6. Маркетингин идаря едилмяси. Бура мцяссисядя маркетингин идаря едилмяси­нин тяшкили; маркетингин идаряетмя структурунун мцяййянляшдирилмяси вя тяшкили; идаряетмянин мцхтялиф сявиййяляриндя маркетингин планлашдырылмасы вя маркетинг програмларынын тяртиб едилмяси; маркетинг фяалиййятиня даир гярар­ларын щазырланмасы вя гябулу; мцяссисянин инкишаф имканларынын мцяййянляшди­рил­мяси; маркетинг нязарят системи; мцяссисянин маркетинг бюлмясинин фяалиййятинин гиймятляндирилмяси вя с. аиддир.

Маркетингин принсипляри. Маркетингин функсийалары йериня йетириляркян бир сыра цмуми принсипляря ямял етмяк лазымдыр. Маркетингин принсипляри дедикдя маркетин­гин ясасыны тяшкил едян, бунун мащиййятини вя тяйинатыны ачан мцддяалар, щаллар вя тялябляр баша дцшцлцр. Маркетинг фяалиййяти ашаьыдакы прин-сипляря ясасланыр:

1. Тясяррцфат гярарларынын гябулу заманы истещлакчыларын тялябатынын вя алыш мо­тивляринин, тялябин вя базар конйуктурасынын мцасир вязиййятинин вя инкишаф дина­ми­ка­сынын ашкар едилмяси вя онларын нязяря алынмасы.

2. Истещсалын базарын тялябатына, тялябин гурулушуна уйьунлашдырылмасы;

3. Бцтцн мцмкцн васитялярля истещлакчылара тясир едилмяси, тялябатын йарадыл­ма­сы;

4. Истещсал-сатыш фяалиййятинин йцксяк еффектля щяйата кечирилмяси;

5. Гаршыйа гойулан мягсядя наил олмаг цчцн програм-мягсядли вя системли йа­нашма методунун тятбиг едилмяси;

6. Мцяссисянин, айры-айры истещлакчыларын вя бцтцнлцкдя жямиййятин мянафе­йинин узлашдырылмасы;.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

7. Маркетинг фяалиййятинин ситуасийалы тящлили;

8. Маркетинг фяалиййятиндя инсан амилинин эцжляндирилмяси, бцтцн ишчилярдя са­щиб­кар­лыг щиссинин йарадылмасы вя онлара мцяссисянин мягсядиня наил олунмасында вязифяляринин вя ойнадыглары ролун изащ едилмяси.

1.4. Маркетинг проблеминин щяллиня йанашма методу

Маркетингин проблеминин щялли мащиййятжя мцяссися сявиййясиндя марке-тингин тяшкили, планлашдырылмасы вя онун идаря едилмяси цзря идаряетмя гярарларынын щазырлан­масы вя гябул едилмясиндян ибарятдир.

Идаряетмя гярарларынын гябул едилмяси цчцн марке­тингя просес кими бахылыр вя гярарлары гябул едян шяхсляр цчцн просесин щяр бир мярщяляси цзря тювсийяляр щазырланыр. Маркетинг просесиня ики аспектдян: 1) тялябатын ашкар едил­мяси вя юдянилмяси вя 2) мцяссисянин ресурсларынын базарын тялябатына уй­ьун­лашдырылмасы аспектиндян йанашырлар.

Маркетинг тялябатын ашкар едилмяси вя юдянилмяси просеси кими. Бу бахымдан маркетинг просеси истещлакчынын вя базарын тялябатынынын ашкар едилмяси, щямин тялябата уйьун эялян мящсулун тяртиб едилмяси, щазырланмасы, бюлцшдцрцл­мяси вя сатышы цзря мярщялялярин вя ямялиййатларын ардыжыл сыраланмыш мяжмусу кими изащ едилир. Бу бахымдан маркетинг просесинин 6 мярщяляси  вардыр (Шякил 1.1).

