Патшал=х базис план\пе кил\шълл\н, 2006 ёултан пуёласа ч=ваш наци пуёлам=ш шкулсен в\рентъ планне «литература вулав\» предмета п\ррем\ш класранах к\ртн\. Ёапла вара малашне I—IV классенче вулав урок\сем выр=нне литература вулав\н урок\сем пулаёё\ (п=х=р: Базисный учебный план общеобразовательных учреждений Чувашской Республики с родным (нерусским) языком обучения. Начальное общее образование // Хал=х шкул\. — 2006. — 3№. — 51 с.) Планра литература вулав\ валли п\ррем\ш класра эрнере 2 сехет, икк\м\ш, виёё\м\ш, т=ватт=м\ш классенче 3-шер сехет уй=рн=.
Литература вулав\, — ч=ваш шкул\семш\н хальл\хе ё\н\ предмет. Й\ркелъ ыйт=в\сенчен чылай=шне татса паман-ха. /ё т\ллев\пе задачисене пал=ртман, в\рентъ программине туса й\ркелемен, ятарл= в\ренъпе в\рентъ к\некисем те ёук. Куё=м тапх=р\нче ас=нн= \ёе й\ркелесе ертсе пыракан документ выр=нне ёак пособипе ус= курмалла. Ку меслетл\х к=тарт=в\сенче вулав урок\семпе литература вулав\н урок\сем хушшинчи уйр=мл=хсене танлаштарса ёырса к=тартн=, нормативл= документсене ас=нн=, в\рентъ т\ллев\семпе задачисене пал=ртн=, кашни класри в\рентъ содержанине уё=млатн=, х=ш в\рентъ хат\р\пе еплерех ус= курмаллине =нлантарн=.
ЛИТЕРАТУРА ВУЛАВ/. УН+Н Х+ЙЬЕВ/РЛ/Х/
Вулав — пуплевпе шух=шлава аталантармалли т\п \ё-х\л. Пуёлам=ш классенче вулав п\лтер\ш\ уйр=мах пыс=к, м\нш\н тесен ш=пах ёак в=х=талла этем\н =с-хак=лпа к=м=л-сипет пахал=х\сем, \ё-х\л т\с\сем ник\сленеёё\. Эсир ёакна ас=рхан=-и: ачаран вулама юратн= ёынна търех уй=рса илет\н. В=л ыттисенчен ёив\ч =сл=рах, сап=ртарах, к=м=лл=рах, туй=мл=рах, сис\мл\рех. Й\ркелл\ хут-к\некере усала в\рентмеёё\, ёут ёантал=кри, ёынпа ёын, ёынпа ёут ёантал=к хушшинчи илемл\ хутш=н=ва курма х=н=хтараёё\, харкам хутш=нусене те илемл\ тума хавхалантараёё\.
Вулав х=н=х=в\сене аталантарасси халиччен ытларах класри тата класс тулаш\нчи вулав урок\сенче пулса пыратч\. Т\прен илсен, класри вулав урок\сен т\ллев\сене пуёлам=ш классен программинче ёапларах пал=ртн=чч\:
— вулав =слайне куллен лай=хлатасси, ёир\плетесси, вулав=н т\п мел\сене в\рентсе пырасси;
— текстпа \ёлеме в\рентесси;
— вулавпа ёых=нулл=н ачасен пуплевне аталантарасси;
— литература п\л\в\н ансат =нлав\семпе паллаштарасси.
Литература вулав\ — пуёлам=ш классенче ч\лхене в\рентес меслетл\хре ё\н\ =нлав. Ку =нлава т\рл\ меслетё\ т\рл\рен =нлантарать. П\рисем =на вулав урок\сене, теприсем литература урок\сене ёыв=храх кураёё\. Ёапах та пурте, т\прен илсен, ку уроксене вулавран литератур=на куёмалли ёул-й\р выр=нне хураёё\.
Вулав урок\сенче ытларах ачаран пултарулл= вулакан тата итлекен хат\рлессине т\п выр=на лартн= пулсан, литература вулав\н урок\сен т\ллев\ самай анл=ланать, в=л в\ренекентен пултарулл= вулавё=па итлевё\ тата хайлавё= хат\рлессипе ёых=нса каять. Литература вулав\нче ёак задач=сене лартатп=р, в\сене пурн=ёа к\ртес \ё ник\сне хывса х=варатп=р:
— ача ёит\нсен м\нпур этемл\х\н литература пуянл=хне =нланма, хисеплеме, унпа киленме пултарт=р;
— т\нче литературин пълминче ч=ваш литературин тъпи те пал=рмаллах пыс=к пулнине =нкарт=р;
— хайлава =нланса илме =на хайлан= пекех йыв=ррине ас=рхат=р;
— кирек х=ш хайлав та ёыравё= пуё\нче ш=ранса кал=планн=, шух=шласа к=ларн= япала иккенне чухлат=р, х=й те хайлас \ёе яв=ёма с\млент\р;
— ача-п=ча =с-т=н т\л\ш\нчен ёеё мар, чи малтан к=м=л-сипетпе туй=м-сун=м т\л\ш\нчен тасалса пуянлант=р.
