Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Мастацтва (айчынная і сусветная мастацкая культура)» для V клаcа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання (стр. 1 )

УТВЕРЖДЕНО

Постановление Министерства образования

Республики Беларусь

21.06.2016  № 49

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце

«Мастацтва (айчынная і сусветная мастацкая культура)»

для V клаcа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі

з беларускай мовай навучання і выхавання

Мастацтва

(Айчынная I сусветная мастацкая культура)

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Вучэбны прадмет «Мастацтва (айчынная і сусветная мастацкая культура)» ва ўзаемадзеянні з іншымі гуманітарнымі прадметамі ўносіць важкі ўклад у развіццё духоўна-маральных, эмацыянальных і творчых якасцей асобы; спрыяе самавызначэнню і самарэалізацыі падрастаючага пакалення ў сучасным свеце.

У аснову праграмы пакладзены наступныя тэарэтычныя палажэнні а/аб:

вобразнай прыродзе мастацтва. Мастацкі вобраз — мэта і вынік мастацка-творчай дзейнасці. Унікальнасць мастацкага вобраза выяўляецца з дапамогай розных сродкаў і матэрыялаў (слова, гук, інтанацыя, рытм, малюнак, колер, пластыка, міміка, мантаж і інш.) і раскрываецца ў працэсе ўспрымання твораў мастацтва, якія маюць яркую эмацыянальна-сэнсавую і каштоўнасную накіраванасць;

пераемнасці мастацкай адукацыі. Змест вучэбнага прадмета «Мастацтва (айчынная і сусветная мастацкая культура)» грунтуецца на сістэме ведаў, атрыманых вучнямі ў І—IV класах на ўроках па вучэбных прадметах «Выяўленчае мастацтва», «Музыка», і забяспечвае магчымасць працягваць вывучэнне мастацкай культуры на наступных узроўнях адукацыі;

варыятыўнасці мастацкай адукацыі. Настаўніку даюцца шырокія магчымасці для выбару адукацыйных стратэгій і педагагічнага інструментарыю ў навучанні;

актыўнага ўдзелу вучняў у мастацка-творчай дзейнасці. Неабходна не толькі пры засваенні ведаў аб вывучаемай мастацкай з’яве, але і ў розных відах практычнай дзейнасці, якія ўзмацняюць сацыяльна-прыкладную ролю вучэбных заняткаў па прадмеце;

дыдактычнай мэтазгоднасці. У працэсе пабудовы і канструявання зместу вучэбнага прадмета ўлічваліся агульнадыдактычныя прынцыпы навучання (нагляднасці, паслядоўнасці, культуралагічнай згоднасці, даступнасці, адпаведнасці ўзроставым асаблівасцям вучняў) і прынцыпы педагогікі мастацтва (полімастацкасці, полікультурнасці, дыялагічнай прыроды твора мастацтва).

Мэта вывучэння прадмета «Мастацтва (айчынная і сусветная мастацкая культура)» — фарміраванне мастацкай культуры асобы ў працэсе творчага асваення свету мастацка-эстэтычных каштоўнасцей.

Дасягненне названай мэты прадугледжвае вырашэнне наступных задач:

развіццё каштоўнасных і маральна-этычных якасцей асобы;

фарміраванне ведаў аб разнастайнасці з’яў у мастацкай культуры;

фарміраванне ўменняў і навыкаў успрымання і ацэнкі мастацкіх твораў;

развіццё эмацыянальна-вобразнага мыслення, творчых здольнасцей;

фарміраванне мастацкага густу і патрэбнасці ў зносінах з творамі мастацтва;

далучэнне да мастацка-творчай дзейнасці па інтэрпрэтацыі і стварэнню мастацкіх твораў.

Працэс вывучэння айчыннай і сусветнай мастацкай культуры ў V класе выконвае прапедэўтычную функцыю, рэалізацыя якой дасць магчымасць увесці вучняў у свет мастацкай культуры, сарыентаваць у сістэме мастацкіх каштоўнасцей, сфарміраваць крытэрыі ацэнкі мастацкіх з’яў.

У аснову зместу вучэбнай праграмы V класа пакладзены прынцып вобразна-тэматычнай дыферэнцыяцыі, што спрыяе папярэджванню інфармацыйнай перагружанасці вучняў, ажыццяўленню паступовага пераходу ад успрымання мастацкіх твораў да разумення цэласнай культуры свету.

