Айдар Казыбаев: Сбалансированные показатели внешней торговли»
Деловой мир: 07.12.2011
Автор: МАРАЛ ИСКАКОВА
№4
Внешнеторговый оборот Казахстана в течение предстоящих пяти лет будет расти в среднем по 7,8% в год. В итоге к 2016 году его объем должен составить 166 миллиардов долларов. Таков прогноз Министерства экономического развития и торговли РК (МЭРТ). Причем рост экономики в целом приведет к увеличению доли не только экспорта обработанных товаров, но и импорта технологий. А это - позитивный сигнал, считает Айдар Казыбаев, председатель Комитета торговли МЭРТ.
- Айдар Калымтаевич, Ваше ведомство прогнозирует значительный рост и по экспортным и по импортным показателям. Означает ли это появление новых статей во внешнем товарообороте?
- Конъюнктура мирового рынка сейчас такова, что растут цены на энергоносители, металлы и продовольствие. А значит, в любом случае, наши базовые экспортные позиции - зерно, нефть и горнорудное сырье, - сохранятся. Но новые статьи, разумеется, будут. Происходящая глобальная индустриализация экономики требует новых технологий, а значит, будет расти доля инвестиционного импорта, к примеру, оборудования и станков. При этом мы развиваем внутреннее станкостроение, которое в последующем повлечет за собой рост экспорта уже готовой продукции. Определенные успехи в этой области есть уже сейчас: в последние годы значительный прирост демонстрирует продажа за рубеж текстильной продукции - такого давно в Казахстане не было. Могу отметить увеличение экспорта строительных материалов, пусть это первая ласточка, но уже хороший знак.
Доля инвестиционного импорта (т. е. импорта с машин и оборудования) в структуре импорта за первое полугодие 2011 года (47%) увеличилась на 11% в сравнению с аналогичным периодом 2010 года (38%). Это, безусловно, позитивный сигнал.
Сейчас ситуация складывается следующим образом: сырьевые товары идут на глобальные рынки, а те новые виды экспортных статей (те же стройматериалы, автотранспорт, товары легкой или пищевой промышленности) пока осваиваются в странах Таможенного союза и СНГ. Таким образом, для нас это таргетирование рынка: по своим вкусовым, структурным и прочим потребительским качествам, наш товар должен завоевать определенные позиции на близлежащих рынках, и лишь после этого мы сможем говорить о более глобальной экспансии. Сейчас же мы на стадии формирования нового внутреннего производства именно по несырьевым отраслям.
- А какие уже есть достижения?
- У нас по программе «Экспортер 2020» стоит задача увеличить долю готовых, обработанных товаров в структуре общего экспорта до 40% к 2014 году. Я думаю, это вполне достижимые показатели, с учетом того, что любая обработанная продукция по своей стоимости всегда дороже сырьевой. Здесь могу привести несколько удачных примеров. Раньше мы продавали простой глинозем, а сейчас, построив завод «Алюминий Казахстана», мы способны поставлять уже готовый алюминий. Аналогичная ситуация с химическим волокном и комплектующими - теперь мы сами переработчики, и вывозим готовые химические листы. В обоих случаях, цена готовой продукции куда выше стоимости сырья
и мы выигрываем на этой разнице. То есть это уже тенденция - с каждым годом степень обработки будет расти, и итоговое изделие в стоимостном значении будет стоить в разы дороже сырья. К примеру, за первое полугодие 2011 года экспорт машин и оборудования увеличился на 35% и составил 370 млн. долларов США в сравнении с аналогичным периодом 2010 года.
- Для того чтобы наращивать внутреннее производство, в любом случае придется увеличивать импорт. То есть речь пока не идет о выходе из импортозависимого положения? Или покупая удочку сейчас, мы вскоре сможем отказаться от покупки рыбы?
- Импорт всегда характеризует потребительские возможности в государстве. Это выглядит так: если у государства широкие возможности, то начинается качественное изменение импорта ~ не столько снижение, сколько именно структурное его преобразование. Увеличение экспорта - это увеличение валютных поступлений в страну, что создает возможность валютных затрат на импорт. Это простая формула: рост экономики способствует росту импорта
и, соответственно, расширению ассортимента. На практике получается следующее. Прежде чем мы построили заводы по производству локомотивов, у нас была крупная статья по закупу комплектующих и самих вагонов. Теперь, когда предприятие работает и самостоятельно выпускает продукцию, мы переходим к другим сферам и начинаем закуп оборудования для других производств с тем, чтобы в дальнейшем перестать быть импортозависимым от конечного продукта. При этом рост общей суммы импорта едва ли будет снижаться, потому что государство закупает более дорогое оборудование для того, чтобы строить более мощные заводы. Казахстан может позволить себе импорт именно высококлассной продукции. То есть мы говорим о стоимостном импорте, когда количество товара, может, и уменьшается, но его стоимость увеличивается. Это очень хороший знак - мы не охотимся за дешевым товаром, мы приобретаем более дорогие товары, которые в итоге позволяют снижать энергозатраты на производство. И в итоге - да, приобретение хорошей удочки сейчас, в будущем поможет нам научиться не просто ловить рыбу, но и выпускать свои такие же удочки.
