Без имени (стр. 1 )

O`zbekiston Respublikasi Oliy va O`rta Maxsus Ta’lim Vazirligi Sog`liqni Saqlash Vazirligi

Toshkent Tibbiyot Akademiyasi

  “Tasdiqlayman” 

  O`quv ishlari bo`yicha  prorektor

  t. f.d. Teshaev O. R.___________

  “___”  _____________2012y..

O`qitishning innovatsion texnologiyalari

KEYS - TEXNOLOGIYa

O`quv mavzusi №1: « Bosh miya o`smalari.»

KEYS

talaba taktikasi qanday, shu muammoni yechadi.

Toshkent - 2012

PEDAGOGIK ANNOTATSIYa

O`quv fani: « Neyroxirurgiya»

O`quv mavzusi: «Bosh miya o`smalari».

Ushbu keysning maqsadi: Bosh miya o`smalarida tekshiruv metodlarining asosiy printsiplarini, shikoyatlarni, anamnezini, umumiy va nevrologik ko`rik mahlumotlarini maqsadga muvofiq analiz qilishni, instrumental tekshiruv rejasini aniqlashni, kliniko-laborator va instrumental tekshiruv natijalarini taҳlil qilishni, klinik manzara va yordam ko`rsatishning o`ziga xosliklarini ajratishni talabalarga o`rgatish. Bosh miya va orka miya usmalarini rentgenda, KT, MRTda interpritatsiya kilish, angiografik rasmlarni ukishni urgatish.        

Rejalashtirilgan o`quv natijalari – keys bilan ishlash natijasida talabalar quyidagilarga ega bo`lishadi:

Ҳar xil kasalliklarda bemorlarni klinik tekshirishni to`g`ri o`tkazish. Bemorni instrumental tekshiruvning kerakli rejasini tuzish. Klinik – laborator va instrumental tekshiruv natijalarini aql bilan taҳlil qilish. Bemorni keyingi olib borish taktikasini ishlab chiqish. 

Ushbu keysning muvaffaqiyatli yechilishi uchun talaba bilishi kerak:

1.Bosh miya usmalarining etiopatogenezini,

2.Bosh miya usmalari bor bemorlarga birinchi yordam berish taktikasini bilish;

3.Bosh miya usmalarini differentsial –diagnostika kilish;

4.Birinchi yordamda beriladigan dori moddalarini;

5.Kuzutilishi mumkin bulgan erta va kechki asoratlar.

Ushbu keys neyroxirurgiyadagi real vaziyatni aks ettiradi.

Keys mahlumotlarining manbasi:

1. Neyrotravmatologiya(kullanma)A. N.KONOVALOV-M-1998

2. Irger P. M.Neyroxirurgiya:kitob-1982

3. Romodanov A. P.,Mosiychuk N. M.rudyak K. E.-Neyroxirurgiya:kullanma-Kiev-1992

4. Xudayberdiev X. X. Asab kasalliklar jarroxligi,1999

5. Yumashev A. P.,Umurtka Osteoxondrozi M.1984

6. Livshits A. V.,Orka miya xirurgiyasi 1990

7. Umurtka pogonasi xirurgiyasi, M 1982 Lutsik A. A.,KRYuCHKOV V. V.

8. Vereo’agina G. A.,KT-DIAGNOSTIKA.

9. Gusev Konovalov A. N.,Nevrologiya va xirurgiya,2000

  10. WWW. ejbjs. org

  WWW. jbjs org. uk 

  WWW. traumatic. ru

  WWW. trauma. bd. ru

Tipologik belgilariga ko`ra keys xarakteristikasi

Ushbu keys kabinetli, syujetli kategoriyaga kiradi. U ҳajmli, strukturalangan. Bu keys – so`roq.

Didaktik maqsadlariga ko`ra keys treningli, o`sma bo`lgan real ҳolatda stimulyatsiyalovchi fikrlashga o`rgatadi.

I KEYS

Mavzuni asoslash

Gistologik tasnifi

Xar-xil printsiplarga asoslangan bir necha klassifikatsiyalar mavjud.

Nerv sistemasi usmalari, joylashishi, gistologik tuzimkunga kura tasniflanadi.

Katta odamlarda bosh miya usmalaridan kuyidagi gistologik organllari nisbaton kuprok uchraydi.

Miya pardali va kon tomirlardan rivojlanuvchi usmalar.

A. Meningioma. Miya pardalaridan usadi va asosiy kismini

xavfsiz usmalar tashkil etadi senin usuvchi, miya tukimasidan yaxshi chegaralangan usma xirurgik olib tashlash uchun juda kuoay. Miyani xamshak kismilarida asosan supratentorial kismida uchraydi.

