Республика Казахстан (стр. 11 )

После того как проведено зажигание топливо – регулирующий клапан прикрывается и турбина переходит в режим прогрева. Данный режим необходим для мягкого нагрева конструктивных частей турбины и избежания температурно-дифференциальных зон а них.

В режиме ускорения производится линейное увеличение подачи топлива в камеры сгорания и интенсивное увеличение скорости вращения валов турбина. Примерно при 50% оборотов ТВД начинается вращаться ТНД. Режим ускорения завершается при выходе на минимальные рабочие обороты ТВД и ТНД.

Рисунок - 2 Структурная схема регулирования ГПА

Режим «Работа» является основным режимом эксплуатации ГПА и работу системы управления в данном режиме можно разделить на три контура управления:

1.  регулирования давление после стопорного клапана (СК)

2.  поддержание постоянной скорости вращения турбины высокого давления (ТВД)

3.  Изменение величины производительности путем изменения скорости вращения ТВД

Рассмотрим каждый из контуров подробней.

Регулирование давления после СК производится по линейной зависимости давления от скорости вращения ТВД (рис. 3), т. е. определенному значению скорости ТВД должно соответствовать давление после СК, регулирование в данном случае сводится к поддержанию этого давления путем управления СК. Зависимость давления от скорости ТВД устанавливается заводом изготовителем турбины. Наиболее сложный для настройки работы регулятора режим «Ускорение» в этом режиме интенсивно увеличивается скорость ТВД и также линейно открывается ТРК что приводит к увеличению расхода топлива, т. е накладываются два фактора, при увеличении скорости увеличивается уставка давления на регулятор и открывается ТРК увеличивая расход топлива, чтобы регулятор справлялся с задачей в режиме ускорения ему выставляют очень большие значения пропорционального и интегрального коэффициентов. Так как процесс ускорения турбины скоротечен по времени, объект управления не успевает перейти в неустойчивое состояние.

В режиме «Работа» при номинальном значении скорости ТВД, уставка на регулирование давления после СК величина постоянная.

Рисунок - 3 Регулирования контура СК

Контур поддержания скорости ТВД

Поддержание скорости вращения ТВД производиться изменением положения сопел второй ступени, которые расположены между ТВД и ТНД. Это приводит к перераспределению энергии преобразуемой во вращающийся момент каждой из турбин. При прикрывании сопел второй ступени увеличивается реактивный момент на ТВД и вследствие этого уменьшается скорость вращения. Избыточная мощность переноситься на ТНД, увеличивая скорость вращения. Величина прикрытия поворотно-направляющего аппарата (ПНА) ограничивается кривой регулирования, которая строится с учетом зависимости температуры на выхлопе ГПА от давления воздуха, создаваемого осевым компрессором турбины. Графически зависимость выглядит следующим образом (Рис.4).

Рисунок – 5 Регулирования контура ПНА

Существуют три кривых:

1.  Кривая управления. Вдоль данной кривой производится регулирование.

2.  Кривая предупреждения. Если рабочая точка управления находится в зоне между кривой управления и кривой предупреждения производится блокировка увеличения нагрузки ГПА и как следствие ограничение температуры на выхлопе.

3.  Кривая аварии. При превышении значения температуры на выхлопе выше аварийной производиться защита турбины в виде аварийного останова.

Литература

1.  Дедков прогнозирования индивидуальных показате­
лей надежности., — М.: Вычисл. центр им. РАН, 20с.

2.  Зарубежные газоперекачивающие агрегаты / , Рад­ник И. И., , Юдин A. IL и др. —-М: Недра, 19с.

3.  , Крылов 1\В., Рафиков энергетиче­ского оборудования газопроводов Западной Сибири— М: Недра, 1987, — 143 с.

4.  Численные методы и программное обеспечение: Пер. с англ. —Изд. второе, стериотип. —М.: Мир, 20с.

5.  Каримов моделирование рабочего процесса энергетической установки на базе авиационного ГТД с системой газоснаб­жения : Авторефі дис. ... канд. техн. Наук, — Уфа: Уфим. гос. авиац.-техн. ун-т., 2003.

6.  Козаченко компрессорных станций магист­ральных газопроводов — М.: Нефть и газ, 1999. — 463 с.

ТарГУим. , Поступило в редакцию

г. Тараз 17.06.2011г.

