1. В результате экспериментального обучения уточнены пути формирования профессиональной речи студентов-правоведов. Определен объем необходимых знаний о структурно-смысловых и языковых особенностях текстов по специальности. Выявлены умения, которые необходимо сформировать у студентов для того, чтобы они могли эффективно участвовать в профессионально направленной коммуникации.
2. В ходе экспериментального обучения осуществлено последовательное овладение и совершенствование формируемого качества: от умений аналитических, связанных со способностью студентов понимать профессиональную лексику, анализировать тексты международного права с точки зрения их структурно-смысловых связей и особенностей языкового наполнения, к умениям продуктивным, предполагающим самостоятельное продуцирование специальных текстов.
3. Экспериментальная работа показала эффективность предложенных нами видов работы: задания аналитического характера (анализ готового материала), реконструктивного типа (преобразования готового материала) и продуктивного типа (создание собственных речевых произведений).
4. Эффективность учебной деятельности достигается путем связи теории с практикой, преемственности и перспективности, сознательности и активности, установления межпредметных связей.
5. Результаты итогового среза на основном этапе эксперимента можно рассматривать как подтверждение правильности выдвинутой гипотезы о том, что процесс формирования профессионально направленной речи студентов, будущих правоведов-международников, на примере обучения текстам по специальности (учебные тексты, документы международного права) будет более целенаправленным, если учитывать их структурное, смысловое и языковое единство.
6. Исходя из анализа учебников и учебных пособий по русскому языку для неязыковых факультетов, изучения лингвистических исследований особенностей текстов международных договоров, опыта преподавания русского языка, нами составлена система упражнений. Выполнение этих упражнений способствует формированию и совершенствованию профессионально направленной речи.
Заключение
В заключении диссертации излагаются общие выводы по результатам исследования.
На специалистов в области международного права возлагается особая ответственность. От решений юристов-международников зависят судьбы государств, их политический авторитет, стабильность экономики, приток инвестиции, исход конфликтов и, наконец, в определенном смысле судьба всего человечества.
Профессия юриста-международника требует не только четкого знания законов, но и высокой общей культуры, умения владеть словом в устной и письменной форме. Специалист в области международного права должен уметь грамотно выразить мысль, соблюдая орфографические и пунктуационные правила.
1. С целью построения методической системы нами были проанализированы современные теории обучения, и в первую очередь, теория коммуникативного обучения. Мы рассмотрели парадигму понятий коммуникативное обучение, коммуникативные потребности и коммуникативная компетенция. В ходе исследования мы пришли к выводу, что коммуникативная компетенция – это многокомпонентное интегративное целое, обеспечивающее процесс профессионального обучения. Выделение в структуре коммуникативной компетенции лингвистического, социолингвистического и профессионального компонента позволило нам построить модель исследуемого процесса обучения. Как мы уже отмечали, модель формирования профессиональной речи послужила методической системой, состоящей из мотивационного, содержательного и процессуального компонента.
2. Для разработки продуктивной методики формирования профессиональной речи важен анализ юридического дискурса. Рассмотрение проблемы дискурса показало многообразие характеристик и признаков, присущих дискурсу, что свидетельствует о сложной природе этой лингвистической категории.
Дискурс – это речь, «погруженная в жизнь». Поэтому термин «дискурс», в отличие от термина «текст», не применяется к древним и другим текстам.
В определении дискурса важным и существенным является понимание «процессной» природы этой категории, чем в принципе дискурс отличается от текста как результата дискурсивной деятельности. Чтобы подчеркнуть этот аспект дискурса, в определениях используют разные его проявления. В работах – это «речь, погруженная в жизнь» или «текст, взятый в событийном аспекте», у и – это «функционирование языка в реальном времени». Во всех различных определениях подчеркивается динамический процессный характер языковых проявлений. Это дает основание считать, что анализ дискурса в отличие от анализа текста предполагает исследовательскую работу на уровне речемыслительной деятельности, на уровне развертывания мыслительного содержания в реальной речи, чем собственно и было обусловлено понимание дискурса как коммуникативной деятельности.
