СССР. Палеолит СССР. – М.: Наука, 1984.

3. Мартынов : учебник. – М.: Высш. шк., 1996.

4. Абрамова искусство на территории СССР. М-Л., 1962.

5. Бадер . М., 1978.

6. Борисковский прошлое человечества. М., 1980.

7. Любин культуры Кавказа. Л., 1977.

8. Семенов техники в каменном веке. Л., 1968.

9. Археологический словарь. М., 1990.

Тақырып 4. Мезолит.

Семинар мақсаты: Палеолиттен мезолитке өту кезеңінде қару-жарақтың өзгеруін және де Орталық Еуразиядағы мезолит тұрғындарының материалдық мәдениетін меңгеру.

Тапсырма: Ұсынылған әдебиет пен лекциялық мәліметтерді пайдаланып, берілген сұрақтарды қарастыру.Қарастыру барысында жануарлар әлеміндегі өзгерістер мен аң аулаушылық пен қару-жарақ жасау байланысына көңіл бөлу. Аймақтың мезолит мәдениеттерді меңгеру барысында расщепления әдісіне, сол не басқа мәдениетке тән негізгі дайындау мен қайта дайындау сипатына, сондай-ақ қоныстар мен тұрақтардың сипатына назар аудару қажет.

Негізгі түсініктер: микропластиналық техника, микролиттер, геометриялық микролиттер, трапециялар, сегмент, астарлы техника, аң аулау мамандығы.

Сұрақтар:

Қару-жарақ дайындау техникасының ерекшеліктері. Қырым мен Орыс жазығының мезолиттік ескерткіштері. Батыс Сібір, Зауралье, Приуральенің мезолит ескерткіштері. Орта Азияның мезолит ескерткіштері.

Әдебиеттер:

1. Авдусин археологии: учеб. Для вузов по спец. «История». – М.: Высш. шк., 1989.

2. Археология СССР. Мезолит СССР. – М.: Наука, 1989.

3. Мартынов : учебник. – М.: Высш. шк., 1996.

4. Борисковский прошлое человечества. М., 1980.

5. Любин культуры Кавказа. Л., 1977.

6. Семенов техники в каменном веке. Л., 1968.

7. Археологический словарь. М., 1990.

8. Матюшин Южного Урала. М., 1976.

9. Проблемы изучения неолита Западной Сибири. Тюмень: Изд-во ИПОС СО РАН, 2001.

Тақырып 5. Қазақстандағы мезолит және неолит.

Семинар мақсаты: Мезолит мәдениетіндегі материалдық ерекшеліктерін және Қазақстандағы халдын оқү.

Тапсырма: Берілген әдебиетті лекциялық материалды, төмендегі сұрақтарды қолданғанда, Қазақстан территориясындағы мезолит дәуіріндегі болған климаттың өзгеруіне, жануарлардың дүниесіне аң аулаудың мінезіне назар аудару. Мезолит және неолит аумағының мәдениетін оқыған кезде, үгіту тәсіліне, негізгі дайындыққа, өндеуінің тәсіліне және шаруашылыққа, қоныстауына назар аудару.

Негізгі түсініктер: микропластиналық техника, микролиттер, геометриялық микролиттер, трапеция, сегмент, құралмалы техника, мамандырылған аң аулау, пиление, шлифование, сверление, шаруашылық формалар, шаблон, лоскутная лепка, спиральный налет, плечи, тулово, дно, венчш, штамп, прочерчивание, накол, вдавливание.

Сұрақтар:

6. Мезолиттің табиғат жағдайлары. Қазақстан территориясындағы мезолиттік индустриясы.

7. Мезолит дәуіріндегі Оңтүстік Қазақстан.

8. Орталық Қазақстандағы, Балхаш шаңы, Арал маңындағы мезолитті мүсіндері.

9. Торғай неолиті. Маханджар мәдениеті.

10. Атбасар мәдениеті.

Әдебиеттер:

1. Археология СССР. Мезолит СССР. – М.: Наука, 1989.

2. , , Археология Казахстана. Алматы., 1993.

3. История Казахстана с древнейших времен до наших дней в 4-х томах. Т.1. Алматы., 1996.