Цэнтральная ідэя праграмы — эмацыянальна-вобразнае ўспрыманне вучнямі мастацкага твора з наступным уключэннем яго ў  розныя віды самастойнай мастацка-творчай дзейнасці. Рэалізаваць гэту ідэю магчыма з дапамогай мастацкіх твораў, адабраных у адпаведнасці:

з мастацка-эстэтычнымі і каштоўнаснымі якасцямі;

кантэкстам айчыннай і сусветнай мастацкай культуры;

скіраванасцю тэмы;

са зместам вучэбных прадметаў «Музыка», «Выяўленчае мастацтва», «Гісторыя», «Русская литература», «Беларуская літаратура»;

узроставымі асаблівасцямі вучняў;

сюжэтна-вобразнай скіраванасцю мыслення вучняў.

На вывучэнне айчыннай і сусветнай мастацкай культуры ў V класе вучэбным планам адводзіцца 35 гадзін з разліку 1 вучэбная гадзіна на тыдзень.

Першыя дзве тэмы праграмы з’яўляюцца ўводнымі, пры азнаямленні з якімі вучні на аснове ведаў і ўменняў, атрыманых імі ў I—IV класах, змогуць разважаць пра паходжанне мастацтва, ролю і месца мастака ў свеце мастацкай культуры.

Вывучэнне найбольш значных мастацкіх твораў розных відаў мастацтва, у якіх адлюстраваны адвечныя тэмы прыгажосці, чалавека, прыроды, сям’і, маці, дзяцінства, дазволіць пашырыць уяўленне вучняў аб навакольным свеце, развіваць эмацыянальна-вобразнае мысленне, цікавасць да навакольнага свету, фарміраваць уменне «ў звычайным бачыць незвычайнае».

Кожная тэма праграмы забяспечана мастацкім матэрыялам у шырокім дыяпазоне. Рэкамендаваны спіс мастацкіх твораў з’яўляецца прыкладным. Настаўнік мае права:

карэкціраваць спіс твораў мастацтва на падставе мастацкіх пераваг вучняў, тэхнічных і метадычных магчымасцей установы адукацыі;

вызначаць і вар’іраваць паслядоўнасць і колькасць разглядаемых відаў мастацтва, мастацкіх твораў;

выбіраць методыку навучання;

вызначаць мастацка-педагагічныя акцэнты, глыбіню і шырыню спасціжэння мастацкага вобраза.

Пры планаванні вучэбных заняткаў, выбары мастацкіх твораў і методык іх вывучэння важна ўлічваць інтарэсы вучняў, знаёміць іх з нацыянальнымі традыцыямі, культурнымі з’явамі і мастацкімі дасягненнямі іншых народаў.

У праграме ўлічваецца жыццёвы вопыт вучняў, прадугледжваецца магчымасць разнастайных форм яго выражэння ў самастойнай мастацка-творчай дзейнасці.

Прапанаваныя да кожнай тэмы віды дзейнасці маюць рэкамендацыйны характар.

Прыярытэтнымі формамі атэстацыі з’яўляюцца самастойныя работы і праекты вучняў, у якіх прадстаўляюцца вынікі іх дзейнасці ў працэсе ўспрымання, інтэрпрэтацыі і стварэння мастацкіх твораў.

Важнае месца на вучэбных занятках займае працэс эмацыянальна-вобразнага ўспрымання мастацкага твора, неабходнай умовай здзяйснення якога з’яўляецца выкарыстанне якасных аўдыя - і відэазапісаў, рэпрадукцый мастацкіх твораў.

Вялікае значэнне для ўспрымання вучнямі твораў мастацтва мае наведванне імі музеяў, мастацкіх галерэй, выстаў, палацава-паркавых комплексаў, запаведнікаў, мастацкіх майстэрняў; арганізацыя экскурсій, сустрэч з яркімі прадстаўнікамі культуры — архітэктарамі, мастакамі, скульптарамі, музыкамі, пісьменнікамі, акцёрамі і інш.

У працэсе навучання настаўнік мае магчымасць вар’іраваць віды ўрокаў (урокі-экскурсіі, вандроўкі, «творчыя лабараторыі», турніры і інш.), выкарыстоўваць інфармацыйныя сродкі навучання, шырока ўжываць актыўныя метады навучання, сучасныя адукацыйныя тэхналогіі.

