Эссе (стр. 3 )

Jай клееди,

Алтайым јаранат.

Кїн каткырат.

Алтай тилим кожоºдойт,

Алтай тилим јайылат.

Jе кандыйда сїїнчи,

Кижини олјолойт.

Олордыº бирїзи «Санаалу койон», Чинарова Алтынай ла Чумакаева Ксюшаныº імілиги. Чірчіктиº аттарын балдар бойлоры таап тургускылайт.

Бир катап койонды јыгын агаш баскан. Узак туруп болбой јаткан. Слон суу ичерге келген. Койонок тыº кыйгырган: «Сууны мен каруулдап јадым! Мен ээзи, сеге бербезим». Слон ачынган. Тумчугыла агашты тудала чачып ийген. Койонго ол ло керек болгон.

Социализация.

Балдардыє ³м³ликле иштеген уч турултазы. Ребустар. 4 класс.

л ; ак ; 7рулер;

,на; 6н; ил20ни; 7 р;

у; к3; к10ок; к3ук; jил1ке; 1лик; ас.

Самоконструкция

4 класс

Айылда, jылдыº кышкы айларына кроссворд тургузып экелери.

«Jерлик тындулар»

т	¿	л	к	¿
	б	о	р	с	ы	к
	ч	а	а	п
	к	а	к	а	й
	к	о	й	о	н
т	о	о	р	г	ы

(Туденев Тимурдыº ижи)

«Кижиниº кылык jыºы»

	J	а	к	ш	ы
а	г	а	р	у
т	а	º	к	ы	ч	ы
	б	а	й	л	а	º	к	а	й
	а	р	а	й

(Кудачин Айаттыº ижи)

«Кыш»

	ч	а	н	а
	к	а	р
ш	у	у	р	г	а	н
	ч	а	н	а	к
	н	а	а	д	а	й

(Кобенова Айжананыº ижи)

Социализация.

Кош материал 2

Мастерскойдоº алынган ¿з¿к.

²м³лик иштиº турултазы.

Диалог-куучын тургузары.

«Туштажу».

Эки чычкан полдыº алдында тушташты:

- Сениº адыº кем?

- Мениº адым Тырык.

- Сениº адыº кем?

- Мениº адым Чырык.

- Jе, барак каймак jик.

( АнчиновНикит, Кудачин Айат)

«Чычкан ла jымыртка».

Болчок jымыртка столдо jатты. Чычкан маºтап келеле сурады:

- Jымыртка, сен мында не jадырыº?

- Амырап jадырым.

- Jымыртка, кожо ойнойлык.

Jымыртка т¿ж¿п jарылды. Киске оны jип салды.

( Саданчикова Алина, Саданчикова Арина)

Кош материал 2

Социализация.

Бедреништиº jолын ¿ренчиктер бойы табып, ¿ред¿чиниº камааныла тургузылган шарадалар (³м³ликле иштеген иш) 4 класс.

ШАРАДА

1.  Баштапкы ¿йем – тенеридеº т¿шкен чык.

Экинчизи – маала ажы.

Ончозы jаба – балыкчыныº jепсели.

(Кар – мак)

2.  Баштапкы ¿йем - айылдыº тындузы.

Экинчизи – база айылдыº тындузы.

Ончозы jаба – ончо улуска керект¿ сезим.

(Уй – ат)

3. Баштапкы б³л¿гим – ончо улус уксын деген с³с.

Экинчизи - айылдыº тындузы.

Ончозы jаба – агын сууны эки jанынаº тудадым.

(Jар – ат)

4.  Баштапкы ¿йем – теºериде.

Экинчизи – ак.

Jаба – ажанарга керект¿ эдим.

(Ай – ак)

Кош материал 2

Т. Шинжинниº «К³стиº jажы» деген куучынына ¿ред¿чиниº камааныла тургузылган ¿лгерлер, чїмдемел иштер.

(Афиширование) 4 класс.

¯лгер «Энем»

Чак келген,

J¿р¿м ¿релген.

Кару энебис,

Бистеº айрылган.