4. Зайберт каменного века Петропавловского Приишимья //СА.-1979. №1. С.109-110.

5. , К вопросу о мезолите лесостепной части Тоболо-Иртышского междуречья //СА.-1981.№3.с.127.

6. Зайберт культура.-Екатеринбург: УроРАН, 1992.

7. Логвин век Казахстанского Притоболья /мезолит-неолит/: Учеб. Пособие по спецкурсу.-А-А: КазГПУ, 1991.

8. Логвин памятник каменного века Кустанайской области //СА.-1977. №4.с.270-275.

9. Проблемы изучения неолита Западной Сибири. Тюмень: Изд-во ИПОС СО РАН, 2001.

Тақырып 6. Ежелгі энеолит пен қола дәуірінің керамикалық кешендері.

Семинар мақсаты: Гончарлық керамикасы қолдан жасалған фрагменттік ыдыстардан айырмашылығын танып білу және белгілер арқылы керамикалық ыдыстардың мәдениетін анықтау.

Тапсырма: әр түрлі аймақтардағы керемет деген жасалған ыдыстарды қайталап кету және олардың жасалған формаларын және ыдысқа салынған ою-өрнектерін танып білу. Энеолит пен қола дәуірінің негізгі мәдениетінің географиялық орнын қайталап кету. Сабақ барысында мұғалімнің ұсынысымен берілген оқулық құрал мен сабақ жинағын оқып білу, гончарлық керамиканы қолдан жасалған ыдыстардан танып білу және энеолит және қола дәуіріндегі негізгі керамика мәдениетін айыра білу.

Негізгі түсініктер: шаблон, лоскутная лепка, спиральный налет, шейка, плечико, тулово, дно, вдавления, роспись, геометрический орнамент, «елочка», «гребенка», «бордюр», венчик, штамп, накал.

Бақылау жұмысы:

Берілген суреттерді энеолит дәуірінің мәдениетіне топтастыру. Берілген суреттерді қола дәуірінің мәдениетіне топтастыру. Берілген картада энеолит және қола дәуірінің мәдени ескерткіштерін көрсету.

Әдебиеттер:

1. Авдусин археологии: учеб. Для вузов по спец. «История». – М.: Высш. шк., 1989.

2. Археология СССР. Эпоха бронзы лесной полосы СССР. – М.: Наука, 1987.

3. Мартынов : учебник. – М.: Высш. шк., 1996.

4. Археология СССР. Энеолит СССР. – М.: Наука, 1982.

5. Барцева черняховской культуры. М., 1977.

6. Зайберт Урало-Иртышского междуречья. Петропавловск, 1993.

7. Зданович век Урало-Казахстанских степей. Свердловск, 1988.

Тақырып 7. Қазақстан энеолиті.

Семинар мақсаты: Қазақстан аумағындағы әр түрлі халықтарының энеолиттегі шаруашылығы және материалдық мәдениетінің негізін тану.

Тапсырма: Шаруашылықта, тұрғыда, керамикада, екі мәдениеттінің арасындағы айырмашылығы және қарулардың негізіне сұрақтарды дайындауға көп көңіл бөлу. Интерпритациыяның бір археологиялық материалдарды зерттеушілердің көз қарастарын қарастыру.

Негізгі түсініктер: Комолдық, конструкция, шалашевидная, ямочные, вдавливания, веревочный штамп, текстильная керамика, формовка, глинобитная конструкция, красно-столбовая конструкция, тесло, шамаобработка, отщеповая индустрия.

Сұрақтар:

Терсек мәдениеті. Торғай прогибтағы энеолит ескерткіштері. Ботай мәдениеті. Ишим маңындағы ескерткіштері. Қазақстан территориясындағы энеолит халықтың шаруашылығы және оларда көшпенділерге қатысты мәселелер.

Әдебиеттер:

1. Археология СССР. Мезолит СССР. – М.: Наука, 1989.

2. , , Археология Казахстана. Алматы., 1993.

3. История Казахстана с древнейших времен до наших дней в 4-х томах. Т.1. Алматы., 1996.

4. Зайберт Урало-Иртышского междуречья. Петропавловск, 1993.

