Чувашский язык и литературное чтение
Стандарт начального общего образования по родному языку в образовательных учреждениях с родным (чувашским) языком обучения
Изучение родного языка на ступени начального общего образования в образовательных учреждениях с родным (чувашским) языком обучения направлено на достижение следующих целей:
- развитие речи, мышления, воображения школьников, способности выбирать средства языка в соответствии с условиями общения;
- воспитание ценностного отношения к родному языку, к сохранению его уникальности и чистоты; пробуждение познавательного интереса к родному языку, стремление совершенствовать свою речь;
- освоение первоначальных знаний о звуках родного языка, об их изменениях в речевом потоке, об обозначении их в письме (орфография) о произношении (орфоэпия);
- овладение навыками чтения и письма, участия в диалоге, составления небольших монологов;
- умение по буквенному составу различать заимствованные русские слова от исконных чувашских.
Обязательный минимум содержания основных образовательных программ
Виды речевой деятельности
Слушание (аудирование). Различение на слух звонкости и глухости (тыт – тытать), твердости и мягкости (пар – пер), краткости и долготы (пул= - пулли) согласных звуков.
Говорение. Умение отбирать языковые средства в соответствии с условиями общения. Практическое овладение монологической и диалогической речью. Соблюдение норм речевого этикета (приветствие, прощание, извинение, благодарность, обращение с просьбой и т. д.)
Чтение. Осмысленное чтение учебного текста (прежде всего выделение того, о чем говорится, и того, что о нем говорится). Понимание учебного текста, формулировок, заданий, правил. Чтение прозаического и стихотворного текста.
Письмо. Списывание текста. Написание текста под диктовку в соответствии с соблюдением изученных правил. Написание изложения. Сочинение по близкой тематике. Составление поздравлений, писем (друг к другу, к старшим товарищам, родителям, учителю).
Система языка
(практическое усвоение)
Фонетика. Графика. Гласные и согласные звуки, обозначающие их буквы. Различение сонорных и шумных согласных. Гласные твердые и мягкие. Влияние мягких гласных на соседние согласные. Обозначение в письме мягкости согласных.
Словесное ударение. Алфавит. Обозначение пробела между словами, знака переноса.
Лексика. Слово и его значение. Слова полнозначные и служебные. Расположение слов по алфавитному порядку. Умение пользоваться школьными словарями (для начальных классов).
Состав слова. Выделение значимых частей слова – корня и аффиксов. Однокоренные слова, формы одного и того же слова (производные слова и словоформы). Расположение аффиксов в слове. Выражение значения отдельным словом и сочетанием слов (к\р – ай=па к\р; кай – тухса кай, иртсе кай и др.).
Морфология. Имя существительное, значение и употребление (йыв=ё лартаёё\, йыв=ё с\тел). Вопросы имен существительных: кто (человек) и что (все остальное). Изменение существительных по числам и падежам.
Имя прилагательное, значение и употребление.
Имя числительное (количественное), значение и употребление.
Местоимение (личное), значение и употребление. Изменение личных местоимений по падежам.
Глагол, значение и употребление. Наклонения глагола (изъявительное и повелительное). Времена изъявительного наклонения.
Послелоги и союзы (сочинительные), их роль в речи.
Синтаксис. Различение слова, словосочетания и предложения. Предложения вопросительные и невопросительные. Эмоциональные (восклицательные) предложения. Грамматическая структура предложения (главные и второстепенные члены). Предложения нераспространенные и распространенные. Однородные члены предложения. Различение и употребление в речи простых и сложных (с союзами и союзными словами) предложений.
Орфография. Правописание имен собственных и нарицательных. Правописание неполных гласных (=, \). Правописание согласных: озвончаемых, мягких и долгих (упа – аппа; ат= - атти; кил, килет). Правописание частиц: отрицательных мар и ςук), вопросительных (-и, - ши). Написание мягкого (ь) и твердого знаков (ъ).
Пунктуация. Знаки препинания в конце предложения (точка, вопросительный и восклицательный знаки). Запятая в предложениях с однородными членами.
Требования к уровню подготовки учащихся, оканчивающих начальную школу
В результате изучения родного (чувашского) языка ученик должен
знать / понимать:
- значимые части слова (корень и аффиксы);
- признаки изученных частей речи;
- предложения вопросительные и невопросительные, эмоциональные (восклицательные);
уметь:
- различать гласные полные и неполные (=,\), мягкие и твердые; согласные сонорные и шумные, краткие и долгие (тул= - тулли);
- различать произношение и написание согласных;
- пользоваться двуязычными словарями для начальных классов;
- без ошибок списывать несложный текст объемом 60-70 слов;
- создавать несложные монологические тексты (устные и письменные в форме повествования и описания;
- соблюдать изученные нормы орфографии и пунктуации (диктант – текст 60-70 слов).