В современной лингвистике представлены также различные теории, которые учитывают при определении дискурса экстралингвистические факторы: социально-культурные, идеологические, профессионально-групповые, индивидуально-личностные и др. Включение в понятие дискурса указанных факторов свидетельствует о том, что дискурс – это целенаправленное коммуникативное действие говорящего, миропонимание которого проявляется в дискурсивной деятельности.
Учет общественно-исторических характеристик позволил нам обогатить и углубить понятие дискурса в методическом аспекте, кроме того, дал возможность рассматривать дискурс как социальную данность и видеть в проявлении особой социальной ментальности. На этот аспект дискурса обращают внимание в своих исследованиях Патрик Серио, .
Один из основоположников лингвистики текста Т. Ванн Дейк под дискурсом понимает сложное социально-коммуникативное явление, в формировании которого, помимо прагматических и когнитивных факторов, участвуют такие социальные составляющие, как этнический статус говорящего, его коммуникативные установки, мнения, предубеждения и т. п. Краткий обзор основных концепций дискурса показывает, что логичным представляется поэтапный, «пошаговый» подход к определению дискурса как многостороннего лингвистического понятия.
3. На основе описанного нами психологического и лингвистического обоснования мы проверили выдвинутую нами гипотезу и построенную модель обучения. Экспериментальная работа показала эффективность предложенных нами видов работы: задания аналитического характера (анализ готового материала), реконструктивного типа (преобразования готового материала) и продуктивного типа (создание собственных речевых произведений).
4. Эффективность учебной деятельности достигается в результате реализации общедидактических и методических принципов, связи теории с практикой, преемственности и перспективности, сознательности и активности, установления межпредметных связей. Ведущим принципом нашего исследования является принцип учёта будущей профессии студентов-международников, для реализации которого проведён специальный отбор профессионально ориентированных текстов и представлено краткое описание языковой ситуации в юридическом дискурсе.
5. Исходя из анализа учебников и учебных пособий по русскому языку для неязыковых факультетов, изучения лингвистических исследований особенностей текстов международных договоров, опыта преподавания русского языка, нами составлена система упражнений. Выполнение этих упражнений способствует формированию и совершенствованию профессионально направленной речи, так как в предлагаемой методической системе определено содержание практического курса русского языка: лексико-грамматический минимум и впервые представлены профессионально ориентированные тексты гибкой и негибкой (международные договоры) структуры.
6. Важнейшим компонентом предлагаемой нами методической системы является разработанная и реализованная именно для данной специальности методика презентации учебного материала по практическому курсу русского языка, использование приёмов активизации профессиональной речи в юридическом дискурсе.
7. Впервые нами разработана модель формирования профессионально-направленной речи студентов-правоведов. Экспериментальное исследование подтвердило эффективность построения учебных занятий с учётом мотивационного, содержательного и процессуального компонентов, представленных в модели коммуникативной компетенции студентов-правоведов.
8. Экспериментальная работа показала целесообразность этапов работы с текстами негибкой структуры различных жанров (договоров, протоколов, соглашений и др.) и гибкой структуры (научные и публицистические тексты по специальности).
Данные итогового среза на основном этапе эксперимента можно рассматривать как подтверждение правильности выдвинутой гипотезы о том, что процесс формирования профессионально направленной речи будущих правоведов-международников будет целенаправленным, если учитывать особенности юридического дискурса и структурно - смысловое и языковое единство текстов по специальности (учебные тексты, договоры международного права).
Результаты исследования позволяют сформулировать следующие рекомендации:
1. Разработанная система заданий и упражнений по формированию профессионально направленной речи может быть использована при создании новых учебников, учебных пособий и методических рекомендаций.
2. Особое внимание уделить практической части обучения студентов – упражнениям и заданиям на самостоятельное конструирование текстов по специальности и документов международного права с учетом структурно-смысловых особенностей текстов гибкой и негибкой структуры.
3. В процессе разработки учебно-методического комплекса (программа, учебник, сборник заданий и упражнения, сборник образцов международных договоров, словарь-минимум) по практическому курсу русского языка следует учитывать конкретные профессионально значимые потребности юристов-международников.