5. Логвин век Казахстанского Притоболья /мезолит-неолит/: Учеб. Пособие по спецкурсу.-А-А: КазГПУ, 1991.

6. , Логвин Тургая в третьем тысячелетии до нашей эры. Кустанай, 1997.

Тақырып 8. Қола дәуіріндегі Қазақстан.

Семинар мақсаты: Қазақстан территориясында тұратын Андронов тайпаларының материалдық және рухани мәдениеті, аймақтық ерекшеліктері энеолит дәуіріндегі археологиялық мәдениеттің өзара байланысы және бірін-бірі ауыстыру.

Тапсырма: сұрақтарды қарастыру кезінде басты назар аударатындар, мәдениетің дәуірленуі және хронологиясы жөніндегі әр түрлі көзқарастар, андронов мәдениетке кіретін тарихи бірлестік, материалдық мәдениеттің маңыздылығы, үй құрылыстары және жерлеу салттары. Ареалдық проблемаларды Қазақстандық ескерткіштермен байланыстыра қарау.

Негізгі түсініктер: қорғану қарулары, псалия, колесница, трупосожжение, трупоположение, циста, погребальная камера, индоиранцы, всадничество.

Сұрақтар:

Қола дәуіріндегі Қазақстанның табиғат жағдайлары. Қазақстандағы қола дәуірі мәдениетінің мәселелері. Қола дәуірінің дәуірленуі. Андроновтық тұрғындардың шаруашылығы және өмір сүру түрлері. Рухани мәдениет. Қазақстанның қола дәуірлік ескерткіштері және ежелгі арий мәселелері.

Әдебиеттер:

1. , , Археология Казахстана. Алматы., 1993.

2. История Казахстана с древнейших времен до наших дней в 4-х томах. Т.1. Алматы., 1996.

3. Зданович век Урало-Казахстанских степей. Свердловск, 1988.

4. , Культура древних скотоводов и металлургов Сары-Арки. А-А., 1982.

5. Оразбаев Казахстан в эпоху бронзы. ТИИАЭ АН Каз. ССР, 1958. Т.5.

6. Сорокин бронзовой эпохи Тасты-Булак I в Западном Казахстане. МИА, 1962, № 000.

7. Черников Казахстан в эпоху бронзы. МИА, 1960, №88.

8. Беғазы-Дандыбаевская культура Центрального Казахстана. А., 1998. Т.1.

Тақырып 9. Кавказ, Орта Азия және Сібір антикалық және феодалдық мемлекеттері.

Жоспар:

1. Антикалық мемлекеттердің түрлері.

2. Антика әлемдегі Солтүстік Қара теңіз жағалауындағы қала құрылысы.

3. Некрополдер.

4. Солтүстік және Шығыс Қара теңіз жағалауындағы грек колониялары және гректік қоныстану мәдениеттерінің жалпы мінездемесі.

5. Ольвия. Херсонес. Боспор патшалығы.

6. Римдіктер және Солтүстік Қара теңіз жағалауындағы ескерткіштердің мәдениеті.

7. Антикалық қалалардың тұрғындары мен жергілікті халықпен қарым-қатынасы және олардың өзара мәдени байланысы.

8. Орта Азия мемлекеттеріндегі құлиеленушілік.

9. Урарту мемлекеті.

10. Енисейдегі қырғыздардың мемлекеті.

Тақырып 10. Дала археологиясы және зерттеу әдістері.

Жоспар:

1.Археологиялық деректанудың теориялық сұрақтары: ескерткіш, кешен /комплекс/, мәдениет, түр /тип/.

2.Археологиялық ескерткіштердің салыстырмалы және нақты даталарды анықтау әдістері.

3.Археологиядағы жаратылыс – ғылыми әдістер.

4.Археологиялық материалдарды сипаттау және классификациялау әдістері.

5.Археологиялық ескерткіштерді қазу тәсілдері және дала құжаттары.

6.Археологиялық бақылаудың тапсырмалары мен мақсаттары.

Археологиялық ескерткіштерді зерттеу үшін жаратылыс ғылымдарының әдістерін пайдалану. Жаяу археологиялық бақылауға дайындық. Археологиялық бақылаудың тапсырмалары мен мақсаттары. Грунтты қабірлерді қазу әдістемесі. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде техниканы пайдалану мүмкіндіктері мен ережелері. Қоныстарды қазу әдістемесі. Стратиграфикалық бақылаулардың фиксациясы және бақылау барысындағы ескерткішті сипаттау.