Литература вулав\ пуёлам=ш шкул=н чи пыс=к ик\ т\ллевне п\рл\хл\н татса пама май парать: п\ррем\ш\нчен, вулама тата к\некене юратма в\рентет, икк\м\ш\нчен, литература хайлавне =нланма тата унпа \ёлеме в\рентет.
Калар=м=р \нт\, вулав — ача пурн=ё\нчи т\п \ё-х\лсенчен п\ри. Ёав=н пекех в=л ачана харкам т\лл\нех аталанма пул=шакан т\п хат\р те.
Текстпа пуплев единици пек \ёленипе п\рлех =на литература хайлав\ пек те п=хмалла, ёав=нпа та текстпа \ёлен\ май литература хайлав\сен стиль (илемл\ литература, =сл=л=х литератури, публицистика литератури т. ыт. те) уйр=мл=х\сене с=нама-курма та в\рентмелле.
Литература вулав\н урок\сенче вулав х=н=х=в\сене аталантарассине вулавё= =слай\сене й\ркелессипе, литература хайлав\семпе \ёлеме в\рентессипе ёых=нтарса туса пыратп=р. Халиччен вулав урок\сенче пурн=ёласа пын= задач=сене малашне литература вулав\н урок\сенче татса пама тивет. Анчах та в\сем хал\ пыс=к \ё\н п\р пай\ ёеё пулаёё\. Палл= психолог х=й в=х=т\нче ёапларах шух=ша пал=ртн=чч\: аталанупа в\ренъ п\р хар=с пулса пымалла, эпир ача аталанса ёитессе к\тсе в\рент\ве чарса т=ма пултараймастп=р. Ёак шух=шпа кил\шсе эпир ёапла калатп=р: вулав техники ёир\пленсе ёитессе к\тсе лармалла мар. Вулав техникине аталантарассине илемл\ хайлавпа \ёлеме в\рентессипе хар=с туса пырас пулать. Ёапла вара литература вулав\ хутла в\ренме пуёлан= тапх=ртах (букварь тапх=р\нче) практик=на к\мелле.
СТАНДАРТ ВЫР+ННЕ
В=л е ку предмета в\ренсе ача м\нлерех ёит\нъсем патне ёитсе тухма тив\ёлине патшал=х стандарч\ пал=ртать. Литература вулавне пуёлам=ш классенче в\рентмелли ч=ваш регион стандарч\ хальл\хе ёук-ха. Ёакна шута илсе министерство ёак т\сл\хпе ус= курма с\нет. +на П\т\м\шле в\рент\в\н патшал=х стандарч\н федералл= компонентне т\пе хурса хат\рлен\ (п=х=р: Федеральный компонент Государственного стандарта общего образования // Вестник образования России. — 2004. — №4).
П\т\м\шле пуёлам=ш в\рентъ — п\т\м\шле в\рент\в\н п\ррем\ш сып=к\. Стандарт ача харкамл=хне аталантарассине т\п выр=на хурать те ёапларах т\ллевсене пурн=ёлама пал=ртать:
— шкул ачин харкамл=хне, ун=н творчеств=лл= пултарул=хне, в\ренес турт=мне аталантарасси, в\ренсе ёын пулас к=м=л\пе =слайне кал=пласси;
— к=м=л-сипетпе илемл\х туй=м\сене аталантарасси, харп=р х=йне тата ыттисене хисеплеме в\рентесси;
— п\лъсене, =слайсемпе х=н=хусене, \ё-х\л\н т\рл\ т\с\сене пурн=ёлас мелсемпе майсене =са хывасси;
— ачасен ът-пъ, хул-ёур=мпа ал-ура тата психика сывл=хне упрасси тата ёир\плетесси;
— ачан харкамл=хне упрасси тата =на аталантарма условисем т=васси.
