Без имени (стр. 2 )

Insullg’tga uxshash lokal simptomlarni paydo bulishi yukori buylama sinusga kuyiladigan venalardan kon okishini buzilishi xisobiga buladi.

Kalla ichi bosimini oshishi kam ifodalangan buladi. Bosh ogrik uzok vakt davom etadi, kuz tubida dimlanish kuzatiladi.

G. Buylama sinus orka uchdan bir kismi araznoendoteliomalari.

Bu lokalizatsiyani usmalar tepa soxasining orka bulimlariga, ensa soxasiga tohsir kiladi. Bahzan usmining orka xujbi tentoriushga tegib turadi. Uchokli simptomalar usmaning bu soxalarga taxir kilishi darajasiga boglik.

       Kuzgalish simptomlari epileptik araxnoendoteliomalari shaklida buladi va karama-karshi tomondagi oek-kullarda paresteziya va mushaklar tirishishi kurinishida, talalik tipidagi kontrlateral paresteziyalar, elementar kurish gallyutsionatsiyalari (fotopsiyalar) kuzatiladi.

       Kontralateral gemiparez yeki fakat kullarda parez, chukur sezgning buzilishi bilan kechadigan gemigipestiziyallar kuzatiladi.

       Bahzan kullarda fazoviy orientatsiyani buzilishi va kurish maydonida gomonim kvadrant gemianopsiya kuzatiladi.

       Usib katta bulib ketgan usmalar miyani siljishiga, ikkilamchi dislokatsion simptomlarga va kalla ichi gipertenziyalasiga olib keladi.

       Bu lokalizatsiyasli usmalarda kalla ichi gipertenziyasi erta paydo buladi. Usib boradigan usma tentorincha miya sikilishiga va likvorni okishiga buzilishiga sabob buladi.

       Ensa soxasidagi usmalar uzok vakt simptomsiz kechadi. Fakat kalla ichi bosilishi oshish simptomlari va kalla suyagi orka chukurgasi tuzilmalari tomonidan buladigan simptomlar usma usaetganligining belgisi bulishi mumkin.

       D. Xidlov chukurchasi araxnoendoteliomasi. Bu usmalarning usish joy xidlov chukurchasi soxasidagi miya kattik pardosi xisoblanadi. Usmalar bir yeki ikki tomonlama buladi. Oldingi va orka galvirsimon arteriyalar bilan kon bilan tahminlanadi. Usma peshona bulogi bazal kismlariga taxir kiladi. Xidlov niezchasi va xidlov iplariga tohsir kilib, ularni atrofiyasiga sabab buladi. Xidlov chukurchasi araxnoendoteliomalariga xos simptomlar triadasi mavjud: xidlashni buzilishi, psixikani kuzilishi va kurigning buzilishi.

       E. Turk egarchasi dumbogi araxndoendoteliomalari. Bu usmalarning usish joyi bulib turk egarchasi dumboshi soxrasidagi miya kattik pardasi xisoblanadi. Bu lokalizatsiyali usmalar xiazmaga va kuruv nervlariga tahsir kilib, oldinchi miya arteriyasi va uchinchi koringa tubiga tegib turadi (38 rasm). Usma sekin usishi sababli uzok vakt simptomsiz kechadi. Dastlabni belgisi bulib kurishning buzilishi xisoblanadi. Kurishning buzilishi assimetrik buladi. Kurish maydoni bitemporal gemianopsiya kurinishida buziladi.

       Keyinchalik kuruk nervining birlamchi atrofiyasi kuzatiladi.

Kupincha kurish buzilishi bir tomonlama buladi. Kurishning buzilishi asta-sekinlik bilan rivojlanadi, shuning uchun bemor bunga axamiyat bermaydi va usma usib katta ulgamlarni egallaganda murojaat kiladi.

       Usma usib katta ulchamni egallasi uchinchi korincha tubini bosib dientsefal soxani zararlaydi. Bu xollarda usma uchlamchi nervga va kuz xarakatlantiruvchi nervga tahsir kilishi mumkin.