B. Angioretikuloma. Zontirilman kon tomir turi va kon

tomirlararo retikulyar tukimadan tuzilgan. Xavfsiz usma bulib miya tukimasidan yaxshi, chegaralangan, senin usuvchi, kupincha katta titali bushlik xosil kiladi. Kup xollarda miyagada joylashadi.

Neyroeptodermal usmalar.

A. Astrotsitoma.  Miya ichiga infilg’trativ usuvchi xavfsiz usma

kupincha katta niyatoz bushlik saklaydi. Katta yarim sharlar va miyagada uchraydi. Malignizatsiyalanishi mumkin.

  B. Oligodendroglioma. Miya ichiga infilg’trativ usuvchi xavfsiz usma. Asosan urta yeshli odiamlarda uchrab katta yarim sharlarda joylashadi.

  V. Mulg’tiform glioblastoma (spongioblastoma). Miya ichi xavfli, infilg’trativ tez usuvchi usma. Katta yeshdagim odamlarda, asosan katta yarim sharlarda uchraydi.

  G. Meduloblastoma. Xavfli usma. Asosan miyagaja joylanib 4-koringani sikib kuyishi, unga usib terishi yeki ichini tuldirishi kuzatiladi. Likvor orkali metastazlanadi.

  D. Ependimoma. Xavfsiz usma miya koringalari usvoridan usadi. Kupincha IV-korincha bahzan yen koringalar bushlikida tugun kurinishida joylashadi.

  Ye. Pinealoma. Epifiz elementlaridan usuvchi usma. Kupincha bu usmani xavfli formasi uchraydi va pineoblastoma kani bilan yuritiladi.

  J. Nevrinoma. Xavfsiz, kapsula bilan urlgan, sharsimon yeki oval shaklli bosh miya nervlari usmasi. Kalla ichi nevrinomalari kup xollarda VIII-juft nerv ildizidan ugib kuprik miyaga burgagida joymashadi.

Gipofizar usmalar.

A. Gipofiz adenomasi. Gistologik tuzimidiga kura 3 asosiy guruxga ajratiladi: eozinofil (atsidofil), xromofob va bazofil. Bundan tushkari aralash sidenamalar, anaplastik malignizatsiya belgichi, va adenokardinomalar xam uchraydi. Klinik amalietda kupincha xroofob adenomalar, xam xollarda eozinofil adenomalar uchraydi. Katta yeshli odamlarda bosh miya usmalari orasida gipofiz usmalari 3-urinni egallaydi.

       B. Kraniofaringioma. Tugma usma xisoblanib, embrional xujayralar tuplanida – gipofizar yul koldigidan rivojlanadi. Xalkum orka devori shillik kavati burtmasi – ratne chuptagidan kelib chikadi. Bosh miya usmalari orasida nisbatan xam uchraydi.

Metastatik usmalar.

A. Usma ugagidan ichki organlarga (upka, jigar, jinsiy ahzolar, buyrak) mestastazlanish kuzatiladi. Kupincha katta seriyalishlar usmashadi mestastazlanadi.

MENINGIOMA (ARAXNOENDOTELIOMA)

Meningiomalar deb Gushing bosh miya va orka miya meningokon tomir usmalari guruxini atagan L. I.Smirnov araxnoidal pardadan kelib chikuvchi gistogenezi buyicha bir xil usmalarni ajratib ularni araxnoendoteliomalar debitaladi. Araxnoendoteliomalar supratentorial joylanuvchi xirurgi davo kuylaniluvchi uchmalar  orasida 2-urinni egallaydi. Bu usmalar birinish joyiga kura guruxlarga ajratiladi.

A. Parasaggital araxnoendoteliomalar.

Bu usmalar katta yarim sharlar konveksital yuzalida toylashuvchi yukoriga buylama sinus soxasidagi kattik pardadan rivojlanadi 45-55 yeshdagi aellar va erkaklarda teng chastotada uchraydi. SHarsimon shaklga ega. Usma miya pardalari arteriyalari tarmoklari bilan kon bilan tohminlanadi. Kon yukori buylama sinus orkali okib ketadi. Agar usma yukori buylama sinusga yakin joylashga sinusni kilman yeki tulik obturatsiya kilib kuyishi mumkin. Bunday xollarda kollateral va venoz kol siylanish rivojlanadi. Parasaggital araxnoendoteliomalar kupincha bir bahzan yekki tomonlama buladi. 2 tomonlama bulganda usma uroksiman usikka usib kirib defekt xosil kiladi. Usma suekka xam usib kirishi mumkin (sarkomatoz araxnoendotelioma).