________________________

Механика жӘне технология процесстерін үлгілеу

МЕХАНИКА И МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ

ТЕХНОЛОГИИ, 2011, № 1,с.120-124

УДК 6

Б. А. Қойайдаров, Т. М. Жүнісбеков, , ісбаев

ТІК ӨСТІ ЖЕЛҚОЗҒАЛТҚЫШҚА КОНФУЗОР ТАҢДАУ

Жел энергиясын пайдалану ерте заманда басталған. Біздің дәуірімізге дейінгі 200 жылдары Персияда дәнді уатуға жел диірмен пайдаланылған. ХІІІ ғасырда жел диірмен ислам әлемінен Европаға әкелінген [1-4].

Электр тоғын беретін жел диірмен ХІХ ғасырда Данияда жасалған. Сол жақта 1890 жылы бірінші желэлектрстанциясы тұрғызылған, ал 1908 жылы 72 желэлектрстанциясы жұмыс жасаған [1-4].

Әлемдегі жел қондырғыларының жалпы қуаты 2005 жылы 59 мың МВТ жеткен. Халықаралық желэнергетикалық ұйымдардың болжамы бойынша 2020 жылы жел энергетикасының үлесі әлемдік электрэнергиясының 10% жетеді [1-4].

Қазіргі кезде әлемде экономикалық және экологиялық мәселелердің күшейуіне байланысты балама жаңғыратын энергия көздеріне қызығушылық артуда. Мәселен, Қазақстанда Жамбыл облысының Сарысу және Шу аудандарына жалпы қуаты 600 МВТ болатын жел электрстанцияларын тұрғызуға келісім шарт жасалған.

Шетелдік компаниялар тұрғызатын желэлектрстанциясының құны қазіргі кезде өте жоғары. Мысалы, Жамбыл облысына тұрғызылатын қуаты 600 МВТ желэлектрстанциясының құны бір млрд. Долларға бағаланған. Сонда орта есеппен 1 МВТ электрэнергиясын беретін желқондырғының құны 1666667 доллар болады. Сондықтан отандық желэлектрстанциясын құрудың өзектілігін дәстүрлі энергетикалық материалдар қорының жылдан жылға сарқылуы және шетелдік желэлектрстанциясының құны күшейте түсуде.

Желэнергетикалық қондырғыларының басты элементі желқозғалтқыш. Оның негізгі атқаратын қызметі жел энергиясын меаникалық энергияға өзгерту, білігі айналмалы қозғалыс береді. Желқозғалтқыштың қалақтарына келетін жел ағымының қуаты келесі формуламен анықталады [1-3]

(1)

мұнда: ρ = 1,25 кг/м3 – ауаның (желдің) тығыздығы;

V – желдің жылдамдығы, м/с;

S – жел ағымын қабылдайтын беттің ауданы, м2.

Жел өтінде орналасқан желқозғалтқыштың білігінен алынатын қуат

(2)

мұнда: Ср - жел энергиясын пайдалану коэффициенті.

Қазіргі кезде желқозғалтқыштың горизонталь және тік өсті түрлері белгілі [1-3].

Горизонталь ості желқозғалтқыштар желдің аэродинамикалық көтеру күшін пайдалануға негізделген. Сондықтан қалақтары жел өтіне қарсы орналасады. Артықшылығы жел энергиясын пайдалану коэффициенті тік өсті желқозғалтқышпен салыстырғанда жоғары (Ср= 0,3÷0,45). Сол себепті қазіргі кезде кең қолдану тапқан.

Тік өсті желқозғалтқыштардың құрылысы қарапайым, жел өтіне бағыттауды қажет етпейді. Кемшілігі жел энергиясын пайдалану коэффициенті (Ср= 0,1÷0,25) төмен. Сол себепті қолданыс таппаған.

Қазіргі кезде тік ості желқозғалтқыштарды жетілдіру жұмыстары жұмысшы дөңгелектің құрылысын өзгертуге бағытталған. Алайда бұл бағыт желқозғалтқыштың жел энергиясын пайдалану коэффициентін көп көтермеді. Сондықтан, біздің ойымызша, ізденісті жел энергиясын пайдалану кщэффициентін көтеруге бағыттаған жөн.

Жел өтінде орналасқан тік өсті желқозғалтқыштың жұмысшы дөңгелегін жел ағымы айналдыруымен қатар оның айналуына аэродинамикалық кедергі де жасайды. Сол себепті жел ағымының қуатының тек бір үлесі ғана пайдалы жұмыс жасайды.