4. Целесообразно включить в учебные планы факультета международных отношений, готовящих правоведов-международников, спецсеминар «Международные договоры: жанровые, структурно-смысловые и языковые особенности».
Таким образом, профессиональная речь отражает специфическое и многоаспектное явление – профессиональную деятельность людей. Речь правоведа-международника – это сложное синтетическое явление, в котором присутствуют элементы различных стилей (официально-делового, научного). В условиях дву - и многоязычия эта речь приобретает еще большую сложность, так как в своей деятельности правовед-международник должен переключаться с одного языка на другой (казахский, русский, английский и др.).
Список использованных источников
1. Выготский и речь // Собрание сочинений. Т.2. Проблемы общей психологию. – М.: Наука,1983. – 215 с.
2. Общая лингвистика. – М.: Прогресс, 1974. – 139 с.
3. Степанов мир, Дискур, Факт и Принцип Причинности // Язык и наука конца ХХ века: сб. статей. Под ред. – М.: Ин.-т языкознания РАН, 1995. – С. 35-73.
4. Арутюнова . Дискурс. // Языкознание. Большой энциклопедический словарь / Под ред. . Большая Российская Энциклопедия, 1998. – С. 136-137.
5. Мотина и специальность: Лингводидактические основы обучения русскому студентов-нефилологов. – М.: Русский язык, 1988. – 176 с.
Список опубликованных работ по теме диссертации
1. Внутренняя речь и ее роль в освоении текстов // Научный журнал Министерства образования РК «Поиск». – Алматы, 1997. - № 5. – С. 20-26.
2. Некоторые особенности лексики международного права // Русский язык как иностранный. Межвузовский сборник научных трудов. – Алматы, 1997. – С. 52-56.
3. Обучение языку специальности на текстовой основе // Научный журнал Министерства образования, культуры и здравоохранения РК «Поиск». – Алматы, 1998. - № 3. – С. 33-38.
4. Модель формирования профессиональной речи студентов-юристов // Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 70-летию АГУ им. Абая. Тенденции и стратегия непрерывного педагогического образования. – Алматы, 1998. Часть IV. – С. 22-27.
5. Текст международного договора как источник обучения языку специальности // Материалы XXVIII учебно-методической конференции, посвященной 70-летию АГУ им. Абая. Университетское образование: состояние, проблемы и решения. – Алматы, 1998. – С.
6. К проблеме формирования культуры профессиональной речи правоведов-международников // Культура речи и риторика в условиях двуязычия. Межвузовский сборник научных трудов. – Алматы, 1999. – С. 85-89.
7. Коммуникативные потребности и их роль в определении коммуникативной компетенции будущих юристов-международников // Образование и наука. Третье тысячелетие. // Сборник материалов международной научно-практической конференции. – Талдыкорган, 2000. – С. 200-202.
8. Текст как основа обучения языку специальности // Материалы международной научно-практической конференции «Казахстан на рубеже ХХI века: межгосударственные и межнациональные отношения». – Алматы, 2001. – С. 109-114.
9. Модульный принцип как основа формирования профессионально направленной речи студентов на материале текстов по международному праву // «Образование и наука в ХХI веке: взгляд в будущее (Современные научно-образовательные технологии и перспективы развития)»: Сборник материалов международной научно-практической конференции. – Алматы, 2001. – С. 90-94.
10. Дидактические возможности текста международного договора при изучении синтаксиса // Вестник АГУ им. Абая. Серия «Языки народов мира», № 2 (3) – Алматы, 2003. – С. 85-88.
11.Использование инновационных технологий в обучении русскому языку студентов-правоведов // Пути реализации важнейших направлений внутренней и внешней политики Казахстана в контексте задач, поставленных Президентом РК в Послании народу Казахстана: Материалы международной научно-практической конференции. – Алматы КазНПУ им. Абая, 2007. – С. 134-137.
12. Некоторые аспекты усвоения профессиональной лексики // Социально-экономические и правовые аспекты индустриально-инновационного развития Казахстана. Материалы международной научно-практической конференции. – Алматы, 2008. – С.276-281.
