Маркетинг вя сатыш консепсийаларынын фяргляндирижи хцсусиййятляри. Маркетинг консепсийасы иля сатыш консепсийасынын фяргини Т. Левитт беля изащ едир: «маркетинг мящ­сулларын вя хидмятлярин базара чыхарылмасындан даща эениш анлайышдыр. Мящ­сул­ларын вя хидмятлярин базара чыхарылмасы билаваситя сатышын вязифясидир. Сатышын кюмяйиля истещлакчыны фирманын тяклиф етдийи мящсулу алмаьа вадар едирляр. Марке­тинг васитясиля фирманы истещлакчынын арзу етдийи шейи етмяйя мяжбур едирляр.

Беляликля, сатыш эениш мянада, биртяряфли просесдир, фирманын фикринжя, онун (йя­ни, фирманын) мягсяди истещлакчыларын  мцтляг алмалы олдуьу мящсулу тяклиф ет­мякдир. Маркетинг ися икитяряфли просесдир. О, фирмайа зярури мящсулларын вя хидмятлярин щазырланмасы вя тяклиф едилмяси щаггын­да гярар гябул едилмяси цчцн истещлакчыларын арзу вя истякляриня даир информасийа верир. Щям дя бу заман фирма диэяр функсийала­ры да - гиймятин мцяййян едилмяси, габлашдырма, хидмят эюс­тярил-мяси, реклам вя мящсулларын истещлакчыйа чатдырылмасы функсийаларыны да йериня йетирмяли­дир».

Йухарыда гейд едилянлярин ясасында беля нятижяйя эяля билярик ки, маркетинг консепсийасы иля сатыш консепсийасынын фяргляндирижи хцсусиййятляри ашаьыдакылардыр:

    маркетинг консепсийасынын илкин, истинад нюгтяси истещлакчыларын ещтийажлары вя тялябат­ларыдыр, сатыш консепсийасынын илкин, истинад нюгтяси ися мцяссисянин истещсал эцжляри, онун истещсал едя биляжяйи мящсуллардыр; маркетинг консепсийасында мцяссися истещлакчынын арзуладыьы мящсулу, онун ещтийаж вя тялябатына уйьун эялян мящсулу истещсал етмяйя вадар едилир, сатыш консепсийасында ися бцтцн мцмкцн васитялярля мцяссисянин истещсал етдийи мящсулларын реализасийасы щяйата кечирилир, истещлакчы мцяссисянин базара тяклиф етдийи  мящсулу алмаьа тящрик едилир; маркетинг консепсийасында истещлакчыларла якс ялагянин сявиййяси чох йцк­сяк­дир, бу консепсиyа икитяряфли просесдир, сатыш консепсийасында ися истещлак-чыларла якс ялагя йа цмумий­йятля мювжуд деyилдир, йа да онун сяиyyяси олдугжа ашаьыдыр; маркетинг консепсийасы сатыш консепсийасына нисбятян даща чох тядбирляр системини юзцндя бирляшдирир, сатыш просеси маркетинг комплексинин бир елементидир; маркетинг вя сатыш консепсийаларында мцяссисянин фяалиййят нювляринин характери дя бир-бириндян фярглянир.

Йухарыда изащ едилянлярдян беля нятижяyя эяля билярик ки, маркетингдя истифадя едилян ясас анлаyышлара (мяфщумлара) ещтиyаж, тялябат, тяляб, мящсул, сювдяляшмя, мцбадиля вя ба­зар Аид­дир.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

Ещтиyаж инсанын yашамасы вя фяалиyyят эюстярмяси цчцн няyинся чатышмадыьыны щисс етмяси, дуyмасыдыр. Ещтиyаж мадди ещтиyажлара (мясялян, yемяyя, палтара, исти­ли­yя вя с. олан ещтиyажлар) вя мяняви ещтиyажлара (мясялян, цнсиyyятя, билиyя вя юзцнц тяс­дигя олан ещтиyажлар) бюлцнцрляр. Маркетингдя ясас диггят мадди ещтиyажлара yю­ня­лир. Ещтиyажлар инсанын тябияти иля баьлыдыр.

Тялябат инсанын дцнyаэюрцшцня, шяхсиyyятиня, щяyат тярзиня вя с. хцсусиyyят­ляриня уyьун олараг спесифик форма алан вя юдянилмяси зярури олан ещтиyажлардыр. Инсанлар геyд едилян хцсу­сийyятлярдян асылы олараг юзляринин ещтиyажларыны мцхтялиф мящсуллара тялябата трансформасиyа едирляр. Мясялян, бир груп инсан юзцнцн yемяyя олан ещтиyажыны бир финжан кофе, диэяр груп инсанлар ися мцяyyян хюряклярля тямин едя билирляр.