Использовать приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной жизни для:
- адекватного восприятия звучащей речи (высказываний взрослых и сверстников, детских радиопередач, аудиозаписей и др.);
- работы со словарем;
- соблюдения орфоэпических норм;
- создания в устной и письменной форме несложных текстов;
- овладения нормами чувашского речевого этикета в ситуациях повседневного общения;
Литература вулавĕ. Стандарт
Пĕтĕмĕшле вĕрентĕвĕн пуçламãш сыпãкĕнче литература вулавне тишкерсе çак тĕллевсене пурнãçа кĕртмелле:
- кĕçĕн шкул ачисемшĕн иикĕс выранне шутланакан ãнланса, тĕрĕс, хãвãрт тата палãртуллã вулав хãнãхãвне алла илесси; вулавçã тавракурãмие калãпласси тата харкам тĕллĕн вулас опыта ãса хывасси; пуплев ĕç-хĕлĕн мĕн пур тĕсĕсене çивĕчлетесси;
- илемлĕ хайлавсене вуланã чухне илемлĕхне творчество, геройсемпе пĕрле савãнас-пãшãрханас пĕлÿсемпе ãслайсене аталантарасси; сãмах ãсталãхĕн вайĕпе илемне туйма хãнãхтарасси;
- вулавпа тата кĕнекепе, илемлĕ литература тĕнчипе кãсãкланма хãнãхтарасси;
- кĕçĕн çулхи шкул ачисен кãмãл-сипет опытне пуянлатасси, ырãпа усала пĕр-пĕринчен уйãрма вĕрентесси, камãл-сипст туйãмĕсене аталантарасси, тãван халãх тата кÿршĕ халãхсен культурине хисеплеме, тÿсĕмлĕ пулма хãнãхтарасси.
Пуçламãш шкултан вĕрнсе тухаканãн çакна пĕлмелле (ãнланмалла):
- вĕреннĕс литература хайлавĕсен ятне, авторĕсене, тĕп содержанине.
ζакна тума пултармалла:
- кĕске элеменчĕсене (хуплашка, титул листи, тупмалли, укерчĕк, аннотаци) уйарма;
- илемлĕ хайлав текстне ãшра вуласа ãнланма (вулав хãвãртлãхне шута илмссĕр);
- хайлавãн темипе тĕп шухãшне палãртма;
- вуланин содержанине каласа пама (текст калãпãшĕ пĕр страница çурãран ытла мар);
- текста пĕлтерĕшлĕ пайсене уйãрма, текстãн ансат планне тума;
- текст çине таянса пĕчĕкçĕ монолог ãслама, ĕçсене, геройсене хак пама;
- сãвãллã хайлавсене пãхмасãр каласа пама (суйласа илсе);
- сĕннĕ тема тãрãх сãмах вĕççĕн пĕчĕкçĕ текст ãслама;
- тĕслĕх вырãнне фольклор хайлавĕсемпе усã курма (тупмалли юмахсем, ваттисен сãмахĕсем, юмахсем);
- илемлĕ литература жанрĕсене (юмах, калав, юптару), халах юмахĕсене тата литература (автор) юмахĕсене пĕр-пĕринчен уйãрма;
- вĕреннĕ материалтан суйласа илнĕ тĕрлĕ темãллã хайлавсен тĕслĕхĕсене асãнма;
- туяннã пĕлусемпе тата ãслайсемпе практикãра тата кулленхи пурнãçра (тивĕçлĕ лару-тãрура) усã курма;
- харкам тĕллĕн кĕнеке вуланã чухне;
- вуланã хайлава хак панã чухне;
- харкам тĕллĕн кĕнеке суйланã, унãн содержанине кĕнеке элеменчĕсем çине таянса палãртнã чухне;
-тĕрлĕ информаци хатĕрĕсемпе (словарьсемпе, справочниксемпе, энциклопедисемпе, электрон пособийĕсемпе) ĕçленĕ чухне.
«Литература вулавĕ» предметãн тĕллевĕсемпе задачисем
Пуçламãш классенчи литература вулавĕн тĕллевĕсене çапла палãртатпãр:
- литература хаãлавĕсене вуласа ãса хывнипе ачасене тãван халãхãп тата пĕтĕм этемлĕхĕн ãс-хакãлпа кãмãлсипет пахалãхĕсемпе паллаштарасси;
- ачасенчен вулама юратакан этем çитĕнтересси;
- ачасен чунĕче гражданлãх, патриотлãх туйãмĕсене аталантарасси, пурнãçра лайãххипе япãххине, ыррипе усаллине чухлама вĕрентесси.