Usma usganda yuzaga keladigan simptomlar 3 guruxga bulinadi.

Usma miyaga tegib turgan kishiga bevosita tohsir natijasida rivojlanuvchi simptomlar. Usma tohsirida silnish natijasida yuzaga keluvchi. Kalla ichi boshmi oshishi simptomlari.

Araxnoendoteliomalar senin usishi kompensator mexanizmlarni rivojlanishiga sharoit yaratadi. SHuning uchun bu simptomlar usma katta ulgamga yetganda yuzaga keladi. Likvor okimi tsirkulyatsiyasi buzilishi xam kechrok yuzaga keladi. Katta ulgamli usma tohsirida miya siljiganda dislokatsion ustn va miyaga simptomlari rivojlanadi. Bahzan bu simptomlar yakkas porodalanib klinikasida birinchi uringa chikib oladi va kalla orka chukurchasi usmalari bilan adao’tirishga olib keladi.

B. Yukorigi buylama sinusni oldingi kismi va uroksimon usik araxnoendotelimalari.

Bu usmalar uroksimon usikda joylashgan bulib.

Ular bir yeki 2 tomonlama buladi. Usmalar miyaning peshona bulagini medial kismlariga bevositi  …. Tohsir etadi va bu yerda takchalar xosil bulishiga olib keladi. Bundan tashkari peshona bulagini sikib miyani siljitadi va bazal kismlarga, miya ustuniga biyavosita tohsir kursatadiyu Usmalar bunday joylashganda likvor tsirkulyatsiyasini buzilishi kechrok usmani ungamlari angagina kattalashganda va miyani siyajishiga olib kelganda yuzaga keladi. SHuning uchun bunday usmalarda ksallik simptomlari kech rivojdanadi.

Kalla ichi gipertenziyasi bilan bir vakda psixinada uzgarishlar: xotiri posayishi, ehtibor va uziga tankidni yukalishi, va eyforiya yuzaga keladi. Ungalik kuchli porodalanmagan bu psixik uzgarishlar senga kaytgacha atrofuoshlarga sezilmasligi mumkin. SHu bilan bir vaktda bunday psixik buzilishlar tufayli bemorlar uzlarida paydo bulgan bosh ogrishiga va kurishni borgan sadgi rivojdanuvchi posayishiga ehtibor bermaydilar. Bosh ogrishi kupincha makalsiy  zarakterga ega buladi. Kuruv nervini ikkilamgi atrofiyasi va kurish utkirligini posayili kuzatiladi. Usma bir tomonlama bulganda bu uzgarishlar usma joylashgan tomonda aniklanadi. Usma ostida joylashgan xosillarni bilvosita sikilishi natijasida usma joylashgan tomonda xidbilishni posayishi yuzaga keladi.

Bemorlarni deyarli 3/1 kienida fonal yepi umumiy epileptik tutkanoklar buladiyu. Yuz nervini postki noxini kontrlateral parezi, pay va suyak usti pardasi reflekslarini oshishi va mushon kuchini posayishi karama karshi tomondagi oek yeki kullarda kuzatiladi.

V. Yukori buylama sinus va uroksimon usik urta uchdan bir kismi araxnoendoteliomalari.

Bu lokalizatsiyasi usmalarning xususiyali belgisi, ularni oldingi va orka markaziy 3 pushtalarga va yukorigi tepa bulangasiga tohsir kilishidan iborat. Bu kasllarda kuzatiladigan lokal simptomlar bu usmalarning oldinda yeki orkada va yarimsharlar orasidagi tirkishni yuzasida va chukr kismida joylashganidan iborat. Ularda miya pustlogini tohsirlanishi epileptik tutkanoklar kurinishida buladi. Usmalar oldinda va yukorida joylashganda epileptik tutkanoklar klonik tirishishlar kurinisinda oeklardan boshlanadi, keyin yukoriga kutariladi va xushdan ketish bilan kechib, chenirallashgan tutkanoklarga aylanadi. Usma orkalarda joylashganda epitutkanoklar paresteziyalar kurinishida boshlanib, yukoridagidan tarkaladi. Kasallarning yarmida tohsirlanish simptomlari kasallining dastlabni belgisi buladi. Yukori buylama sinus urta uchdan biri araxnoendoteliomalarida karama-karshi tomonda gemiparez va monoparezlar xam kuzatiladi. Oeklardagi parezlar kulga karaganda 2 marta kup uchraydi. Xarakat sferasidagi uchkin belgilar 80% kasallarda uchraydi. Kolgan kasallarda usmaning oldingi pushtani ezishi karama-korish tomonda reflekslar oshishi bilan kegai. Oeklarda sezgini kamayishi erta boshlanadi.