Шякил 1.1. Маркетинг просеси ямялиyyатлар мяжмусу кими 

Мясялянин гойулушу. Бу мярщялядя марке­тинг проблеминин мащиййяти, мяз-муну ашкар еди­лир, онун щансы фяалиййят сащясиня аид олдуьу мцяй­йянляшдирилир вя гыса хцласяси верилир, башга сюз­ля десяк, проблемин гойулушу щяйата кечирилир. Проб-лемин дцзэцн гойулушу маркетингин ятраф мцщитини характеризя едян информасийанын дягиг­лийиндян, обйективлийиндян, етибар-лылыьындан вя щяж­миндян, щямчинин топлан-мыш информасийанын тящли­ли вя изащ едилмя сявиййясиндян асылыдыр.

Информасийанын топланмасы вя тящлили. Бу мяр­щя­лядя, проблемин щялли цчцн зя­рури олан информа­сийанын даиряси, сийащысы, бу информасийанын щансы дюврляри ящатя едя­жяйи, топланмасы вя тящлили цсул­лары, методлары вя гайдасы, кимляр тяряфиндян топ­ла­на­жаьы мцяййян­ляшдирилир вя топланылыр, щямчинин проблемин мащиййятини изащ едян ижмал-тювсийяляр щазырланыр.

Мягсядин мцяййянляшдирилмяси. Мяг­сядин мцяййянляшдирилмяси  мярщялясин­дя щялл едиляжяк мясялянин гойулушу дягиг­ляшд­ирилир, ясас вя локал мягсядляр, спесифик вязи­фяляр бир-бириндян айрылыр, онларын ийерар­хи­йасы мцяййянляшдирилир.

Маркетинг стратеэийасынын щазырлан­ма­сы. Бу мярщяля маркетинг проблеминин щял­ли­нин ян важиб, щаким мярщялясидир. Бу мяр­­­щялядя гаршыйа гойулмуш мягсядя (мягсядляря) наил олунмасы цчцн маркетинг стратеэийасы вя комплекси щазырланыр, щансы маркетинг васитяляриндян истфадя едиляжяйи мцяййян едилир, маркетингин планлашдырылмасы щяйата  кечирилир, маркетинг планлары вя програмлары тяртиб едилир.

Маркетинг стратеэийасынын реализасийасы. Стратеэийанын реализасийасы просе-синдя тяртиб едилмиш маркетинг планларынын вя програмла­рынын щяйата кечирилмяси цчцн зя­рури олан тядбирляр, онларын  ижрачылары, щяйата кечириля­жяйи вахт (мцддят) мцяййян­ляш­дирилир вя  нязярдя тутулан тядбирляр щяйата кечирилир.

Маркетинг фяалиййятиня нязарят вя онун гиймятляндирилмяси. Бу  мярщялядя щазыр­лан­мыш стратеэийанын вя маркетинг планларынын йери­ня йетирилмясиня нязарят методлары вя гайдасы сечилир, онлара нязарят едилир, фактики эюстярижиляр планда нязярдя тутулмуш эюстярижилярля мцгайися едилир, кянарлашмаларын сябябляри ашкар едилир, щяйата кечирилмиш тядбирлярин еффектлилийи вя маркетинг проблеминин щялл едилмя сявиййяси гиймятляндирилир. Бунларын ясасында ися мясялянин гойулушуна вя гаршыйа гойулан мягсядляря йенидян бахылыр. Беляликля просес йенидян башланыр вя тякрар едилир.

Маркетинг мцяссисянин ресурсларынын базарын тялябатына уйьунлашдырылмасы просеси кими. Бу бахымдан маркетинг просеси истещлакчынын тялябатыны юдяйян вя мцяссисяйя мянфяят ялдя етмяйя имкан верян мящсулларын йарадылмасынын вя сатышынын бцтцн мярщяляляринин гаршылыглы ялагяси кими характеризя едилир. Бу заман маркетинг просесинин мярщяляляри вя онларын тяркиби истещсал-сатыш фяалиййятинин мязмунуна уйьун олараг мцяййян едилир вя о, ашаьыдакы мярщяляляри ящатя едир (шякил 1.2).

Тялябатын юйрянилмяси. Бу мярщялядя истещлакчыларын вя алыжыларын алыш мотив­ля­ри, давраныш тярзи, истещлак мядяниййяти, бунун ясасында онларын щансы мящсуллара тя­лябатынын олмасы, бу тялябатын мигдары вя тялябатын юдянилмя сявиййяси юйрянилир, щансы мящ­сул­ларла базарын щансы сегментиня чыхмасынын мягсядяуйьунлуьу ясасландырылыр, щям­­чинин рягиблярин мящсуллары вя онларын базар мювгейи юйрянилир.