Ку тĕллевсем çак задачãсене пурпãçлассипе çыхãнна:
- этем тата ун таврашĕ çинчен сãнарлã ãнлавсем калãпласси;
- вулав хатĕрĕсемпе гражданлãха, эстетика, кãмãл-сипетпе ãс-хакãл туйãмĕсене калãпласси тата аталантарасси;
- тãван халãхãн ãс-хакãл пуянлãхĕсене вĕретесси;
- вĕренÿ ãслай-хãнãхãвĕсене калãпласа аталантарасси;
- кĕнекесемпе тата вулавпа кãсãкланассине ÿстересси, ачан вула картине анлãлатасси;
- тĕрĕс, ãнланса, литература нормисене тивĕçтерекен хãвãртлãхпа палãртса тата сасãсãр (ãшра) вулама вĕрентесси;
- илемлĕ тата ãслãх литературин ансат тексчĕсене ãнланас ãслай-хãнãхусене калãпласси, малалла аталантарасси тата çивĕчлетесси.
Предмета вĕренмелли тĕп çул-йĕрсем çаксем:
-гражданлãх тата кãмãл-сипетпе ãс-хакãл культурин никĕсĕсене ãса хывасси;
- вулав техникине алла илесси;
- шухãша, кãмãл-туйãма палãртса вулама вĕренесси;
- кирлĕ литература пĕлĕвĕсене чухлавпа туйãмлãх шайĕнче туянасси;
- чãваш, вырãс тата ытти халãхсен сãмахлãхĕпе литературин паха хайлавĕсене вуласа тата тишкерсе тĕнчекурãма тата тавракурãма пуянлатасси.
Тĕп принципсем
Эстетика принципне шута илсе вулав картине илемлĕх тĕлĕшĕнчен паха, тĕнчери ача-пãча литературин ылтãн çÿпçине вырнаçнãа хайлавсене кĕртетпĕр.
Литературоведени принципне шута илсе тĕрлĕ йышши хайлавсене вулав картине кĕртетпĕр: фольклор, классика, паянхи литература; тãван литература тата тĕнче литератури; литература жанрĕсем: юмах, калав, повесть, сãвã, юптару, халãх сãмахлãхĕн вак жанрĕсем. Хайлава формãпа содержание пĕр-пĕринчен уйãрмасãр тишкермелле.
Пуплеве аталантарас принцип. Вулассипе пĕрлех итлес тата каласа парас ãслайсемпе хãнãхусене те аталантармалла. Вулав материалĕ ачасен сãмах йышне пуянлатма пулãшать, ачасен чĕлхинче литература нормисем çирĕнленеççĕ, пуплев культури ÿсет.
Ача-пãча психологине шута илесси. Тематикãпа жанр тĕлĕшĕнчен тĕрлĕ йьшши, кãсãклã тата çивĕч сюжетлã хайлавсене суйласа илсетпĕр. Ачасен вулав ãслайĕсемпе хãнãхусене, литературоведени пĕлĕвĕсене палãртнã чухне вĕсен ÿсĕм уйрãмлãхĕсене шута илетпĕр.
Ачасен аталанãвĕпе вĕренĕвĕ пĕр харãс пулса пыраççĕ. Вулав техникине аталантарассине илемлĕ хайлава формãпа содержани тĕлĕшĕнчен тишкерме вĕрентессипе харãс туса пырас пулать.
Вĕрентĕве практикãпа çыхãнтарасси. Литература теорийĕн материалĕпе ячĕшĕн мар, ачасен ãс-хакãлпа шухãшлавне туллин ĕçлеттерес тесе усã курмалла. Ачасем литературоведени ãнлавĕсемпе илемлĕ формãна сãнаса паллашаççĕ. ζыравçã, калавçã, сãвãçã, тема, теп шухãш, хайлав ячĕ, юмах, калав, сãвã, юптару, метафора, эпитет, танлаштару, олицетворени, сасã çырãвĕ ãнлавсене туйãм шайĕнче ãса хывма пулãшмалла.
Творчествãлла вĕренÿ. Вулавçãн çыравçãпа, геройсемпе пĕрле хурланма е савãнма, лайãххине япãххинчен, ыррине усаллинчен уйãрма вĕренсе пымалла. Ачасем хãйсем хайлавсем ãслама хãнãхса пыччãр.
Пуçламãш тата вãтам классенчи вĕрентĕве пĕр-пĕринпе- тачã сыхãнтарасси. Тĕллевсемпе задачãсене, вĕрентÿ содержанийĕпе формисене, мелсемпе меслетсене малтанхисене кайранхисемпе çыхãнтаратпãр.