Тік өсті желқозғалтқыштың қуатын, (2) теңдеу бойынша, жел ағымының жылдамдығын және оның энергиясын пайдалану коэффициентін көтеру арқылы өсіруге болады. Ол үшін жел ағымының жылдамдығын реттеу және оны бағыттау ұсынылды. Жел ағымын бағыттау арқылы аэродинамикалық кедергіні көп төмендетуге болады. Ал жел ағымының жылдамдығын реттеу желқозғалтқыштың үздіксіз жұмыс жасауына мүмкіндік жасайды.

Осы жұмыста тік ості желқозғалтқыштың жел энергиясын пайдалану коэффициентін көтеруге конфузорды пайдалану ұсынылды. Алайда, ол үшін желқозғалтқыштың жұмысшы дөңгелегіне конфузор параметрлерін таңдау мәселесін шешу керек.

Конфузор деп жел өтінен жел ағымын құратын, оны желқозғалтқыштың жұмысшы дөңгелегіның қалағына жылдамдығын реттеп бағыттайтын құрылымды айтамыз. Сондықтан конфузор жел өтіне сыртқы аузымен қарсы орналасады.

Конфузордың параметрлеріне оның көлденең қимасының формасы, ұзындығы, сыртқы және ішкі ауыздарының аудандары жатады. Конфузор тиімді жұмыс жасау үшін осы параметрлерді дұрыс таңдай білу керек.

Конфузордың көлденең қимасының формасын желқолғалтқыштың жұмысшы дөңгелегінің қалағының бетінің формасына сәйкес болу керек. Сол кезде жел ағымы жұмысшы қалаққа тұтас түседі де оның бетінің ауданы толық пайдаланылады.

Конфузордың ішкі аузының ауданы (S2) желқозғалтқыштың жұмысшы дөңгелегінің қалағының бетінің ауданына (S) тең болады

. (3)

Желқозғалтқыш, орналасатын өңірдегі желдің жылдық орташа жылдамдығына есептеледі [ ]

(4)

мұнда: Vср – желдің жылдық орташа жылдамдығы, м/с;

Vр – желқозғалтқыш есептелетін жылдамдық, м/с.

Конфузор құратын жел ағымы мен оның жылдамдығын келесі заңдылықты пайдаланып реттеуге болады

(5)

мұнда: S1 – конфузордың сыртқы аузының ауданы, м2;

V – жел өтінің жылдамдығы, м/с;

S2 – конфузордың ішкі аузының ауданы, м2;

Vр – желқозғалтқыш есептелген желдің жылдамдығы, м/с.

Соңғы (5) формуладан конфузордың сыртқы аузының ауданы анықталады

м

Желқозғалтқыш орналасқан өңірдің желінің жылдамдығы (V) тұрақты болмайды. Сондықтан желқозғалтқыш қалыпты жұмыс жасау үшін кофузордың сыртқы аузының ауданы (S1) (6) теңдеуге сәйкес реттелетін болу керек. Реттелу конфузордың ішкі аузының ауданына (S2) салыстырмалы келесідей болады:

1) Жел жылдамдығы (V) желқозғалтқыштың есептелген жылдамдығына (Vр) тең болғанда:

;

2) Жел жылдмдығы (V) есептелген жылдамдықтан (Vр) үлкен болғанда

.

3) Жел жылдамдығы (V) есептелген жылдамдықтан төмен болғанда

.

Конфузор реттелетін болу үшін оның сыртқы аузы үлкен ауданмен (S1=S1max) жасалып, (6) теңдеуге сәйкес автоматты реттейтін құрылыммен жабдықталады.

Конфузордың ұзындығы (ℓ) желқозғалтқышты пайдалану ыңғайлы және жел өтіне қарай бұрылу жеңіл болу ушін, әрі конфузор ішінде құйын құрылмау үшін үлкен болмау керек.

Қазіргі тік өсті желқозғалтқыштардың жұмысшы қалақтарының жел қабылдайтын бетінің екі түрлі формасы кездеседі: тік төрт бұрышты; дөңгелек. Сондықтан конфузордың көлденең қимасының формасы да осындай формада болады:

1) тік төрт бұрышты

, м2 (7)

мұнда: а - жұмысшы қалақтың бетінің ені, м;

в - жұмысшы қалақтың бетінің биіктігі, м;

2) дөңгелек

м2 (8)

мұнда: D – жұмысшы қалақтың бетінің диаметрі, м.