  Шякил 1.2. Мцяссисянин ресурсларынын ба­за­рын тялябиня уyьунлашдырылмасы бахымын­дан маркетинг просесинин мярщяляляри

Мящсул сатышы имканларынын тядгиги. Са­тыш имканларынын  тядгиги ясасында база­рын ту­ту­му вя онун инкишаф мейли, мцяс­си­сянин  мящ­­сул сатышынын щяжми вя базар па­йы прог­ноз­лашдырылыр, мящ­сулун йарадыл­ма­сы вари-ант­лары щазырланыр, онлар юз арала­рында вя ря-гиб мящсулларла мцгайися еди­лир, мцяс-сисянин мя­­нафейинин вя истещлак­чынын тяляба-тынын юдя­­нил­мясини тямин ет­мяк бахымындан ян ся­­мяряли вариант сечи­лир.

Мящсул истещсалы имканларынын тядгиги. Ис­­тещ­сал имканларынын тядгиги мярщялясиндя ба­­зара чыхарылмасы нязярдя тутулан мящсу­лун истещсалы иля мцяссисянин имканлары ара­сында уйьунлуг йарадылыр, мящсулун тяж­рцбя-лабо­ра­торийа нцмуняляри щазырланыр, онун техники-иг­ти­сади параметрляри вя истещ-лак хц­су­сий­йят­ляри лабораторийа шяраитиндя йох­ла­нылыр вя дягиг­ляшдирилир, зярури щалларда щазырланмыш нц­му­няляр истещлакчыларын иштиракы иля тестляшдирилир вя бунларын ясасында мящсулун истещ­лакчыларын тялябатына уйьун эялиб-эялмямяси щаггында гярар гябул едилир.

Маркетинг планларынын тяртиби. Маркетинг планларынын тяртиби мярщялясиндя топ­ланмыш информасийа ясасында маркетинг планлары вя програмлары тяртиб едилир, онларын йериня йетирилмяси цчцн зярури олан тядбирляр, бу тядбирлярин щяйата кечирилмя вахты вя мцддяти, ким тяря­финдян щяйата кечириляжяйи мцяййян едилир, маркетингин бцджяси тяртиб едилир вя ялдя едиляжяк мянфяятин мябляьи щесабланыр.

Планларын йериня йетирилмяси цзря ишлярин ялагяляндирилмяси. Планларын йериня йетирилмяси цзря ишлярин ялагяляндирилмяси просесиндя маркетинг тядбирляринин реали­за­сийасы вя маркетингин идаря едилмяси цзря оператив фяалиййят щяйата кечирилир, мцяййян едилмиш план тапшырыгларынын йериня йетирил­мясинин эедишиня нязарят едилир, план­дан кянарлашмалар вя онларын сябябляри айдынлаш­дырылыр, маркетинг фяалиййяти тяфтиш едилир, зярури щалларда маркетинг планларына дцзялишляр едилир вя с.

Тижарят-бюлцшдцрмя шябякясинин тяшкили. Бу мярщялядя бюлцшдцрмя вя сатыш ка­налларынын сечилмяси, тижарят шябякяляринин тяшкили вя йерляшдирилмяси, тижарят шябякя­ляри цзря квоталарын мцяййянляшдирилмяси, сатышын щявясляндирилмяси вя реклам фяа­лий­йяти щяйата кечирилир, сатыш хяржляри сметасы тяртиб едилир, ещтийатларын щяжми вя ст­рук­туру мцяййян едилир, ещтийатларын сявиййясиня нязарят тяшкил едилир вя с.