«Литература вулавĕ» предмета вĕреннин пахалãхне çак кãтартусеме хаклатпãр:
- вулав хãнãхãвĕн шайĕ (вулав мелĕ, вулав хãвãртлãхĕ, вулав тĕрĕслĕхĕ, вулав палãртулãхĕ);
- вулавçã ãслайĕсемпе хãнãхãвĕсен шайĕ (хайлаври ĕçсен йĕркине палãртасси, хайлав плане тãвасси; геройсен хãтланãвне ãнлантарасси тата хакласси; хайлав темине тĕп шухãшпе палãртасси; персонаж кãмãл-туйãмне уçакан сãмахсене тупасси; текстра сãнарлã сãмахсемпе сãмах çаврãнãшĕсене асãрхасси, вĕсене ãнлантарасси; вуласа тухни çинчен харкам шухãшне пĕлтересси; хайлав содержанине туллии, кĕскен, суйлавлãн каласа парасси т. ыт. те);
- ачасем ача-пãча литературине пĕлнин шайĕ (программара палãртнã тãрãх);
- гражданла туйãм тата кãмãл-сипет нормисем калãпланнин шайĕ.
Ум/н калани
В\рентъпе =спару, аталантарупа сап=рл=х задачисене татса парас \ёре ача-п=ча тата ёамр=ксен литературипе ус= курасси педагогсемпе методистсемш\н те, ашш\-ам=ш\семш\н те яланах ёив\ч ыйтусенчен п\ри пулн=.
Ачасене к\неке юратма, пултарулл= вулавё= пулма в\рентесси, вулав культурине х=н=хтарасси — питех те к=тк=с \ё. +на т\р\с туса пырсан ёеё литература п\лтер\ш\ ача пурн=ё\нче пыс=к пулма пултарать. Искусств=н ытти т\с\сем пекех, литература та этем\н к=м=л-туй=мне в=ратакан, хускатакан, й\ркелекен хат\р. Литература фантазие, шух=ш в\ёевне, =слав пултарул=хне аталантарать. Франци философ\ тата ёыравёи Д. Дидро х=й в=х=т\нче ёапла калан=: «Ёынсем вулама п=рахсан шух=шлама та п=рахаёё\». Ч=нах та, вуламан ёын к=нттамрах, чур=срах, с\мс\ртерех. Ун=н хавхалану туй=м\ те имшер. Вулав в=л этеме харкам т\лл\нех аталанса пымалли питех те паха хат\р.
XXI \м\р телевиденипе компьютер \м\р\ пулни куё к\ретех. В\сем ум\нче ларса м\н чухл\ ыр= в=х=т сая каять пул\! Чылай=ш\н ёавна пула чун-ч\репе к=м=л-сипет уёл=х\нче х=йне ев\р пуш=л=х ёуралч\, в=л сар=лсах, тар=нлансах пырать. Ача-п=ча сахал вулани кашни учителех п=ш=рхантарать. Ачасем литература хайлав\сене суйласа илме, в\сене т\р\с вулама, хак пама п\лменни, вулав культури чакн=ёем\н чакса пыни ёинчен чан ёапсах п\лтермелли в=х=т чикки патне ёывхарса пыратп=р. Ачана литератур=н асамл= т\нчипе м\нлерех паллаштармалла? +на к\некене юратса вулама еплерех в\рентмелле? Тата ытти вун-вун ыйту кан=ё памасть мал \м\тл\ педагогсене.
Иртн\ \м\р\н икк\м\ш ёурринче вулав урок\сене ик\ ушк=на уй=ратч\ё: класри тата класс тулаш\нчи вулав. В\сен т\ллев\сем п\решкел пулин те (к\ё\н ёулсенчи шкул ачине ыр= к=м=л-туй=мл= ъсме, ун=н =с-т=нне пур енл\н аталантарма пул=шасси), задачисем кашний\н х=й\н пулн=. Вулав урок\сен — в\ренекен\н вулав =слайне куллен лай=хлатса пырасси, вуланине туллин =нланма, текстпа \ёлеме в\рентесси. Класс тулаш\нчи вулав урок\сен — ача-п=ча литературипе паллаштарасси, к\некене юратма, харкам т\лл\н вулама в\рентесси. Хальхи \м\рте пуёлам=ш шкулта ч\лхене в\рентес меслетл\хе теп\р =нлав к\ч\: литература вулав\. Ку в=л тап-таса вулав к=на мар, литература вулани ёеё те мар. Нормативл= документсенче литература вулав\н т\ллевне ачасен вулав х=н=х=в\сене аталантарнипе п\рлех в\сене илемл\ литература хайлав\семпе \ёлеме в\рентессипе ёых=нтарн=.
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 |