13. Компетентностный подход в обучении русскому языку в аспекте теории дискурса // Вестник КазУМОиМЯ им. Абылай хана. Серия «Педагогические науки». – Алматы, 2008. – С. 121-126.
ТҮЙІН
Айтқазина Тоғжан Тельмановна
Халықаралық қатынастар факультеті студенттері сөзінің
кәсіби бағыттылығын қалыптастыру
(халықаралық құқық материалдарының мәтіні бойынша)
13.00.02 – Оқыту және тәрбиелеу теориясы мен әдістемесі
(бастауыш, орта және жоғары білім жүйесіндегі орыс тілі)
Зерттеудің көкейкестілігі. Халықаралық заң қызметіндегі басты бағыттардың бірі қоғам өмірінің әртүрлі саласындағы халықаралық қатынастарды реттеп отыру болып табылады. Құқық мәселелерін ұғып, оны түсіндіру тілдік факторлармен тікелей байланысты.
Демек, орыс тілін оқыту халықаралық қатынастар факультеті студенттерінің коммуникативтік сұраныстарына жауап береді және ол халықаралық құқық саласы мамандарының жалпы кәсіби дайындығы жүйесіне ендірілуі тиіс. Құқықтану факультеті студенттері сөзінің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың тиімді жолдарын іздестіру зерттеу мәселелерін құрайды.
Осыған орай, зерттеудің көкейкестілігі бір жағынан, халықаралық құқық құжаттарының тілі мен арнайы оқу материалдарының жеткілікті деңгейде зерделенбеуімен, екінші жағынан, халықаралық құқық құжаттары мен оқу мәтіндері арқылы халықаралық құқықтанушылардың кәсіби сөз дағдыларын қалыптастырудың ғылыми негізделген әдістеменің жоқтығымен анықталады.
Зерттеу нысаны: халықаралық қатынастар факультеті студенттері сөзінің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудағы орыс тілін оқыту үдерісі.
Зерттеудің болжамы: егер, халықаралық қатынастар факультетінің студенттерін орыс тіліне оқыту:
1) білім алушылардың шынайы кәсіби білім алуға деген сұраныстарын қанағаттандырса;
2) халықаралық құқық бойынша мәтіннің икемді және икемсіз құрылымы мәндік, құрылымдық, тілдік ерекшеліктерді талдауға негізделсе;
3) мамандық бойынша мәтіннің түп нұсқасы сәйкес жаттығулар жүйесі мен арнайы дайындалған және әдістемелік ұйымдастырылған жүйеде құрылса;
4) тілдік емес факультеттің қазақ топтары студенттеріне орыс тілін оқытудың ерекшеліктері ескерілсе, онда халықаралық құқық саласының болашақ мамандары сөзінің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру тиімдірек болады.
Зерттеудің әдіснамалық негізі:
1. Философиялық және әдіснамалық еңбектер (, , ), білім берудің философиясы (), мамандардың интеллектуалдық мәдениеті (, , ), тілдің адам санасымен, ойымен, оның мәдени және рухани өмірімен байланысы (В. Гумбольт, ).
2. Танымдық және қатынастық үрдістегі тілдің жетекші рөлі туралы қазіргі тұжырымдамалар, тіл мен ойдың диалектикалық біртұтастығы, тілдің әлеуметтік табиғаты, зерделенетін пәннің жүйелік тәсілі туралы ережелер, интериоризация және қазіргі түсінік теориялары (, , ).
3. Іс-әрекет және сөздік іс-әрекет теориясы (, , ).
4. Мәтінді құру механизмінің тұжырымдамасы (, , ).
5. Екі - және көптілді тұлға қалыптастыру теориясының ережелері (, , ).
6. Модульдік оқыту, кәсіби сөзді қалыптастыру мен жетілдіру мәселелерін оқып-үйренудің жүйелік-қызметтік тәсілі теориясы (, , ).