       A. I.Arutyunov va Yu. M.Filatov urk egari dumbogi meningeomalari rivojlanishining uchta boskichini ajratishadi:

Bir tomondagi kuruv nervini prexiazmal kismi xararlanishi bilan nechadigan prexiazmal boskich va xiazmani birlamchi zararlanishi bilan kechadigan erta xiazmal sindrom. Xiazmal zararlanish boskichi – xiazmal sindrom va kalla miya nevrvlari va miya uzosi simptomlari bilan xarakterlanadi. Kechki boskich – kurlik, dientsefal-gipofizar va miya uzagi simptomlari, xamda kalla  ichi gipertenziyasi simptomlaridan iborat.

J. Asos suyagi kanotlari araxndoendoteliomasi.

       Bu smani usish joyi asos suyagi kakatalri soxasidagi miya kattik pardasi xisoblanadi.

       Bu usmalarni usish yunalishi buyicha 3-ta guruxi mavjud:

a) kalla kutisi bushligiga usuvchi

b) suyakka usuvchi

v) kalla kutisi bugiligiga xoll, suyakka xam usuvchi

       Kalla kutisi bushligiga usuvchi usmalar yumalok shaklda buladi.

       Suyak ichiga usuvchi usmalar chakka botikligiga, kuz xosasiga usadi. Bunda miya kattik pardasini butunligi uzgarmaydi.

Joylashishi buyicha araxnoendoteliomalar uchta guruxga bulinadi:

a)  Asos suyagi kanotsimon usigi tashki kismidagi araxnoendoteliomalar

b) Asos suyagi kichik kanotsimon usigi ichki tomonidagi araxnoendoteliomalar

v) Katta kanotsimon usik ichki bulimlari araxnoendoteliomalari. Araxnoenteliomalarni bunday guruxga bulish, ularni klinik manzarasini uziga xosligi va xirurgik davolash texnikasini uziga xosligi bilan fark kiladi.

Asos suyagi xolati araxnoendoteliomalari suyak ichiga usganda kuz olmasi burtib  chikadi va pastga siljiyji. Bunda uzok vaktgacha kurish utkirligi, kurish maydani kuz olmasining xarakatganligi va kuz tubi uzgarishsiz koladi. Fakat utib ketgan xollarda usma kuruv kanalidan kuruv nervini ezganda, kuruv nervi atrofiyasi va kurish utmirligi kalayishi kuzatiladi. Usma yukori kuz tirkashidan utadigan tuzilmalarni ezganda kuz xarakatining buzilishi, eilaylik kuzatiladi. Usma katta ulgamlarni egallaganda shu tomondagi peshona, chakka soxasida bosh ogrigi kuzatiladi. Bu usmalar kalla ichi bosishini oshirmaydi va nevrologik simptomlar yetishmovchiligini chakirmaydi, shuni ular miyani ezmaydi.

Asos suyagi kichik kanoti araxnoendoteliomalari kalla ichiga uschayda yukori kuz tirkishidan utadigan tuzilmalarni va kuruv nervini boib erta nevrologik defitsitlarni keltirib chikaradi. Usma kalla kutish ichiga va suyak ichiga bir vaktda usganda yukorida aytilganlar bilan birga kuz olmashni burtib chikishi va pastga saljishi kuzatiladi.

Tfotalmologik tekshirishlarda kuruv nervining birlashgi atrofiyasi aniklanadi.

Katta ulgamli usmalar xid sozishni kamayishiga bazan umuman yukolishiga olib keladi.

Asos suyagi katta kanoti ichki kismidagi araxnoendoteliomada silveter terkishiga usib kirishi va oldinda yetgan chakka bulangasini xamda peshona bulagining bazal xisimlarini orka tomonini sikadi. Kasallikning asosiy kichik belgisi kalla ichi gipertenziyasi sindromi xisoblanadi. Odatda lakol simtomlar kech yuzaga chikadi. Bular fokal epileptik tutkanoklar xidlov, tam bilish, kuruv, eshituv gallyutsionatsiyalari kurinishida buladi. Agar usma dominant bulgan yarim shar tomonida ussa kutkning bulizishi kuzatiladi.