Литература вулавне в\ренн\ май=н ёак т\ллевсене пурн=ёа к\ртмелла:
— =нланса, т\р\с, х=в=рт тата пал=ртулл= вулас =слая =са хывасси;
— вулавё= тавракур=мне кал=пласси тата харкам т\лл\н вулас хавхалан=ва аталантарасси; пуплев \ё-х\л\н пур т\с\сене те ёир\плетсе пырасси;
— илемл\ творчество тата =с-хак=л пултарул=х\сене аталантарасси, хайлава ч\ре вит\р к=ларса вулама в\рентесси, илемл\ с=маха туйма х=н=хтарасси;
— к\неке вулама, илемл\ литература т\нчипе к=с=кланма хавхалантарасси; к=м=л-сипет т\л\ш\нчен таса пулма, ыр=па усала уй=рма в\рентесси; т=ван ч=ваш тата ытти хал=хсен культурине хисеплеме х=н=хтарасси.
Программ=ра пулмалли минимум
Вулав карти тата вулавё= \ё-х\л\
Илемл\ тата ансатлатн= =сл=л=х хайлав\сем. Хал=х с=махл=х\н хайлав\сем. Ч=ваш литературин классик\сен хайлав\сем (Иван Яковлев, Константин Иванов, Ёеёп\л Мишши, Ёемен Элкер, Пет\р Хусанкай, Илпек Микулай\, Трубина Мархви, Ухсай Якк=в\, Уй=п Мишши, Мария Ухсай т. ыт. те). Ача-п=ча литератури. Выр=с тата т\нче ёыравёисен, Раёёейре пур=накан хал=хсен литератор\сен ачасемш\н ш=л ёемми хайлав\сем. Справочниксем, энциклопедисем, ача-п=ча хаёат-журнал\. (Кунта тата малалла: курсивпа пал=ртн= материала в\ренмелле, анчах в=л требованисен шутне к\мест.)
Т\п тем=сем: Т=ван ё\ршыв, ёут ёантал=к, ёынсен \ё\-х\л\, ачасен пурн=ё\, ёынсен хутш=н=в\сем, ыр=па усала уй=расси, тем те п\р курса ёъренисем.
Литература хайлав\н =шл=хне =нланни: тема, т\п шух=ш, \ёсем, \ёсен й\рки. Хайлаври с=нарсем. В\сен сав=н=ё\пе хуйхи-суйхине =са хывни, =нланни. Герой характер\, ун=н х=тлан=в\сем (\ё\сем), в\сен с=лтав\сем.
Жанрсене уй=расси: хал=х с=махл=х\н вак жанр\сем, хал=х юмах\, литература юмах\, калав, повесть, с=в=, юптару. Илемл\ с=нарл=х=н ч\лхе хат\р\сене уй=расси (терминологипе ус= курмас=р).
К\некене ъкерч\ксемпе, графика хат\р\семпе илемлетнин п\лтер\ш\. Литература хайлав\сем искусств=н ытти т\с\семпе ёых=нса т=ни (ънер искусстви, театр, кино тата музыка).
К\некепе \ёлес =слайсем: к\неке т\сне (м\н вулас тенине) уй=рма п\лмелле; к\некене харкам т\лл\н суйласа илн\ чухне ёак самантсемпе — автор яч\, хушма яч\, тупмалли, ум с=мах, хыё с=мах, аннотаци — ус= курма пултармалла.
Пуплев \ё-х\л\н т\с\сем
Т=нлу. Т\рл\ жанрл= илемл\ хайлавсене итлесе =нланасси.
Вулав. Кал=п=ш\ тата жанр т\л\ш\нчен ш=л ёемми хайлавсене =нланса вуласси. Вулав т\ллевне =нкарасси. Т\ллевне кура вулав т\сне суйласа илесси: паллашулл=, т\пчевл\, суйлавл= вулав. Вулав мел\: с=махсене вакламас=р вуласси. Вулав т\р\сл\х\: палламан текста уё=мл=н, с=махсене ч=мламас=р вуласси. Вулав х=в=ртл=х\: текста вуланине =нланма май паракан х=в=ртл=хпа вуласси, х=в=ртл=ха май\пен ъстерсе пырасси. Пал=ртулл= вуласси, содержанипе кил\шълл\ интонаципе ус= курасси.
Калаёу. Итлен\ е вуласа тухн= хайлава сътсе явмалли калаё=ва хутш=насси. Харкам шух=ша калав тексч\пе, ытти материалпа ус= курса ёир\плетесси. Вуласа тухнин содержаний\ т=р=х ыйтусем лартма, в\сене хуравлама пултарасси. Текст содержанине каласа парасси. Хайлав (геройсем, \ёсем) ёинчен п\ч\кё\ калав =сласси; текста план т=р=х с=мах в\ёё\н каласа парасси; уйлав тата с=нлав элеменч\семпе ус= курса с=мах в\ёё\н калав =сласси. С=в=сене п=хмас=р каласа парасси.