7. Қазіргі кездегі ұлттық тіл саясатын реттеуші Қазақстан Республикасының мемлекеттік құжаттары.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- оқу мақсатында халықаралық құқық мәтіндерінің икемді және икемсіз құрылымына лингвистикалық талдау жасалды;
- халықаралық құқық мәтіндерінің лингводидактикалық мүмкіндіктері сипатталды;
- халықаралық құқық курсының ерекшеліктері зерделенді;
- «Халықаралық құқық» мамандығы бойынша білім алушылардың кәсіби сөз дағдыларын қалыптастыруға бағытталған тапсырмалар мен жаттығулар жүйесі ұсынылды.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы:
- болашақ халықаралық құқықтанушылардың сөзінің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың моделі жасалды;
- құқықтанушы студенттердің сөзінің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру әдістеменің психолингвистикалық және дидактикалық негіздемесі ұсынылды;
- халықаралық құқықтану мамандарының кәсіби-коммуникативтік құзыреттерінің ерекшеліктеріне сипаттама берілді;
- кәсіби сөзді қалыптастыру жүйесін құру үшін халықаралық құқық мәтіндерін пайдалану әдістемесінің мақсатқа сәйкестігі мен тиімділігі негізделді;
- халықаралық құқықтану бойынша орыс тілі сабағында меңгеруге қолайлы терминологиялық минимум құрылды;
- кәсіби ортада тілдік қатынас дағдыларын қалыптастыруға қажетті мәтіндер іріктеліп алынды.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы:
Зерттеу нәтижелерін студенттерге тілдік қатынас практикасын оқытуда, орысша кәсіби тілде хат жазуда, тілдік емес жоғары оқу орындарына арналған орыс тілінен практикалық оқу бағдарламалары мен оқу құралдарын дайындауда пайдалануға болады.
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
1. Құқықтану факультеті студенттерінің кәсіби бағдарланған коммуникативтік құзыреттерін қалыптастырудың негізгі шарттарына оқыту бірлігі ретінде ғылыми негізде іріктелініп алынған халықаралық келісімшарт, конвенциялар, хаттамалар, келіссөздер және т. б. түпнұсқасын түсінуі мен қабылдауы жатады.
2. Құқықтану факультеті студенттерінің құзыреттерін қалыптастыру стратегиясы, біріншіден, берілген құзыреттерді коммуникативтік құзыреттердің құрамдас бір бөлігі ретінде қарауды, екіншіден, мәтін және дискурс ұғымдарының ара қатынасын ескеруді, үшіншіден, халықаралық келісім жасау жағдайында тілдік қатынас жасайтын құқықтанушының рөлін анықтау мақсатында құқықтанушы дискурсына талдау жасауды анықтайды.
3. Құқықтану факультеті студенттерінің сөзінің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың әдістемелік жүйесімен пәндік-мазмұндық, кәсіби-технологиялық компоненттерінің өзара байланысы, соңғы нәтижеге жеткендігін, яғни халықаралық келіссөздерде тілдік қатынастары арқылы құжаттарды дайындау үшін кәсіби құзыреттерінің қалыптасуын қамтамасыз етеді.
4. Ұсынылып, біртіндеп жүзеге асырылған ұстанымдар, әдістер және тапсырмалар мен жаттығулар жүйесі педагогикалық экспериментте берілген әдістемелік жүйенің тиімділігін дәлелдейді.
R e s u m e
Aitkazina Togzhan Telmanovna
Formation of the International Relations Faculty students
professionally directed speech
(on the basis of the international law texts material)
13.00.02 – theory and methodology of teaching and education
(Russian language in the system of primary, secondary and higher education)
Regulation of interstate relations in various areas of the public life is the basic direction in the lawyers-foreign affairs specialists activity. The problem of right acceptance and their interpretation is always mediated by the language factor.
Hence, training to Russian language satisfy the students communicative requirements of the International Relations faculty and should be included in the general system of the experts professional training in the international laws field. Search of effective ways of the students-jurists professionally directed speech formation as professionally significant quality is the task of this work.
Thus, the urgency of the research is defined by insufficient level of the international law documents language and special educational texts, and by the absence of scientifically proved technique of the professional speech skills formation of the jurists-foreign affairs specialists on the basis of educational texts material and the international law documents.