5. Оқытушының басшылығымен өтетін студенттердің өзбетімен істейтін жұмыстары

Тақырыбы: Палеолит дәуірі.

Жоспар:

1.Ежелгі тас дәуірінің кезеңділігі /археологиялық, геологиялдық/

2.Адамның пайда болуы. Ерте адамның табылған қанқалары арқылы антропогенез теориясын көрсету.

3.Әлемдегі ежелгі тас индустриясы.

4.Олдувай мәдениетіне сипаттама беру. Ашелль, шелль мәдениеттері.

5.Орта палеолит-мустьер, соңғы палеолитке жататын құрал саймандарға мінездеме беру.

Глоссарий: Арид занасы, гоминид, чоппинг, чоппер, соққылау техникасы, малта тас мәдениеті.

Пайдаланатын әдебиеттер:

1. , В поисках исчезнувших цивилизации. М.,1960.

2. Археологический словарь. М., 1990.

3. . Теоретическая археология. М., 1983.

4. Монгайт СССР. М., 1995.

5. , Таймағамбетов Ж. К. Оңтүстік Қазақстан территориясындағы ерте палеолиттік комплекстер. Отан тарихы № 2, 1998.

6. Байпаков қ зерттеулер бойынша Қазақстанның көне және орта ғасырдағы тарихы. Отан тарихы № 1, 1998.

7. , Нүрпеисов қ ескерткіштер жиынтығын жасау жұмысының теориялық және практикалық аспектілері. Отан тарихы № 1, 1998.

8. Алпыспаев нижнего палеолита Южного Казахстана. А., 1979.

9. Алпыспаев Олдувея, Магедивианы и их связь с Каратаускими изделиями. /Поиски и раскопки в Казахстане/. А., 1972.

10. Алпыспаев палеолита для расчленения антропогенных отложений. А., 1969.

11. Таймағамбетов Ж. атындағы палеолит тұрағы. А., 1990.

12. Таймағамбетов дәуірінің ескерткіштері. А., 1987.

Тақырыбы: Қазақстанның ерте палеолит дәуірі.

Жоспар:

1.Қазақстандағы ерте палеолит тұрақтары-Арыстанды, Бөріқазған, Тәнірқазған, Иман-Айбат тұрақтары. Табылған ескерткіштері.

2.Зерттеу жұмысын жүргізген кезеңдері мен археологтардын еңбектеріне шолу жасап келу.

3.Табылған ескерткіштерді әлемдік археология кезеніне жатқызу, сипаттама беру.

4.Қазақстанның палеолит кезінде қалыптасқан ауа райы мен табиғатына сипаттама беру.

Глоссарий: Шапқаштар, нуклеус, қырғыштар, леваллуаз, малта тас, соққылау техникасы, ретушь.

Пайдаланатын әдебиеттер:

1. , Таймағамбетов Ж. К. Оңтүстік Қазақстан территориясындағы ерте палеолиттік комплекстер. Отан тарихы № 2, 1998.

2. Байпаков қ зерттеулер бойынша Қазақстанның көне және орта ғасырдағы тарихы. Отан тарихы № 1, 1998.

3. , Нүрпеисов қ ескерткіштер жиынтығын жасау жұмысының теориялық және практикалық аспектілері. Отан тарихы № 1, 1998.

4. Алпыспаев нижнего палеолита Южного Казахстана. А., 1979.

5. Алпыспаев Олдувея, Магедивианы и их связь с Каратаускими изделиями. /Поиски и раскопки в Казахстане/. А., 1972.

6. Алпыспаев палеолита для расчленения антропогенных отложений. А., 1969.

7. Таймағамбетов Ж. атындағы палеолит тұрағы. А., 1990.

8. Таймағамбетов дәуірінің ескерткіштері. А., 1987.

Тақырыбы: Қазақстан даласындағы соңғы палеолит кезеңі.

Жоспар:

1.Соңғы палеолиттегі табиғи өзгерістерге сипаттама беру.