- Кстати, говоря о закупе качественных энергосберегающих технологий, Казахстан претендует на проведение ЭКСПО - 2017 и предложенная нашей страной тема - «Энергия будущего». Может быть те достижения, которые мы увидим там, станут новыми импортными статьями Казахстана?
- Тематику ЭКСПО мы выбрали исходя не только из интересов Казахстана. Альтернативная энергетика актуальна для всего мирового сообщества. Даже прошедший кризис, так или иначе, был тесно связан с ценами на энергоносители. Поэтому мы должны защищать и свою и глобальную экономику от таких потрясений в будущем - именно поэтому Казахстан предложил миру эту тематику. Наша республика сама принимает очень активное участие в процессах развития альтернативной энергетики. У нас разработан «ветровой атлас» - те источники ветра, которые могут использоваться для получения электроэнергии. Кроме того, в планах Правительства отказ от ламп накаливания - мы ежегодно будем переходить на энергосберегающие лампы. Если комиссия одобрит Астану в качестве столицы ЭКСПО-2017, то даже саму площадку выставки мы можем оснастить мини-ветроэлектростанциями: вся территория, а это не менее 25 гектаров, будет освещаться не за счет обычной электроэнергии, а за счет возобновляемых источников. На территории ЭКСПО-2017 будут колесить электромобили.
- Достаточно ли у нас технической базы для воплощения такой идеи? И что мы намерены представлять на своих стендах во время ЭКСПО?
- Сама идея энергосбережения является обязательной составляющей при реализации карты индустриализации. Развитие новых форм энергетики относится к числу перспективных отраслей экономики. В этой связи, по линии НАК «Казатомпром», «Самрук-Энерго» разрабатываются проекты инновационных технологий по строительству заводов, которые на кремниевой основе будут выпускать солнечные батареи. Есть проекты по развитию ветроэнергетики. Сейчас в Казахстане существуют заводы по производству биотоплива. Все это в будущем выльется в новую подотрасль по альтернативной энергетике. Если ее рассматривать в комплексе всей энергетики, то те производства, которые создаются сейчас, в будущем преобразуются в целую сферу, которая и будет представлена в 2017 году. Но важно еще и то, что принимающая страна не обязательно должна быть лидером в предложенной тематике. Даже напротив, это государство, которое стремится познать новое в этой сфере, увидеть, на какой стадии другие страны, какие разработки в мире уже есть. К примеру, Шанхай-ЭКСПО-2010 прошло под эгидой «Лучший город ~ лучшая жизнь». Понятно, что Шанхай - мировой мегаполис, но власти страны хотят перенять опыт других участников в решении проблем больших городов. Их интересовало, как сделать жизнь горожан интереснее, богаче, насыщеннее. На выставку приехало порядка 180 стран мира, и каждый показал опыт своих лучших городов. Были проведены многочисленные форумы, конференции на мировом уровне - все они искали пути решения проблем урбанизации, улучшения жизни городов. По такому же принципу будет вестись работа на тематической выставке ЭКСПО-2017. То есть в ее рамках пройдет ряд крупных конференций, форумов, бизнес-площадок - и все на тему: как сделать доступной для человечества альтернативную энергетику, какие инновации уже существуют и что сейчас можно внедрять. Так что сама по себе выставка ЭКСПО - это познавательная, имиджево-политическая и экономическая площадка. То есть здесь мы не говорим о продаже товара, хотя какие контракты будут, безусловно. Но самое важное - это научные открытия и новый выход Казахстана на мировую арену.
- А после такого успеха Шанхая, нам не боязно браться за такое крупное имиджевое мероприятие?