Ёыру. Вуласа тухн= е итлен\ хайлавсем т=р=х лартн= ыйт=ва ёырса хуравласси (компьютерпа та ус= курма юрать).
Пуёлам=ш шкултан в\ренсе тухакан=н
п\лмелле (=нланмалла):
— в\ренн\ литература хайлав\сен ятне, автор\сене, т\п содержанине;
пултармалла:
— к\неке элеменч\сене уй=рма (хуплашка, титул листи, тупмалли, ъкерч\к, аннотаци);
— илемл\ хайлав текстне =шра =нланса вулама (вулав х=в=ртл=хне шута илмес\р);
— хайлав=н темипе т\п шух=шне пал=ртма;
— содержани каласа пама (текст кал=п=ш\ п\р страница ёур=ран ытла мар);
— текста п\лтер\шл\ пайсене уй=рма, текст=н ансат планне тума;
— текст ёине таянса п\ч\кё\ монолог =слама, \ёсене, геройсене хак пама;
— с=в=лл= хайлавсене п=хмас=р каласа пама (суйласа илсе);
— с\нн\ тема т=р=х с=мах в\ёё\н п\ч\кё\ текст =слама;
— т\сл\х выр=нне фольклор хайлав\семпе ус= курма (тупмалли юмахсем, ваттисен с=мах\сем, юмахсем);
— илемл\ литература жанр\сене (юмах, калав, юптару), хал=х юмах\сене тата литература юмах\сене п\р-п\ринчен уй=рма;
— в\ренн\ материалтан суйласа т\рл\ тематик=лл= хайлавсен т\сл\х\сене ас=нма;
— туянн= п\лъсемпе тата =слайсемпе практик=ра тата кулленхи пурн=ёра (тив\ёл\ лару-т=рура) ус= курма:
· харкам т\лл\н к\неке вулан= чухне;
· вулан= хайлава хаклан= чухне;
· харкам т\лл\н к\неке суйлан=, ун=н содержанине к\неке элеменч\сем ёине таянса пал=ртн= чухне;
· т\рл\ информаци хат\р\семпе (словарьсемпе, справочниксемпе, энциклопедисемпе, электронл= пособисемпе) \ёлен\ чухне.
Ч+ВАШ ШКУЛ/Н
ПУЁЛАМ+Ш КЛАС/СЕНЧЕ Т+ВАН ЛИТЕРАТУРА
ВУЛАВ/Н УРОК/СЕНЕ Й/РКЕЛЕССИ
Пуёлам=ш классенче литература — ачасен т\нчекур=мне, тавракур=мне й\ркелемелли, к=м=л-туй=мне хускатмалли т\п хат\рсенчен п\ри. Ёав=нпа та литература вулавне пыс=к тимл\х уй=рма тивет. Ку уроксен т\ллевне к\скен этемл\х\н литература пуянл=хне ачаранах тар=нн=н =нланма пултаракан вулавё= хат\рлесси тесе пал=ртма пулать. Пал=ртн= т\ллевпе кил\шълл\н, т\прен илсен, ёак задач=сене татса памалла:
— ачасен харкам ъс\мне тив\ётерекен литература хайлав\сене вулас к=м=лне амалантарасси;
— хайлав тексч\пе \ёлемелли пуёлам=ш х=н=хусем кал=пласси;
— вулав х=н=х=в\сене лай=хлатса, ёив\члетсе парасси;
— хайлавсене туллин =нланса =са хывма в\рентесси;
— илемл\ хайлавсене =са хывмалли, ас=мламалли мелсене (пал=ртулл= вулав, п=хмас=р калама в\ренесси, драм=ласси, с=махл= ъкерч\к, =славл= каласа парасси, эпифильмсем т=васси т. ыт. те) алла илесси;
— литература п\л\в\н ансат =нлав\семпе паллаштарасси, в\сен т\сл\х\сене текстра тупма х=н=хтарасси, ч\лхе илемне туйма, чухлама в\рентесси;
— пурн=ёри (ёут ёантал=кри, этемпе этем, этемпе ёут ёантал=к хутш=н=в\нчи) илеме ас=рхама, юратма х=н=хтарасси, чун-ч\репе к=м=л-сипет т\л\ш\нчен тасарах пулма хавхалантарасси.