К³стиº jажы,

Токтобой т³г¿лген.

Онту – калак,

Шыраа башталган.

Бис кичинек,

Айылда jаºыскан.

Энебис jокко,

Айылыбыс соогон.

(Кобенова Айжананыº ла Кинова Эмиляныº)

Мини – сочинение

Jуу.

Jуу келген. Ончо улусты j¿р¿мнеº апарган. Эне – адазын jылыйткан. Штан ла Карманга база шыра келген. Бек санаалу иштеºкей эки карындаш, к¿ч ³йди jеºип чыккандар.

(Анчинов Никит)

П. Самыктыº «Амыр, Амыр, Амыр!» деген ¿лгерине тургузылган иш. (Афиширование).

J¿р¿мге амыр.

Ак с¿диле эмискен энемге амыр.

Баатыр к¿ч берген адамга амыр.

Амыр, мениº кичинек карындажыма.

Амыр, мениº jалакай н³к³риме.

Амыр, амыр, ончо улуска.

Амыр, амыр ак jарыкка.

(Чугайнова Вика)

«Jееренек» 4 класс.

Самоконструкция.

º «£ееренек» деп їлгерине ассоциация тургузар.

а) Jееренек не болуп келген?

б) Jееренек не болуп барган?

Бичиир ол эмезе jураар: чечек, ат, к¿н, булут, jалкын, м³нд¿р… .

«Кыш» - деген темала мастерскойдоº алынган їзїк. 3 класс.

£акылта.

1. Кыштыº ³йине келишкедий с³ст³р сананып ийектер. С³ст³рди бойы таºынаº тургузат (самоконструкция).

Темдекзе: ак, тош, ару, кїн, койондор, соок, ис, чиби, салкын… .

2. £ылу ла соок с³ст³рди темдектеп аºылагар (будук, ¼урук).

3. Эрмектердиº болужыла чїмдемел иштер тургузыгар (їлгер, табышкак, ч³рч³к, ¼урук - балдардыº кїїн - санаазыла).

4. Рефлексия. Иштиº ¼едиминиº турултазын темдектегер. Эткен ишти бойыгар баалагар.

II. Деконструкция.

(Аай-тей јок (хаос) јастыраларды тїзедери.

«Кызычактыº кожоºы» А. Ередеев.

1-кы імілик.

Эки колы токпокту, (эркелї)

Эки кізи катулу, (каткылу)

Jаантайын ачынчак, (јалакай)

Jажына ол арбанчак. (јаражай)

Кем болуп иштедигер? (карточкаларды талдап алат).

шиºдеечи

артист

Бис бїдїн телекей!

Рефлексия.

Эº ¼акшы кылыкту кижини кандый ³ºдї с³ст³рл³ бичииригер. Санаалу болорго нени эдип билер керек.

Мастер - їредїчиниº эº аºылу учуры, баланы ¼аба баспай, санаа-кїїниниº ¼етпегенин аайлап, бойыла иштеериниº аргазын ¼еткилдеери.

Индукция.

Jазалы: Сценада сїїнчилї кїї ойнойт.

Карточкаларда јараш будуктарла кееркедилген јуруктар.

фольклор	Кычырар литература

баазы: 1 сурак баазы: 1 сурак баазы: 1 сурак баазы: 1 сурак

2 сурак 2 сурак 2 сурак 2 сурак

3 сурак 3 сурак 3 сурак 3 сурак

4 сурак 4 сурак 4 сурак 4 сурак

Мастерскойдыº ла традиционный уроктордыº башказы.

Билгир аладыс   Їредїчиниº талдап алган ¼олыла балдардыº санаа-кїїнин аппарат. Сананарга їредет. Jїрїмге їредет. Їредїге кандый бир айалга тізіп, огого бир канча тїрген каруу јандырат. Белен экелген чындыкты кыйалта јогынаº їренет. Їредїчи балдардаº бийик. Jастыралар эдеринеº коркыыр, р, туйуктанар. Ончо немени албан-кїчле їредип таскатканы чын ла бек эмес.