- Разделяется два вида ЭКСПО. Шанхай организовал всемирную универсальную выставку, которая проводится раз в пять лет. Мы не претендуем на проведение такой выставки. Наша инициатива - провести специализированную выставку, которая считается «маленьким ЭСКПО». Если в Шанхае выставка длилась полгода, то универсальные, специализированные выставки проходят по три месяца. Из-за климатических условий мы не можем позволить себе мероприятие длительностью в шесть месяцев, все-таки выставка ЭКСПО ориентирована на бизнес и туризм. Кстати, такая же по своим масштабам выставка пройдет в следующем году в городе Ёсу, Корея. И после корейского ЭКСПО-2012, следующая как раз будет проходить в 2017 году. То есть такие специализированные выставки проходят между универсальными выставками ЭКСПО. А в 2020 году за это право борются такие страны, как Турция, Таиланд - здесь победитель определится в декабре 2012 года. Тогда же будет известно, кому достанется право быть столицей ЭКСПО-2017. Словом, боязни нет, что мы идем после такого гиганта, как Шанхай, потому что цели наших выставок и их масштабы абсолютно разные. Кстати, считается, что рекордное количество посетителей - 110 миллионов человек, посетило Шанхайскую выставку. Но больше всего туристов посетило испанскую выставку в Севилье ~ 60 млн. человек - это при очень невысокой, особенно в сравнении с Китаем, численности собственного населения. То есть у них был рекордный показатель въездного туризма. Мы ожидаем общее количество туристов за все три месяца ~ порядка 4-5 миллионов человек. При этом мы должны сделать так, чтобы больше половины посетителей были наши граждане. Плюс значительное количество, думаю, прибудет из соседних стран - Китая и России и Центральной Азии.
- Вероятно, от проведения ЭКСПО в Казахстане больше выиграют инфраструктурные предприятия? А для государства это лишь имиджевый проект?
- Любая выставка имеет две стороны. Первая - это экономический аспект. Сюда входит рост внутреннего туризма, значительное повышение экономической активности города Астаны, строительство отелей, бизнес-центров, рост транспортного сообщения. Помимо всего этого есть еще и эффект инвестиционный. Ведь страны-участницы привезут свои последние разработки, которые наши потенциальные инвесторы при желании смогут профинансировать или же договориться о начале совместного производства. Помимо внутренних производств, к 2016 году Казахстан создаст еще и привлекательное инвестиционное нормативно-правовое поле с благоприятным налогообложением для энергосберегающих производств. Необходимо создать целую систему налоговых и инвестиционных преференций для компаний, которые хотят строить у нас свои заводы по производству альтернативных источников энергии. Вот это будет обладать большой инвестиционной привлекательностью. И третий эффект - социальный. То есть ЭКСПО сравнимо с Олимпийскими играми - узнаваемость колоссальная: весь мир будет знать, что Астана - столица ЭКСПО. Это на самом деле престижно, потому что сама по себе выставка имеет очень высокий авторитет. Считается, что большая часть величайших мировых достижений была представлена именно на ЭКСПО. К примеру, в 1900 году на выставке в Париже в рамках темы «Строительство высоких антенн или передающих систем» была презентована Эйфелева башня. Первый спутник Земли - тоже был представлен на ЭКСП01955 года. То есть практически каждое ноу-хау зарождалось именно на этой выставке. Поэтому считается, что ЭКСПО - это площадка для будущего. Так что нам очень важно завоевать право стать ее столицей. Для этого мы должны провести огромную работу - у нас серьезный конкурент город Льеж - третий по величине город в Бельгии. Их преимущество в том, что эта страна уже проводила ЭКСПО 100 лет назад в 1905 и 1930 годах. К тому же предложенная ими тема не менее актуальна: «Соединяя людей - соединяем мир» - речь идет о коммуникациях, что весьма интересно для Европы. И, в-третьих, как любое государство Евросоюза, Бельгия более узнаваема.
Вот здесь нам и предстоит самый большой пласт работы. Дело в том, что в декабре 2012 года состоится тайное голосование представителей 157 стран-членов Международного бюро выставок. Соответственно, нам нужно набрать наибольшее количество голосов. В этой связи, Министерство экономического развития и торговли совместно с Министерством иностранных дел уже начало работу по презентации Казахстана. Сейчас для нас главное - информировать, таргетировать те страны, с которыми нет дипломатических отношений, которые менее знакомы с казахстанской культурой, с Казахстаном. Эта работа полезна в любом случае, мы повышаем информированность о Казахстане и Астане в мировом сообществе, мы презентуем Астану. Уже действует интернет-сайт на пяти языках, количество пользователей которого заметно увеличивается.
- Если уж разговор зашел об электронных площадках, известно, что, сейчас Ваше ведомство развивает электронную коммерцию и биржевую торговлю. Выход на эти площадки доступен только для внутренних игроков или есть возможность для работы иностранных субъектов торговой деятельности?