2.Шығыс Қазақстандағы Шульбинка, Пещера тұрақтарында табылған ескерткіштерге сипаттама беру.

3.Оңтүстік Қазақстандағы соңғы палеолит тұрақтар. Ш. Уалиханов тұрағы.

4.Соңғы палеолитте қолданған жерлеу әдісіне сипаттама беру.

Глоссарий: Қыстырма техникасы, қырғыштар, пластиналық техника, микролиттер, миграция, анемизм, пұтқа табынушылық, фетишизм, иемдену шаруашылығы.

Пайдаланатын әдебиеттер:

1. Алексеев человечества. М., 1984.

2. Матюшин миллиона лет до нашей эры. М., 1986.

3. Палеолит СССР. Серия «Археология СССР». М., 1984.

4. Алпыспаев нижнего палеолита Южного Казахстана. А., 1979.

5. Алпыспаев Олдувея, Магедивианы и их связь с Каратаускими изделиями. /Поиски и раскопки в Казахстане/. А., 1972.

6. Алпыспаев палеолита для расчленения антропогенных отложений. А., 1969.

7. Таймағамбетов Ж. атындағы палеолит тұрағы. А., 1990.

8. Таймағамбетов дәуірінің ескерткіштері. А., 1987.

9.Логвин век Казахстанского Притоболья /мезолит-энеолит/. А., 1991.

10. Мартынов СССР. М., 1973.

Тақырыбы: Мезолит. Қазақстанның мезолиті.

Жоспар:

1.Мезолит кезіндегі табиғи, ауа райы өзгерістері. Жануарлар мен өсімдіктер әлемінің жаңа түрінің қалыптасуы.

2.Мезолит кезіндегі шаруашылық өзгеруінің белгілері – құрал саймандағы өзгерістер. Шаруашылықтардың түрлері.

3.Есіл мен Торғай бойында табылған ескерткіштерге сипаттама беру.

4.Батыс Қазақстанда табылған тұрақтарға сипаттама беру.

Глоссарий: Жебе, садақ, микролиттер, суырмалы техника, ретушь.

Пайдаланатын әдебиеттер:

1. Алпыспаев палеолита для расчленения антропогенных отложении. /Культура древних скотоводов и земледельцев Казахстана/ А., 1969.

2. Медоев палеолита Казахстана. А., 1982.

3. Таймағамбетов Ж. К., Маңғыстаудағы зерттеулер. М., 1985.

4. Таймағамбетов дәуірінің ескерткіштері. А., 1987.

5.Логвин век Казахстанского Притоболья /мезолит-энеолит/. А., 1991.

6. Мартынов СССР. М., 1973.

7. Мартынов . М., 2000.

Тақырыбы: Қазақстанның неолиті.

Жоспар:

1.Шаруашылықтағы «Неолит революциясына» сипаттама беру.

2.Атбасар мәдениеті.

3.Кельтеминар мәдениеті. Маңғыстаудағы оюклинск; тулуз мәдениеттері.

4.Маханджар мәдениеті.

5.Неолит дәуіріндегі Қазақстан даласындағы жерлеу дәстүрі.

Глоссарий: Өндіргіш күштер, «неолит революциясы», «тарақ өрнегі», «шыршы өрнегі».

Пайдаланатын әдебиеттер:

1. Мартынов . М., 2000.

2.Логвин век Казахстанского Притоболья /мезолит-энеолит/. А., 1991.

3. Коробкова труда и хозяйство неолитических племен Средней Азии. Л., 1968.

4. Алпыспаев стоянка в пещере Қара үңгір. /Изв. АН Каз. ССР/. 1969., № 2.

5.Антонова и верования первобытных земледельцев Востока. М., 1990.

6. Зейберт культура. Екат., 1992.

7. Косарев история Западной Сибири. Человек и природная среда. К., 1990.

8. Қазақстан тарихы. Т.1, 1996.

9. Матюшин Южного Урала. М., 1982.

Тақырыбы: Қазақстан энеолит дәуірінде.

Жоспар:

1.Энеолит дәуіріндегі мыс өндеу әдісі. Шаруашылықтағы өзгерістер. Құрал жасау техникасына сипаттама.