Билгирди куїїнзеп, сїїнип, јилбиркеп аладыбыс. Їредїни јилбиркеп бойы таºынаº апарар Тереº јайым шїїлтелер эдерге болужат. Jїрїмниº элбек іткін јолдоры ажыра їредет. Билгирдиº амтанын амзап, эп-сїмезин бойы бедиреп табат. Бедреништиº јолын їренчик бойы табар аргалу. Мастер чындыкты кожо табат. Мастер їренчикле тїºей. Jастыра эдер аргазы бар. Чындык јастыраныº кийнинде чыгат. Ончо чїмдемелдерди јайым јол ажыра экелет. Бойыныº кіпти билерин ле аайлап турганын тереº баалайт. Билерин јайым, телкем тузаланарга амадайт.

Ченемелдиº уч турултазы.

Тил – ол кажы ла албатыныº т¿¿килик энчизи, к³р¿ми, санаазы. Кичинектеº ала ¿ренчик т³р³л тилин с¿¿п, кеендик санаазын ачып, эбиреде телекей ¿стинде болуп турган ¼¿р¿мди аайлар аргалу. Оныº учун алтай тилдиº ¿ред¿чизине, ¼аш ³з¿п ¼аткан ¿йениº к³ксин ойгозоры, эне тилиниº керект¿зин, байлыгын тыºыдары ¿ред¿чиге ¼еºил эмес иш.

Калганчы ³йд³ ¿ред¿ниº кемин бийиктедерге к³п ¼аºартулар, солундар тузаланат. ¯ред¿чи ¼аºы эп-аргалар тузаланганда ¿ренчиктер ¿ред¿ни ¼илбил¿ апарат. Онойдо ок сескир, а¼арыºкай болорына тазыгат.

£айалталу француз психологтор Поль Ланжевен ле Анри Валонныº,

Россияныº атту-чуулу ¿ред¿чилериниº º, º ле º ¿ред¿ни ¼айым, телкем апаратан эп-аргаларын тузаланганы агару ижимде ¼аан ¼едимдерге ¼еткенимниº шылтузы.

Мастерскойдыº ижинде бедиреништиº, шиºж¿ниº, эвриканыº, диалог-куучынныº, маргаанныº ла ч¿мдемелдиº урокторын балдар акту к¿¿нинеº сакып, билгирдиº т¿би ¼ок телекейине алаºзу ¼октоº, к¿¿нзеп чыгарга амадайт. Онойдо ок, ¿ренчиктер бой-бойына ¼алакай болуп, эштежип, ³м³ликле иштегенде ¿ред¿ билимди беленге алгылабай, таºынаº бедренгилеп, т³п ш¿¿лтезин бойлоры чырмайып тапкылаганда бу эº ¼аан ачылта дезе ¼астыра болбогодый. Мыны керелегенин ¿ренчиктердиº калганычы беш ¼ылдыº ¿ред¿ билиминиº чыºдыйынаº к³р¿п ийектер.

Алтай тил ле литератураныº чыºдыйыныº кемин к³рг¿зип турган диаграмма.

¯ред¿чи-мастер бу технологияла ¿ренчиктердиº эº ¼уук нааызы, болушчызы болуп, олорло теº-тай иштегенде балдардыº санаа-к¿¿ниниº ¼айымын ачарына к³п билгир экелет. ¯ренчиктер диалог-монолог куучын- эрмегинде ¼араш эпт¿ с³ст³р тузаланып, ¿лгер, ¼урук, сочинение, кожоº ажыра айдып турганында ¿ред¿чиге оморкодылу ла ¼едимд¿ болот.

Кажы ла ¼ыл, ¿реткен ¿ренчиктеримниº ч¿мдемел билимин билерге, оноº ары тереºжиде иштеерге, балдарга аºылу анкеталар белетедип, олордыº к¿чиле текши анкета тургузадым. Темдек эдип 4 «а» класстыº ¿ч ¼ылыныº ¼едимдериниº кемин к³р¿п ийектер.