- Любой иностранный субъект торговой деятельности может заключить договор с биржевым брокером, и работать через брокера. Все это делается для развития внутреннего рынка и поддержки экспортеров. На самом деле у нас стояло несколько задач, и первая из них касается внешней торговли. Так, у нас создано Национальное агентство по экспорту и инвестициям «KAZNEX INVEST, которое поддерживает наших поставщиков и производителей. Также создано АО «КазЭкспортГарант», занимающееся вопросами гарантирования, страхования экспортных операций. К тому же для решения проблем экспортеров создан Совет экспортеров. Помимо этого издается специализированный журнал и работает сайт «Экспортер». На уровне государства реализуется специальная программа «Экспортер-2020». Так что, я считаю, что для наших казахстанских игроков созданы все необходимые условия для выхода на внешние рынки, продуманы все механизмы и определены источники финансирования.
Что касается биржевой торговли, то мы разработали закон, его приняли и утвержден перечень биржевых товаров. Это цемент, сахар, пшеница и ряд других товаров. Это именно те продукты, где прежде имелась почва для спекулятивного роста цен из-за отсутствия организованного рынка. Теперь этот рынок создан, и мы защитили потребителей от необоснованного повышения стоимости на эти категории товаров. За 2010 год объем биржевых сделок и его оборот увеличился в 10 раз по сравнению с 2009 годом. В целом биржевое движение в Казахстане очень активно поднимается. Предприниматели и госорганы понимают, что работа через биржу - это возможность обеспечить прозрачность. Сейчас возникает много проблем нормативно-правового характера, и чем быстрее этот сегмент развивается, тем быстрее мы должны адаптировать нормативно-правовые акты. Поэтому мы разрабатываем новые типовые правила биржевой торговли. Хотим утвердить новую форму заявок и сделать бизнес еще более прозрачным, асам рынок - более доступным для бизнеса.
*Кеше инновациялық форум өз жұмысын аяқтады
Егемен Қазақстан: 07.12.2011
Автор: СҰҢҒАТ ӘЛІПБАЙ, ҚАНАТ ЕСКЕНДІР
казатомпром
Кеше Қазақстан Тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналып Астанадағы Тәуелсіздік сарайында өткен инновациялық форум өз жұмысын одан әрі жалғастырды.
Форумның екінші күнінде бірқатар шаралар мен басқосулар, баспасөз мәслихаттары болып өтті. Соның ішіндегі ең маңыздылары Елбасының атынан Премьер-Министр Кәрім Мәсімов қатысқан инновациялық жобалар көрмесінің ашылуы және Президенттік инновациялар клубының тұңғыш отырысы өткендігі болды. Кәрім Мәсімов өзінің орынбасары – Индустрия және жаңа технологиялар министрі Әсет Исекешевпен бірге көрме жұмысымен танысып өткеннен кейін Президенттік инновациялар клубының тұңғыш отырысы өз жұмысын бастады. Оны Ресейдің «Вести в субботу» бағдарламасының жүргізушісі Сергей Брилев ашып, жүргізіп отырды. Бұл отырыстағы диалог-әңгімелерге БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының экономикалық ынтымақтастық және интеграциялар жөніндегі директоры, «Қазақстанның инновациялық дамуына шолу» жобасының жетекшісі Румэн Добринский, Корея Ғылыми-технологиялық бағалаулар және жоспарлау институтының президенті, доктор Джун Сеун Ли, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ОЭСР) елдерінің Еуразиялық бағдарламасының жетекшісі Фади Фарра қатысты.
Үкіметтің және жергілікті атқарушы биліктің өкілдері, ұлттық компаниялар мен ұлттық холдинг басшылары, даму институттары мен ҒЗИ, бизнес және инновациялық кәсіпкерлер, халықаралық сарапшылар мен шетелдік серіктестер қатысуымен өткен осы басқосуда алдымен сөз тізгінін алып, Елбасының атынан жиналғандарды құттықтаған Премьер-Министр Кәрім Мәсімов өз сөзін бүгінгі күні әлемдік қауымдастықтың қатарында келе жатқан Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше елдердің, соның ішінде АҚШ пен Еуропаның алдыңғы қатарлы мемлекеттерінің индустрияландыру мәселесіне қайтадан үлкен назар аударып, инновациялауға екпін түсіргендігін атап өтуден бастады. «Әлемнің үлкен елдері, батыстың дамыған мемлекеттері, Қытай мен Ресей, Жапония осы істе барған сайын алға басып, өздерінің инновациялық өнімдерін кеңінен таратуға көшті. Біз де оны тек тұтынушы болып қалғымыз келмейді. Сондықтан Елбасының тапсырмасы бойынша инновациялық даму мәселесіне үлкен көңіл бөлу үстіндеміз. Оның алғашқы нәтижелерін жаңа мен көрме жұмысымен танысқан кезінде байқадым. Бұлар – біздің алғашқы табыстарымыз. Біз әлі жолдың басында ғанамыз. Сондықтан сіздердің атқаратын жұмыстарыңызға үлкен табыс тілеймін», деді Премьер-Министр.