Вулав урок\сем валли ятарл= в\ренъ тата в\рентъ к\некисем ёукки ёинчен маларах ас=нн=чч\ \нт\. Хальл\хе маларах тухн= вулав к\некисемпе ус= курмалла: II—IV классем валли «Т=ван с=махсем» тата хушма вулав к\некисем. Ёав=н пекех т\рл\ хрестоматисемпе, тухсах пыракан к\некесемпе, хаёат-журналти материалсемпе ус= курма тивет.
I класс
В\рентъ план\пе кил\шълл\н п\ррем\ш класра ёултал=к т=ршш\пех эрнере 2 хут литература вулав\н урок\ ирттерме пал=ртн=. Анчах та малашне, ачасен ъс\м уйр=мл=х\сене кура, ку уроксене икк\м\ш ёур ёултан к=на пуёлама, эрнере п\рер урок ирттерме йыш=нн=.
П\ррем\ш ёур ёулта, ачасен вулав х=н=х=в\сем й\ркеленсе ёитеймен пирки, «литература итлев\сем» ирттеретп\р. Ку \ё валли ятарл= урок уй=рма кирл\ мар. /ёе эрнере п\рре букварь ум\нхи тапх=рта тата букварь урок\сенче 15—20 минут хушшинче туса пымалла. Литература итлев\н т\п т\ллев\ — ачасене литература хайлав\семпе к=с=клантарса ярасси, илемл\ хайлавсене итлесе =нланма, =са хывма в\рентсе пырасси. Ёапла вара литература итлевне литература вулав\н кърт\м\ теме те пулать. Литература материал\: ача-п=ча с=махл=х\ (юмах-халап, с=в=-юр=), п\ч\ккисем валли ятарласа ёырн= с=в=-калав. Паллах \нт\, хайлавсене суйласа илн\ чухне ачасен ъс\мне, букварь урок\сен темине шута илес пулать. Ачасен в=ййи-кулли ёинчен вулан= чухне, т\сл\хрен, итлеме суйлан= хайлав та ёак тем=пах ёых=нсан лай=х пулмалла.
Малтанхи тапх=рта ч=ваш хал=х с=махл=х\пе ч=ваш ёыравёисен хайлав\сем т\п выр=нта пулма тив\ёл\. Ача х=й х=ш хал=хран тухнине, ёав хал=х=н м\н тери паха с=махл=х т\нчи пуррине =нланма пирвайхи уроксенчех пуёлат=р. Вулав материалне ача-п=ча к\некисенче, ятарл= хрестоматисенче, хаёат-журналта шырамалла («П\ч\ккисен к\неки», автор\сем =па ; «Ёеёп\л», автор\сем =па ; «Тант=ш» хаёат, «Тетте» журнал т. ыт. те).
Хайлава учитель к\неке ёине куё х\ррипе п=хса е п=хмас=рах пал=ртулл=н, туй=мпа вуласа парать. Юмаха тата с=вва к\некене п=хмас=р каласа памалла.
Малтанхи в=х=тра хайлава в\рентекен вуласа парать. К\ё\н ёулхи ачасене т\рл\ ёын калани-вуланине итлесе =нланма ё=м=л мар. Итлесси — психик=н питех те пыс=к функций\. Ёав=нпа та ачасем в\рентекене илтме-итлеме х=н=хса ёитсен к=на уроксенче фонохрестоматипе, ытти аудиотехника хат\р\семпе ус= курма пулать.
Итлен\ хыёё=н учитель калаёу й\ркелет. Ачасемпе п\рле хайлав темине, с=нарсене пал=ртать: М\н ёинчен ёырса к=тартн=? Хайлавра с=мах кам(сем), м\н(сем) ёинчен пырать? Ун (в\сем) ёинчен м\н калан=? Ушк=нпа хайлавра пулса иртекен \ёсен й\ркине аса илеёё\: /ё м\нле пуёланать? М\н-м\н пулса иртет? М\нпе в\ёленет?
Хайлавсене тишкерн\ май ачасене литература п\л\в\н ансат =нлав\семпе те паллаштарса пыратп=р: Автор тесе кама калаёё\? Хайлавсем м\нлисем пулаёё\? Х=ш\сене илемл\ хайлав теёё\? Илемл\ хайлавсенче автор пул=мсемпе с=нарсене с=махсемпе ъкерсе, с=нласа панине (ънерё\ с=р=семпе ъкерч\к тун= пек) =нлантармалла. Ачасене с=мах х=ватне туйтарма т=р=шмалла. Хайлавсенче с=нарл=х хат\р\сенчен ансатраххисене (эпитет, танлаштару, метафора, темиёе хут калани) курма-с=нама, каярахпа вара в\семпе пуплевре ус= курма в\рентсе, х=н=хтарса пырас пулать.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 |