Тік төрт бұрыш қималы конфузордың жел ағымының жылдамдығын реттеуіне оның ұзындығы (ℓ) мен ауыздарының аудандарының қатынасының әсері тәжірибелік зерттеулермен барланды. Тәжірибелік зерттеудің әрекетті семасы 1-суретте көрсетілді.

Сурет -1.

Ол желдеткіштен (1), конфузордан (2) және анемометрден (3) тұрады. Анемометрдің көмегімен конфузордың сыртқы аузына кіретін жел ағымының жылдамдығы (V1) және ішкі аузынан шығатын жел ағымының жылдамдығы (V2) өлшенеді.

Конфузор әртүрлі ауыздарының аудандарының қатынасымен картоннан жасалды.

Жел тұрғызу үшін тұрмыстық «АVА» маркалы желқозғалтқыш қолданылды.

Тәжерибелік зерттеудің нәтижесі кестеде келтірілді

Тәжірибе нәтижесі

	ℓ,м	V1 м/с	V2 м/с
2	0,45	2,74	3,0
3	0,45	2,74	3,1
4	0,45	2,74	3,0
5	0,45	2,74	2,7

Тәжірибелік зерттеуден келесілер айқындалды:

1. Конфузордың ұзындығы (ℓ) мен ауыздарының аудандарының қатынасы үлкен болса, оның ішкі аузынан шығатын жел ағымының жылдамдығы (V2) сыртқы желдің жылдамдығынан (V1) төмендейді. Бұл құбылысты конфузордың ішінде құйын пайда болады деп болжамдауға болады.

2. Конфузор (5) теңдеуге жақын жұмыс жасау үшін оның оңтайлы ұзындығын (ℓ), сыртқы және ішкі ауыздарының аудандарының оңтайлы қатынасын табу керек.

Тәжірибелік зерттеумен барлаудың нәтижесі негізінде келесі қорытындылар жасалды:

1. Тік төрт бұрышты және дөңгелек қималы конфузорлардың ұзындығы (ℓ) мен сыртқы аузының ауданының (S1) оның ішкі аузынан шығатын жел ағымының жылдамдығына (V2) әсерін зерттеу қажет.

2. Конфузорды реттеуге оның ұзындығын (ℓ) пайдалану мақсатында, оның ауыздарының аудандарының қатынасы тұрақты кезіндегі, ішкі ауыздан шығатын жел ағымының жылдамдығымен (V2) байланысын анықтау керек.

3. Конфузордың ішінде жел құйыны болмау үшін оның ішін қабырғалармен бөлу керек. Ішкі аузының ауданына (S2) қарай қанша бөліктерге бөлу тәжірибе жүзінде анықталады.

Құйын желдің қуаты әшейін желдің қуатынан үлкен екені белгілі. Сондықтан осы құбылысты пайдалану мақсатында винтті қуысты конфузорды тәжірибелік зерттеу жоспарланады. Тәжірибелік зерттеулер жоғарыда келтірілген әрекетті схема (1-сурет) бойынша жүргізіледі. Тәжірибелік зерттеулер осы жұмыста басталған конфузорды жобалау әдістемесін толықтырады.

ӘДЕБИЕТТЕР

1. «Ветроустановки» под ред. - М. : МГТУ, 2007г. – 36с.

2. «Как сделать самому ветроэлектрический агрегат» - М. : Государственное энергетическое издательство, 1949г. - 64с.

3. «Ветродвигатели и ветроустановки» - М. : Сельхозгиз, 1957г. – 536с.

4. «Проблеммы и развитие малой ветроэнергетики в Украйне. – Донецк : Энергоснабжение, 2003, №2, с. 22-26.

атындағы ТарМУ Редакцияға түскен күні

Тараз қ. ж.