Осы ретте сөз тізгінін қайтадан алған Сергей Брилев Кеңес Одағы тараған шақта өзінің бұл хабарды Қазақстан жеріндегі Байқоңырда іссапарда жүріп естігендігін еске ала келе, сол кезден бастап посткеңестік елдердің инновациялық дамуы дағдарысқа түсе бастағандығын айтты. Ал осы аралықта ОЭСР елдері үлкен табысқа жетті. Мұның сыры неде?
Жүргізуші Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ОЭСР) елдерінің Еуразиялық бағдарламасының жетекшісі Фади Фарраға қарата осындай сұрақ тастады.
Үнқатысу түрінде өткен әңгіме барысында сұраққа байланысты сөз кезегі тиген Фади Фарра қазіргі күні әлемдік инновациялардың 30 пайызы осы ұйымның үлесіне тиіп отырғандығын айта келе, қонақтарға өз сөзінің дәлелі ретінде бірнеше диаграммалармен танысуды өтінді. Шешен сөзінен байқалғанындай, ОЭСР елдерінде ішкі жалпы өнімнің 2 пайызы инновациялық дамуға, соның ішінде, ғылыми жаңалықтарды ашу мен игеруді қаржыландыруға жұмсалады екен. Бұл әлемнің басқа елдерімен салыстырғанда жоғары көрсеткіш болып табылады. ОЭСР елдерінің инновациялық табыстарға жетуінің бір сыры да осында тұрған секілді.
«Бұл елдер инновациялық дамудың бірнеше толқынын бастан өткерді. Сондықтан мұндай жолмен даму оларда әбден қалыптасқан деуге болады», деді шешен. Сондай-ақ ол Қазақстанда да бұл істің бастамасы көңіл көншітерліктей екендігін атап көрсете отырып, енді Қазақстанға бұл бағыттағы реформаның төртінші толқынын өткізу керек деген пікірін білдірді. Мұндай жағдайда мемлекет бұл іске неғұрлым аз араласып, бастамашылық пен белсенділікті қалыптасқан инновациялық ортаға тапсыратындығын айтып өтті.
Сергей Брилевтің мұнан кейінгі сауалы Кәрім Мәсімовке бағытталды. «Біз посткеңестік елдер ұзақ жылдар бойы бір ішіктің ішінде болдық. Сондықтан біздің көптеген проблемаларымыз да ұқсас. Мәселен, Кеңес одағы кезінде бізде халық пен экономикаға үлкен пайдасын тигізген ғалымдардың бірнеше буыны тәрбиеленіп шықты. Бірақ заман ауысқан кезде ұрпақтар сабақтастығының проблемасы да болмай қоймайды екен. Сіз осы мәселеге қалай қарайсыз?» деді басқосуды жүргізуші.
Қазақстан Премьер-Министрі мұндай проблеманың біздің елімізде де бар екендігін атап өтті.
– Кеңес одағы тұсында Қазақстандағы инновациялық технологиялар әскери-өнеркәсіптік салада өріс алғандығы белгілі. Ол ғарыштық, атом өнеркәсібі және биотехнологиялық салаларда біршама жетістіктерге жетті. Тіпті, осы салалар бойынша сол кезде әлемдегі алдыңғы қатарда болды деп айтуға да келеді. Бірақ енді бізде басқа салалар да жақсы дамуға бет алды. Дамудың осы қарқынын сақтап отыру үшін бізге енді инновациялар кең көлемде қажет болуда.
Біздің бастапқыда бәрін де нарық өзі реттейді деген түсінікте болғанымыз да шындық. Бірақ олай емес екен. Сондықтан енді мемлекеттің белсенді түрде араласуымен инновациялық дамуды қолға алып жатырмыз. Әзірге бұл мәселенің жауабынан гөрі сұрағы көп. Бүгінгі біздің басқосуымыз да сондай сұрақтарға жауап іздеу мақсатын көздейтіндігі анық, деді Премьер-Министр.
Сергей Брилевтің айтуынша, БҰҰ-ның Еуропалық экономикалық комиссиясының қатысуымен әзірлену үстіндегі «Қазақстанның инновациялық дамуына шолу» бағдарламасы осыған көмектесуі тиіс. Ол қандай жұмыстарды қолға алып отыр?