Z. Miya yarim sharlari konveksital yuzasidagi araxnoendoteliomalar.

Bu usmalarning  usim joyi bulib miya konveksital yuzasini konlaydigan miya kattik pardasi xisoblanadi. Kupincha usmalar (dul) sharsimon shaklda buladi. Urta arteriyasini gipertrofilangan tarmoklari usmani kon bilan taminlaydi. Usmadan konni okib ketishi miya kattik pardasi venolari xisobiga buladi. Kalla konkoginnich usmaga tegib turgan kismlari uzgarishga uchraydi. Bunda diploid kon tomirlar rivojlanadi, venoz  kuyulmalar tarakkiy etadi, kon tomir egatlari  yakda destruktsiya yeki gperatoz bulishi mumkin.

Usma suyak ichiga usib kirganda. Uzgarmagan teri bilan konlangan konlangan ogriksiz burtik xosil buladi. Bu usmalar miyaning kaysi bulagida joylashganiga karab (turt) lokalizatsiyasi buyicha turliga buladi.

ANGIORETIKULOMA

Angioretikulomalar kupincha miyachada usadi, bahzan bosh miya yarimshorlarida usadi. Kupincha urta yeshli odamlarda kuzatiladi. Angioretikulomalar miya ichida va miya tashkarisida joylashishi bulishi mumkin. Tuzilishi buyicha kistoz va solid kurinishda buladi. Miya ichi angioretikulomalari miya ok moddasida joylashadi, miya yuzosiga xam uchib chikishi mumkin. Miyadan tashkarigi angioretikulomalar miya kattik pardasi bilan boglik bulib,  miya moddasini ezib turadiyu Bu usmalar suyakda izlar xosil kilishi va usib kirishi mumkin.

Solid shakldagi va kistoz angioretikulomalar notugri yumalok shaklda buladi, pardasi bulmaydi, miya tukimasidan ajralgan buladi.

Angioretikulomalar kon bilan tahminlanishi ichki uyku arteriyasi xisobiga buladi. SHuning uchun usma koylashgan joyda kon-tomirlar gipertrofiyasi kuzatiladi. Yuaxzan usmani kon bilan tahminlanishi uni usib ktishi tufayli yetishmay keladi va uchakli nekroz paydo buladi. Usmadan kon okib-ketishini buzilishi tufayli, usma ichida suyuklik yingilib, kistoz shaklni egallaydi.

Usmani klinik manzarasi uki usish tezligi va joylashishiga boglik. Miya katta yarim sharlari angioretikulomalari klinik simptomlar sekin rivojlanadi, insulg’tsimon uzgarishlar kuzatiladi. Kasallik simptomlarini tez boshlinishi va usib borishi mumkin. Kasallik simptomlarini insulg’tsimon boshlinishi uni kon bilan tahminlanishi uzilishi bilan boglik. Kista paydo bulganida xam kasallik tez kechishi mumkin. Kupchilik bemorlarda kalla ichi bosimi oshish simptomlari turli darajada kuzatiladi. Usmaning lokalizatsiyaga karab uchokli simptomlar kuzatiladi.

Usmani tabiatini aniklaganda, oilaviy grunalomatozlar xam uchrashini xisobga olish kerak.

Neyroektodermal usmalar-gliomalar

Neyroektodermal usmalar urtasida birinchi urinni astrotsitomalar, ikkinchi urinni mulg’tiform glioblastomalar egallaydi. Keyingi urinlarda oligodendrogliomalar, kutbli spongioblastolar turadi, gangliomalar juda kam uchraydi. Katta yarim sharlar gliomalari erkaklarda kup tarkalgan, ayniksa mulg’tiform spongioblastomalar kup uchraydi.

Neyroektodermal usmalar yarim sharlarda chukukr joylashadi, pustlok osti markazlarini zararlaydi, infilg’trativ usib kushni soxalarga tarkaladi. Usmaning xakikiy ulchalsini aniklash kiyin.

Neyroektodermal usmalar simptomatologiyasi umumiy miya, uchokli va ikkilamchi simptomlardan iborat. Umumiy miya va uchokli simptomlar boshka usmalarnidan fark kilmaydi. Bularga: bosh ogrigi, kupgiya aynish, bosh aylanishi, kuz tubida dimlanish, kurishni buzilishi, nafas va yurak faoliyatini buzilishi, miya paradi simptomlari, epileptik tutkonoklar va psixikaning buzilishlaridan iborat.