Сатышдан сонракы фяалиййят.  Бу фяалиййят ясасында мцяссися иля базар арасында якс ялагя йарадылыр. Беля ки, маркетинг фяалиyyятинин щяyата кечирилмяси просесинин эедишиндя истещлак­чыларын вя алыжыларын мящсула реаксийасы юйрянилир, онларын мящсулун щансы хцсусиййятляриня цстцнлцк вердийи вя йа наразы галдыглары сорьулар, мцсащи­бяляр, мцшащидяляр вя с. методларла ашкар едилир, онларын тялябатларында вя алыш мотив­ляриндя баш верян дяйишикликляр ашкар едилир, цмумиляш-дирилир вя тящлил едилир вя  мар­кетинг фяалиййятинин нятижяси гиймятляндирилир, щямчинин маркетинг просесинин мцх­тялиф мярщяляляриня мцвафиг дцзялишляр едилир.

Маркетинг проблеминин щяллинин нятижяси. Маркетинг проблеминин щялли вя онун оператив тянзимлянмяси гябул едилян гярарлара вя щяйата кечирилян фяалиййятин нятижяляриня гейри-мцяййянлик ами­линин тясирини вя бунун сайясиндя, рискин сявиййясини ашаьы салмаьа имкан верир.

Маркетинг проблеминин щяллиня йанашма методунун характерик хцсусиййяти. Маркетинг проблеми щяллиня йухарыда изащ едилян мярщяляли йанашма мето­дунун характерик хцсусиййяти маркетинг просесиндя габагжадан сящвляря, щесаб­ламаларда йанлышлыглара йол веря билмясинин гябул едилмясидир. Буна эюря дя о, щяйата кечирилян тядбирляр нязярдя тутулан нятижяни вермядийи щалда просесин йенидян тякрар едилмясини нязярдя тутур.

Юзцнц yохлама суаллары вя тапшырыглар

1. Юлкямиздя маркетинг консепсиyасынын юyрянилмясинин вя тятбигинин зярури­ли­yи  ня иля ялагядардыр?

2. Маркетингин мащиyyятиня щансы yанашмалар мювжуддур? Бу yанашмаларын фярги нядян ибарятдир?

3. Маркетинг консепсиyасы юз инкишафында щансы мярщялялярдян кечмишдир? Мар­ке­тинг консепсиyасы иля сатыш консепсиyасынын, щямчинин маркетинг консепсиyасы иля сосиал-етик маркетинг консепсиyасынын фяргляри нядян ибарятдир?

4. Мцбадилянин баш вермяси цчцн щансы шяртляря ямял едилмялидир?

5. Тятбиг едилдийи сащяляринин вя йа мящсулун, фяалиййятин характериня, щям­чи­нин тялябатын юдянилмя сявиййясиня эюря маркетингин формаларыны изащ един. Демар­кетинг тялябатын щансы формасында тятбиг едилир?

6. Маркетингин узунмцддятли мягсяди нядир? Маркетингин хцсуси мягсядляри дедикдя ня баша дцшцрсцнцз?

7. Маркетинг функсиyаларыны изащ един. Маркетингин мящсулларын бюлцшдцрцлмяси вя сатышынын тяшкили функсиyасы юзцндя щансы ямялиyyатлары бирляшдирир?

8. Маркетинг проблеминин щяллиня щансы yанашмалар мювжуддур? Бу yанашма­ларын фярги юзцнц нядя эюстярир?

Истифадя едилмиш ядябиyyатын сиyащысы

, , Основы маркетинга, Минск, Вышейшая школа, 1998, с. 5-28 Маркетинг: принципы и стратегия, Учебник для вузов, М., ИНФРА-М, 2001, с. 2-34 , , Маркетинг, СПб., Питер, 2006, с. 12-80 , Основы маркетинга, Учебник, М., Франспресс, 1999, с. 6-31 Принципы и практика маркетинга, Учебное пособие, М., Издательский дом «Вильямс», М., 2000, с. 17-41 Сондерс Дж., Основы маркетинга, 2-е европ. изд., Киев; Москва; Санкт-Петербург, Издательский дом «Вильямс», 1998, с. 17-104 , Менеджмент, ориентированный на рынок. Стратегический и операционный маркетинг, СПб., Питер, 2004, с. 31-114 Маркетинг, М., Банки и биржи, 1996, с. 7-47 Маркетинг, Киев, Украина, 1994, с. 18-31, 57-66 Мирзяyев С., Маркетинг ясаслары, Бакы, ГАПП-ПОЛИГРАФ, 2001, Эванс Дж. Р., Маркетинг, М., Экономика, 1990, с. 16-26

Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4