Object of the research is the students training in order to enter in professionally directed speech process with using the international law texts (textbooks and contracts) in the Russian language classes.
The following hypothesis texts are the main in the research basis: If the training of the students-foreign affairs specialists to Russian:
1) is based on the knowledge of real professional requirements of the students;
2) is based on the analysis of structural, semantic and language features of the international law texts;
3) is formed in accordance with the specially fulfilled and methodically texts organized system and the system of exercises;
4) considers specificity of training to Russian of the Kazakh groups students of not language faculty, in this case professionally directed effective speech formation of the future experts in the field of international law is possible.
The methodological basis of the given research is:
1. Philosophy and science methodology works (A. L.Nikiforov, B. S.Dermezinsky, N. D.Nikanurov), philosophy of education (N. H.Rahmatullina), intellectual culture of the expert (E. S.Ljahovich, N. P.Lukina, I. S.Ladenko), about interrelation of language with consciousness and thinking of the person, with its cultural and spiritual life (V. Gumbolt, L. S.Vygotsky).
2.The modern concepts concerning the leading part of language in the course of knowledge and dialogue, position about dialectic unity of language and thinking, about the social nature of language, about the system approach to the studied subject, the interpretation theory and the modern theories of understanding (N. I.Zhinkin, V. A.Zvegintsev, V. N.Nishanov, J. A.Osnovin).
3. The theory of activity and speech activity (А.А. Leontev, I. A.Zimnya, V. A.Merzljakova).
4. The concept of the construction mechanisms (S. I.Gindin, O. M.Kopylenko, A. I.Novikov).
5. Positions of the formation theory of two-and multilingual person (U. N.Caraulov, M. R.Kondubaeva, L. K.Zhanalina).
6. The theory of modular training, the systemic-functional approach to studying of formation problems and to improving of the professional speech (P. A.Jutsjavichene, E. I.Motina, U. A.Zhanpeisova, N. A.Ahmetov).
7. State documents of the Republic Kazakhstan regulating the national language policy at the present stage.
Scientific novelty of research consists in the following:
- the linguistic analysis of flexible and nonflexible structure international law texts in the educational purposes is made;
- linguistic possibilities of the international law texts are described;
- the features the of international law discourse are studied;
- the system of the tasks and the exercises, directed on formation of the professional speech skills of the students trained on the specialty "International law" is presented.
The theoretical importance of research is in the following:
- the model of professionally directed speech formation of the future jurists-foreign affairs specialists is developed;
- the psycholinguistic and didactic substantiation of the professionally directed speech technique formation of the jurists students is presented;
- the specific features of professional international law specialists communicative competence are described;
- the methodical expediency and efficiency of the international law texts using as basis for professional speech construction system is proved;
- the terminological minimum of the international law sublanguage is created;
- the text minimum which is necessary for the dialogue skills formation in professional sphere is selected.
The practical importance of the work is defined by the facts that the methodical system of professionally directed speech formation based on the international law texts material is presented. The results of the given research can be used in the practice of professional dialogue students training and in the Russian writing, which may be used during working out of Russian practical course curriculums and manuals in not language high schools.
The positions which are taken out on protection:
1. The basic condition of professionally focused communicative competence of the students-jurists formation is adequate perception and understanding of the international contracts, conventions, reports, agreements etc. as a result of the scientifically-proved selection, the analysis of their classification for the purpose of the texts training units definition.
2. The formation of the students-jurists discursive competence defines necessity, first, the account of the given competence as the communicative component; secondly, the account of a parity of the text concepts and a discourse; thirdly, the analysis of jurisprudence discourse for the purpose of definition of the jurists role as the communicates, entering in the verbal dialogue in the conditions of the international negotiations.
3. The interrelation of the structured methodical and detailed-substantial components of the students-jurists professional speech formation technological system provides the achievement of the final results - the competence to create the documents and to enter in the verbal communications in the conditions of the international negotiations.
4. The pedagogical experiment in which the given principles were realized, the methods and systems tasks and exercises, confirms the efficiency of the given methodical system which was developed by us.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 |