Выкарыстанне тэхналогій вучэбных праектаў (даследчых, інфармацыйных, творчых, прыкладных, гульнявых) накіравана на развіццё самастойнасці, ініцыятывы вучняў. Тэхналогіі навучання ў супрацоўніцтве дазволяць сканструяваць адносіны ўзаемнай адказнасці паміж удзельнікамі адукацыйнага працэсу з дапамогай розных тэхнік рашэння мастацка-камунікатыўных задач. Прымяненне тэхналогіі развіцця крытычнага мыслення пашырыць праблемнае поле вучэбных заняткаў, створыць умовы для фарміравання ўласных крытэрыяў ацэнкі мастацкага тэксту, генерыравання і адстойвання ўласных меркаванняў у галіне культуры і антыкультуры.

Апошнія ўрокі ў навучальным годзе прысвечаны абагульненню вывучанага матэрыялу. Абагульняльныя ўрокі могуць праводзіцца з прымяненнем гульнявых тэхналогій (віктарына, конкурс, экскурсія і інш.), у форме прэзентацыі і абароны праектаў (індывідуальных, групавых), дэманстрацыі і абароны партфоліа індывідуальных дасягненняў.

Змест вучэбнага прадмета

(35 гадзін)

Тэма 1

Уводзіны

(1 гадзіна)

Што такое мастацтва? (1 гадзіна)

Мастацтва як від асваення рэчаіснасці. Пераўтваральная сіла мастацтва. Уплыў твораў мастацтва на чалавека.

Паходжанне мастацтва. Наскальны жывапіс і малюнкі старажытных людзей. Бог-заступнік мастацтваў Апалон і яго спадарожніцы музы.

Чытанне і абмеркаванне міфа Старажытнай Грэцыі «Аполлон и музы».

Успрыманне і абмеркаванне твораў мастацтва. Гутарка аб паходжанні разглядаемых на ўроку мастацкіх твораў.

Падрыхтоўка вуснага апавядання аб наведванні музея, выставы; аб падарожжы ў розныя гарады, краіны свету; аб атрыманых уражаннях.

Рэкамендаваныя мастацкія творы

Архітэктура: Ікцін і Калікрат. Парфенон; Мнесікл. Эрэхтэён; Амфітэатр Калізей.

Жывапіс: Малюнак рукі чалавека на камяні ў пячоры Коске ў Францыі; Роспіс пячоры Альтаміра ў Іспаніі; Рафаэль. «Парнас»; Дж. Рамана. «Апалон, які танцуе з музамі»; Ж.-Б. Шардэн. «Нацюрморт з атрыбутамі мастацтваў»; К. Каро. «Арфей і Эўрыдыка»; А. Ф. Зігерт. «Юны знаток мастацтва».

Скульптура: Тутмас. Скульптурны партрэт Неферціці; Саркафаг муз.

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Еўфроній. Чырвонафігурная пеліка «Прылёт першай ластаўкі»; Шлем старажытнарымскага воіна; Ювелірныя ўпрыгажэнні скіфаў (на выбар); Чорнадымленая кераміка (на выбар); Івянецкая кераміка (на выбар); Беларускі нацыянальны арнамент (на выбар).

Музыка: Я. Перы. Опера «Эўрыдыка» (сцэна аплаквання); . Опера «Арфей і Эўрыдыка» (мелодыя для флейты з аркестрам).

Літаратура: Міфы Старажытнай Грэцыі: «Апалон i музы», «Арфей і Эўрыдыка».

Экраннае мастацтва: -Блоцкая. Анімацыйны фільм «Легенды і міфы Старажытнай Грэцыі» (фрагмент).

Тэма 2

Роля мастака ў мастацтве

(2 гадзіны)

Пра што «расказвае» мастак (1 гадзіна)

Асноўныя тэмы і сюжэты ў мастацтве. Сродкі мастацкай выразнасці.

Успрыманне і параўнанне мастацкіх твораў розных відаў мастацтва.

Гутарка на тэму “Пра што расказвае мастак?” з выкарыстаннем мастацка-вобразных прыкладаў.

Апісанне мастацкага твора свайго рэгіёна (архітэктурнага збудавання,  скульптурнай кампазіцыі, музейнага экспаната і інш.).

Рэкамендаваныя мастацкія творы

Жывапіс: . «Кальцо з ружаў»; П. Барэль дэль Каса. «Уцякаючы ад крытыкі»; І. І. Шышкін «Раніца ў сасновым лесе»; ў. «Дзяўчынка з персікамі»; . «Сеча пры Кержанцы»; ін. «Мастак»; ўскі. «На родных палях».