Бұл сұраққа аталған комиссияның өкілі әрі жоғарыдағы бағдарлама басшысы Румэн Добринский жауап берді. Оның айтуынша, бұл бағдарлама Қазақстан Үкіметінің, отандық сарапшылардың белсене қатысуымен әзірленіп отырғанымен, ол тәуелсіз жоба болып табылады. Олай болатыны оны әзірлеуге негізінен тәуелсіз халықаралық сарапшылар тартылды. Олар Ұлттық инновациялық қор басшылығымен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеген.
– Біз бірінші кезекте Қазақстандағы қазіргі жағдайды сыни тұрғыдан талдап, өз бағамызды бердік. Соның нәтижесінде бірқатар проблемалар айқындалды. Соларды шешу жолдары іздестірілуде. Дегенмен, осы арада аталған мәселеде Қазақстанның табыстарының бар екендігін де атап көрсетпекпіз. Солардың қатарында инновациялық рыноктың негізгі ойыншыларының айқындалғандығын және олардың әрекет үстінде екендігін атап көрсетуге болады. Олар Үкімет, инновациялық жобаларды қаржыландыруға бағытталған банктер мен даму институттары, Ұлттық инновациялық қор және жаңалыққа ынтық кәсіпкерлер тобы. Ендігі үлкен мәселе осылардың басын қосып, істі белгілі бір жүйеге түсіру және оның ойын тәртібін белгілеу болып отыр. Мен бұл жоба жүзеге асады деп ойлаймын. Соның сенімді бір факторы ретінде ел басшылығының, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың өзінің инновациялық дамуға өте үлкен көңіл бөліп отырғандығын атап көрсетемін. Біздің клубымыздың құрылып, бүгінгі ашық үнқатысуды жүргізуінің өзі осындай саяси зор ынта-жігердің жемісі деп білемін.
Екінші маңызды фактор инновациялық дамуға оның қазіргі сіңіру мүмкіндігіне сәйкес жеткілікті қаржы бөлініп отырғандығы. Сондықтан бізге енді істі одан әрі алға жылжыту үшін бірнеше нұсқаулық әзірлеу қажет. Біз қазір осы бағытта жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Соның біріншісі саяси нұсқаулық. Ол ойыншылардың арасындағы байланысты қалайша қалыптастырып бекітеміз, әртүрлі секторлар мен әртүрлі өңірлердегі өзара байланысты қалайша дұрыс жолға қоямыз деген сұрақтарға жауап беруден басталады.
Екіншіден, инновациялық кәсіпкерлікке жеке нұсқаулықтар әзірленеді. Біздің бұл жөніндегі ұстанымымыз бойынша жаңашыл табысты кәсіпкерге айналуы керек. Сонда ғана ол аталған мәселеге барлық күш-жігерін жұмсайтын және көлденеңнен кездесетін кедергілерді жарып шығатын болады.
Үшінші нұсқаулық рыноктық сұраныс тудыруға қатысты. Оны мемлекеттік тапсырыстар, Үкіметтің рынокты реттеу тетіктері арқылы шешуге болады. Менің бұл айтып отырғанымның барлығы біз әзірлеп жатқан жобаның ең қысқаша көрінісі ғана, деді шешен.
Оған сіздердің осындай жоба бойынша жұмыс істеу тәжірибелеріңіз бар ма деген сұрақ қойылды.
Румэн Добринскийдің бұл сұраққа берген жауабына қарағанда, олар бұған дейін Беларусь Республикасында дәл осындай жұмыс жүргізген. Екі елдің жағдайларында ұқсастық бар. Бірақ бұл мәселеде Қазақстанның инновациялық дамуға қажетті құрылымдарды құруда алға кеткендігі байқалады. Ал Беларусь елі бұл кезеңнен әлі өтуі керек. Бірақ олардың бір артықшылығы техникалық құралдар шығарудағы тәжірибелерінің молдығы.
Сөз кезегі Қазақстанда ұлттық инновациялық қор тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеп жатқан Корея ғылыми-технологиялық бағалаулар және жоспарлау институтының президенті Джун Сеунг Лиге тиді. Ол инновациялық форсайтты қалай қалыптастыруға болады деген сұрақ төңірегінде әңгіме қозғады.