Тяляб 1) алыжылыг габилиyyяти олан тялябатлар вя yа 2) тялябатын юдянилмяси цчцн щяyата кечирилян конкрет фяалиyyятдир. Тялябя верилян икинжи тяриф онунла ялагядардыр ки, инсанлар юзля­ринин тялябатыны yалныз явязиня ня ися юдядиyи мящсуллар щесабына де­yил, щям дя тябият тяряфиндян щазыр шякилдя верилян мящсуллар щесабына да юдяyя би­лир. Мясялян, инсан суyа олан тялябатыны булагдан су ичмякля вя yа yемяyя олан тя­ля­батыны ов овламагла да юдяyя биляр.

Мящсул тябият тя­ряфиндян щазыр шякилдя верилян вя (вя yа) инсан ямяйиля йара­дылан вя истещлакчынын щяр щансы тя­лябатыны юдямяк мягсядиля базара тяк­лиф едилян бцтцн пред­метлярдир, мад­ди немятлярдир. Истещлакчы мящсулу ялдя етмякля щяр щансы бир тялябатыны юдяyя вя yа щяр щансы бир проблемини щялл едя билир.

Сювдяляшмя ян азы ики тяряфин мараьыны вя онлар арасында сазиш шяртлярини, онун реализасиyа вахтыны вя yерини нязярдя тутан тижарят ямялиyyатыдыр.

Мцбадиля базар субyектляри тяряфиндян базара тяклиф едилян мящсулларын (хид­мят­лярин) мцл­киyyят вя yа сярянжам вермяк щцгугунун дяyишдирилмяси цчцн зярури олан сювдяляшмянин щяyа­та кечирилмяси просесидир. Мцбадилянин баш вермяси цчцн о, ашаьыдакы шяртляря жаваб вермялидир:

- ян азы ики тяряф олмалыдыр вя онларын щяр бири мцбадиля етмяк цчцн няyяся (мящсула, мадди немятя, сярвятя) малик олмалыдыр;

- бир тяряфин малик олдуьу мящсул (мадди немят, сярвят) истещлак хцсусиy-yятиня вя yа дяyярлилиyиня эюря диэяр тяряфин мящсулундан (мадди немятиндян, сярвя­тин­дян) фярглянмялидир;

- мцбадиля иштиракчыларынын малик олдуьу мящсул (мадди немят, сярвят) диэяр тяряф цчцн мараг кясб етмялидир;

- мцбадиля щяр ики тяряф цчцн фаyдалы олмалыдыр, yяни о, щяр бир тяряфя малик ол­ду­ьу дяyярдян артыг дяyяр ялдя етмяyя имкан вермялидир;

- мцбадиля нятижясиндя щяр тяряфин ялдя етдиyи фаyданын щяжми она чякилян хяржлярдян бюyцк олмалыдыр;

- щяр бир тяряф малик олдуьу мящсула сярянжам вермяк щцгугуна малик олмалыдыр;

- мцбадиля азад вя кюнцллцлцк принсипи ясасында щяyата кечирилмяли, щямчинин щяр ики тяряф мцбадилянин щяyата кечирилмясиня разы олмалыдыр;

- щяр бир тяряф юз мящсулуну диэяр тяряфя чатдырмаг вя коммуникасиyаны щяyата кечирмяк имканына малик олмалыдыр.

Базар щяр щансы бир тялябатыны юдямяк вя yа проблемини щялл етмяк мягся-диля мящсул алан алыжыларын вя щямин тялябаты юдямяк (проблеми щялл етмяк) цчцн базара мящсул тяклиф едян сатыжыларын (истещсалчыларын вя yа васитячилярин) мяжмусу вя yа мящсулларын мцбадилясини вя yа сювдяляшмясинин щяyата кечирилдиyи yер, мякандыр.

1.2. Маркетингин формалары

Мцхтялиф мцяссися вя тяшкилатлар истещсал-сатыш фяалиййяти гаршысында гойулан мягсяд вя вязифяляри йцксяк еффектля щяйата кечирмяк цчцн мцхтялиф базар ситуаси-йаларында, гаршыйа гойулан мягсяддян асылы олараг маркетингин мцхтялиф формаларындан истифадя едирляр. Буна эюря дя маркетингин формаларынын юйрянилмяси, конкрет ситуасийайа уйьун эялян маркетинг формаларынын сечилмяси вя тятбиги мцщцм ящямиййят кясб едир.

Маркетинг: а) базарын ящатяетмя дяряжясиня; б) милли игтисадиййатын сявиййя-сини ящатяетмя дяряжясиня; ж) тятбиг едилдийи сащяляринин вя йа мящсулун, фяалиййят характериня; ч) базар сегментлярини ящатяетмя сявиййясиня; д) тялябатын юдянилмя сявиййясиня вя е) истещлакчыларла цнсиййят цсулуна эюря тяснифляшдирилир. Бу яламятляря эюря маркетингин мцхтялиф формалары вардыр.