Біздің Корея соңғы 40-50 жылда әлемдегі артта қалған кедей мемлекеттердің бірінен ең алдыңғы қатарлы елдердің біріне айналып отыр. Өткен жылдардың 70-жылдары ауыр өнеркәсіпті дамыту, соның ішінде, кеме жасау ісін қолға алған едік. Қазір бұл жөнінен әлемде бірінші орынға шықтық. Әлемдегі кеме жасау өндірісінің 40 пайызы біздің үлесімізде. Сондай-ақ электроника саласында да алдыңғы орынға шықтық. Ғылыми жаңалықтарға патент беру жөнінен де бірінші орындамыз. Елімізде жоғары технологияландыру деңгейі 82 пайызға дейін көтеріліп отыр. Міне, осы жетістіктердің барлығына қалай қол жеткіздік деп сұрақ қойған шешен осы сұрағына өзі жауап беруге кірісті. Оның айтуынша, осының барлығы инновациялық форсайтты, яғни инновациялық болжам жасау мен жоспарлауды дұрыс та нақпа-нақ жүргізудің нәтижесі болып табылады.
Президенттік инновациялар клубының бірінші отырысы осылайша қызықты үнқатысу түрінде өрбіп, оған қатысушылар көкейлеріне көп ой түйіп кеткендей болды. Оның жұмысына Қазақстан Премьер-Министрі Кәрім Мәсімов белсене қатысып, көптеген сұрақтарға жауап берді.
Тәуелсіздік сарайында өткен форумда Инновациялық жобалар көрмесі ашылып, оны Үкімет басшысы Кәрім Мәсімов аралап көрді.
Көрмеге Қазақстанның барлық аймақтарынан жинақталған және экономиканың түрлі салаларын қамтитын 68 жоба қойылған. Олар инновациялық жобалардың республикалық байқауының қорытындысы негізінде іріктеліп алынып отыр. Айта кетерлігі, көрмеге ұсынылған 68 орынның әрқайсына 11 үміткер жобадан тіркеліп, олардың арасында өткен өзара сапалық бәсекелестік те қарқынды өткен. Іріктелген жобалар инновациялық жобалар тізбесіне енгізіліп, келешегі айқындала түсетін болады.
Айта кетерлігі, форум барысында «Ұлттық инновациялық қор» АҚ шетелдік серіктестіктердің қолдауымен жылдары Қазақстанда іске асырылған екі бірегей зерттеудің де қорытындысын ұсынды. Мұның бірі Корея ғылыми-техникалық бағалау және жоспарлау институтының қолдауымен іске асырылған ең алғашқы ұлттық ғылыми-техникалық жоба болса, екіншісі – БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының қамқорлығымен жүргізілген «Қазақстанның инновациялық дамуына шолу» жобасы.
«Еліміздің осы даму кезеңінде мемлекет инновацияны дамытуға маңызды рөл атқаруға мүмкіндігі бар және солай істеуі де керек деп білемін. Үкімет, ұлттық компаниялар, барлық деңгейдегі бюджеттер инновациялық үдерістің тиімділігін ынталандыруы керек. Ірі, жеке компаниялар, шетелдік компаниялар бұл үдеріске тартылады деп сенемін. Ал шағын және орта бизнеске бұл бағыттағы инновациялық жобаларда бәсекелесу ауыр болғанымен, әлемдік тәжірибеден ондай сектордың да қарқынды дамып отырғанын білеміз. Бұның өзі шағын бизнестің инновациялық компанияға айналуына жол ашады», – деді көрмеге қойылған жоба авторларымен пікір алмасқан К. Мәсімов.
Бұдан өзге, форум аясында инновация саласындағы үздік журналистік материалдарға жарияланған «Өрлеу ақпараты» республикалық конкурсының жеңімпаздары марапатталды. Байқау қорытындысы бойынша, «Айқын» басылымының тілшісі Айхан Шәріптің «Инновациялық экономика құру – жалпыұлттық өрлеу идеясы» атты мақаласы қазақ тіліндегі ең үздік мақала деп танылды. Ал орыс тіліндегі үздік жарияланым бойынша жүлде «Деловой Казахстан» басылымының тілшісі Ирина Лисстің «Катализатор масштабных реформ» атты мақаласына берілді. Интернеттегі үздік материал аталымы «Қазақ ақпарат агенттігінің» тілшісі Марлан Жиембайдың «Ылғал сақтайтын технология жерден мол өнім алуға мүмкіндік береді» атты мақаласы үшін, ал интернеттегі орыс тілді үздік материал жүлдесі осы агенттіктің тілшісі Серік Сәбековтің «В текущем году НИФ планирует создать два венчурных фонда» атты мақаласына берілді. Сондай-ақ қазақ тіліндегі үздік радиобағдарламаны қазақ радиосынан Ләззат Ноғайбай, орыс тіліндегі үздік радиобағдарламаны қазақ радиосынан Шолпан Найманбаева, қазақ тіліндегі үздік телесюжетті «Қазақстан» ұлттық телеарнасынан Жазира Досмағамбетова, орыс тіліндегі үздік телесюжетті «Жетінші арнадан» Бауыржан Шурманов дайындаған деп танылды.
ҚАТЫСУШЫЛАР ЛЕБІЗІ
Хидэаки МОКОМИДЗЕ, Ұлттық ядролық энергия агенттігінің атқарушы вице-президенті:
– Жапонияның Атом энергиясы агенттігі ұсынып отырған бұл жоба инновациялық жаңа үлгідегі реакторларды суыту үшін судың орнына инертті газ гелийді қолданатын жаңа құрылғы. Бұл жобаны Қазақстанмен бірігіп зерттеп отырмыз. Әдеттегі сумен суытатын реактордан айырмашылығы бұл құрылғы «газбен салқындататын реактор» деп аталады. Өздеріңізге белгілі, гелийдің температурасы 950 градусқа дейін көтерілетіндіктен кәдуілгі реакторлар сияқты судың қуаты мен жылуды ғана беріп қоймай, сонымен қатар, сутегімен де қамтамасыз етеді. Ал бұдан бөлінген сутегімен жаңа индустриялық құрылғыларды үлкен шығынсыз әрі табиғи ортаны ластамастан адамзат игілігіне қолдана аламыз.
Осы реактор арқылы өндірген сутегімен біз Қазақстандағы жаңа индустрияны дамытуға атсалысамыз деп ойлаймын. Қазіргі таңда біз Қазақ елінің Ұлттық ядролық орталығымен бірігіп, осы инновациялық жобаның талқылау сатысынан өтіп жатырмыз. Бұйыртса, дамудың жаңа сатысына көтеріліп келе жатқан Қазақстанның инновациялық алға басуына біздің де ғылыми жобамыз өз үлесін қосады деп ойлаймын.
Қасым МҰҚАНОВ, Ұлттық биотехнологиялар орталығы бас директорының орынбасары:
– 1993 жылы құрылған Биотехнологиялар орталықтың бүгінгі таңда Атырау мен Степногор қалаларында екі ғылыми бөлімшесі бар. Инновациялық көрмеге күйіктің ауыр түріне қолданылатын жасушалық технология арқылы әзірленген фиброспрей атты препаратты ұсынып отырмыз.
Бұл препарат қазіргі таңда Қазақстан Республикасының Инновациялық патентімен қорғалды. Сонымен қатар, республикалық ауруханаларда күйік шалған 10 адамды емдеуге қолданылып, тиімділігінің өте жоғары екендігі анықталды. Мәселен, күйген адамның терісінен жасуша алып, оны зертханалық жағдайда көбейтеміз де, оны зақымдалған жерге кең қолданыстағы дәріге қосып жағамыз. Нәтижесінде бөтен әсері жоқ, қайта науқастың тез айығып кетуіне ықпалы зор емге қол жеткізіп отырмыз. Ғылыми зерттеу барысында бұған дейін қолданып жүрген емге қарағанда осы фиброспрейді қолдану арқылы күйіктің жазылуы мен терінің қалыпқа келуіне 2 есе әсерлі екендігі дәлелденді. Келешекте бұл әдіс және осы препарат денсаулық сақтау саласында кеңінен қолданылады деген сенімдеміз.
Серік ДҮЙСЕНОВ, «Локомотив жөндеу зауыты» АҚ президенті:
– Биыл қазан айында «Электровоз құрастыру зауыты» жобасын жүзеге асыру мақсатында локомотив құрастыратын жаңа зауыттың құрлысын бастадық. Осы жоба барысында бізбен бірге Францияның «Alstom Transport» компаниясы мен Ресейдің «Трансмашхолдинг» компаниясы әріптес ретінде жұмыс істейді. Болашақта ел ішіндегі электровозға деген сұранысты түгел жабамыз. Сонымен қатар, ТМД көлемі мен алыс шетелдерді де электровозбен қамтамасыз етуді көздеп отырмыз.
Жыл басында аталған үш компания зерттеу-сараптау жұмысын жүргізген. Астана қаласындағы тепловоз құрастыру зауытының аумағы мен инфрақұрылымын пайдалана отырып жаңа үлгідегі электровоз шығаруға болатындығына көз жеткізілді. Бұл арқылы инженерлік-коммуникациялық құрылғылар мен көліктік желі тарту шығындарын азайтып, қазіргі жұмыс істеп тұрған құрал-жабдықтар мен еңбек ресурстарын тиімді пайдаланатын боламыз. Жобаға жұмсалатын қаржы 42 пайызға дейін үнемделеді.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 |