  Базарлары ящатяетмя дяряжясиня эюря маркетинг дахили маркетингя вя бейнялхалг марке­тингя бюлцнцр.

Дахили маркетинг дедикдя мцяссисянин йерляшдийи юлкянин щцдудлары (сярщядляри) дахилин­дяки базарларда щяйата кечирилян маркетинг фяалиййяти баша дцшцлцр.

  Бейнялхалг маркетинг дедикдя ися мцяссисянин йерляшдийи юлкянин щцдуд-ларындан кянарда йерляшян вя юлкя мцяссисяляринин фяалиййят эюстярдийи базар-ларда, йяни бейнялхалг базарларда щяйата кечирилян маркетинг фяалиййяти баша дцшцлцр.

Милли игтисадиййатын сявиййясини ящатяетмя дяряжясиня эюря маркетинг микро-маркетингя вя макромаркетингя бюлцнцр.

Микромаркетинг айры-айры мцяссися вя коммерсийа тяшкилатлары сявиййясиндя щяйата кечи­рилян маркетинг фяалиййятидир. Микромаркетинг, ясасян, истещсалчынын вя истещлакчынын мянафе­yи­ни нязяря алыр вя онлары узлашдырмаьа имкан верир.

  Макромаркетинг бцтцнлцкдя юлкя вя онун айры-айры реэионлары, зоналары сявиййясиндя щяйата кечирилян маркетинг фяалиййятидир. Макромаркетингин пред-мети маркетингля жямиййятин гаршылыглы мцнасибятляринин узлашдырылмасыдыр. Мак-ромарке­тинг алыжынын, истещлакчынын «сясиня» гулаг асан систем йарадыр, инвес-тисийалары вя истещсалы тялябатын ашкар едилмясиня йюнялдир, инновасийаны вя сащиб-карлыг фяалиййятини стимуллашдырыр.

Тятбиг едилдийи фяалиййят сащясинин мягсядинин характериня эюря маркетинг коммерсийа марке­тин­ги­ня вя гейри-коммерсийа маркетингиня бюлцнцр.

Фяалиййятинин мягсяди мянфяят, эялир ялдя етмяк олан мцяссисялярдя вя тяш­килатларда тятбиг едилян маркетинг коммерсийа маркетинги адланыр. Коммерсийа маркетинги мящсуллар марке­тин­гиня, хидмят маркетингиня вя ихраж маркетингиня бюлцнцр.

Мящсуллар маркетинги юз нювбясиндя сянайе мящсуллары (истещсал васитяляри) маркетингиня, истещлак мящсуллары (истещлак васитяляри) марке­тингиня, кянд тясяррцфаты мящсуллары маркетингиня вя тикинти обйектляри маркетингиня бюлцнцр. Бу маркетинг формалары адларына уйьун олараг тятбиг едилдийи обйект цзря маркетинг фяалиййятини щяйата кечирирляр. Буна эюря дя, конкрет мящсул нювляринин истещсал вя сатыш фяалиййятинин спесифик хцсусиййятляриндян, бу фяалиййятя тясир едян амиллярин мцхтялифлийиндян вя диэяр амиллярдян асылы олараг щямин маркетинг формаларынын стратеэийасы вя тактикасы мцхтялиф ола биляр.

Хидмят маркетинги дедикдя мягсяди мянфяят, эялир ялдя етмяк олан хидмят сащяляриндя тятбиг едилян маркетинг баша дцшцлцр. Хидмят маркетингиня банк маркетинги, сыьорта марке­тин­ги, туризм маркетинги вя с. аид едилир.

Мягсяди мянфяят, эялир ялдя етмяк олмайан фяалиййят сащяляриндя тятбиг еди­лян маркетинг гейри-коммерсийа маркетинги адланыр. Гейри-коммерсийа марке­тин­гиня тяшкилатларын маркетинги, айры-айры шяхслярин марке­тинги, ярази маркетинги вя идейа маркетинги аиддир. Бу маркетинг фор­ма­ларынын мяг­сяди тятбиг едилдийи обйектин мцсбят имижинин йарадылмасы вя онун сахланмасы, ижти­маиyйятин щямин обйектя мцнасибятинин йахшылыьа доьру дяйишмяси цзря фяалиййятин щяйата кечирил-мясидир.

Базар сегментини ящатяетмя сявиййясиня эюря маркетинг а) дифференсиаллаш­дырыл­мамыш маркетингя; б) дифференсиаллаш­ды­рылмыш маркетингя вя ж) тямяркцз­ляш­ди­рилмиш маркетингя бюлцнцр. Мцяссисянин базарда мцвяффягиййяти щялледижи дяряжя­дя бу маркетинг формаларынын дцзэцн сечилмясиндян вя тятбиг едилмясиндян асылыдыр.

Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4