_____________________

Механика жӘне технология процесстерін үлгілеу

МЕХАНИКА И МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ

ТЕХНОЛОГИИ, 2011, № 1,с.125-129

УДК 622.777+66.963+577.4

,

Некоторые вопросы процесса электростатического улавливания твердых дисперсных материалов

Одним из условий широкого освоения сухих методов переработки полезных ископаемых является эффективное улавливание пылевых выбросов в атмосферу. Это не является проблемой в условиях крупнотоннажного производства, на котором для очистки отходящих газов применяют высокопроизводительные электрофильтры. Малые и средние предприятия используют, в большинстве случаев, малогабаритные инерционные пылеуловители. Сухие инерционные устройства широко применяются на практике, отличаются простотой конструкции и надежностью в работе. Однако, во всех известных типах сухих циклонов твердый дисперсный материал крупностью менее 10 мкм улавливается весьма неэффективно. Повышение скорости пылевоздушного потока до 27 м/с и выше, соответственно увеличение центробежной силы в циклонах не привели к желаемым результатам [1,2].

Весьма актуальны исследования по разработке высокоэффективных и экономичных аппаратов с новыми фильтрационными свойствами, в том числе инерционных пылеуловителей, например, с комбинированной электронно-ионной обработкой дисперсных систем. Появление на республиканском рынке высокоэффективной и доступной по цене для отечественных производителей специальной техники, приведет к уменьшению вредных выбросов и снижению экологической нагрузки на окружающую среду.

Экспериментальная установка пылеулавливания пневмоэлектростатического сепаратора предназначена для очистки циркуляционного воздуха, состоит из трех осадительных камер и трех циклонов ЦН-15У [2]. Каждая система осадительная камера – циклон подключена в технологическую линию отбора концентрата, промпродукта и хвостов. Причем продукты отбирались прямым методом, т. е. непосредственным измерением суммарного выхода уловленной пыли в осадительных камерах и циклонах (электроциклонах).

В [1] получено дифференциальное уравнение движения частиц в циклоне с учетом сил сопротивления среды и инерционной составляющей центробежной силы. Для изучения закономерностей движения частиц в расчетные формулы введены окружная скорость воздушного потока w , вязкость среды , угол входа потока q, радиус и масса m улавливаемой частицы, время ее движения t, геометрические размеры циклона R1, R2 (рисунок 1). Показана возможность улавливания в этих циклонах пылинок размерами более 10 мкм. Однако в известных конструкциях циклонов и соответствующих дифференциальных уравнениях не рассматриваются электрические поля и заряды частиц, как дополнительный механизм силового воздействия на твердые дисперсные материалы.

Дифференциальное уравнение движения частиц в электроциклоне, при неподвижной системе координат с учетом кулоновской силы запишется как

m

m

m ( 1)

где Е - напряженность электростатического поля;

q – заряд частиц;

Vxp,Vyp, Vz, V,,V - скорость частицы пыли по осям координат,

индексы р и показывают радиальные и тангенциальные составляющие;

- скорость потока, составляющие скорости потока (W= 0,6Wвх);

ρ - радиус-вектор.

При совмещении оси ОХ (рисунок 1а) с радиусом – вектором r в уравнении (1) х = r и у = 0 . В правую часть дифференциального уравнения добавим силу Кулона

Подставляя W = w . r, при Fx=const, из первого уравнения получаем

(2)

или

(3)

где

Общее решение соответствующего уравнения (3) ищем в виде

(4)

Частное решение неоднородного уравнения ищем, используя метод вариации произвольных постоянных

(5)

а )

б)

Рисунок 1 - Траектория частиц в циклоне

(а) и зависимость времени улавливания t от скорости w при различной напряженности Е

(б) 1- при Е=3×105В×м-1; 2 - при Е=5×105В×м-1; 3 - при Е=7×105В×м-; 4 - ранее известная зависимость при отсутствии внешнего поля.

Общее решение неоднородного уравнения (1) имеет вид

(6)

В выражении (6) k2 является отрицательной величиной, поэтому второй член уравнения (6) быстро убывает и приближается к нулю. Следовательно можно считать

(7)

при t=0, x = R1

(8)

из уравнения (7) находим время t, за которое частица достигает стенки циклона радиусом R2 , т. е. x = R2

Последнее выражение (9) позволяет определить время улавливания частиц в электроциклонах при различных режимах. На рисунке 1б показана зависимость времени улавливания частиц в циклоне t от скорости их полета в цилиндрической части w. Сравнение с ранее известным решением [3], полученным для сухой ступени двухступенчатого вихревого аппарата показывает, что, во-первых, вполне удовлетворительную сходимость математического описания процессов. Во-вторых, в электроциклоне время улавливания частиц значительно короче.

В отличие от известных технических решений, в сухих инерционных пылеуловителях после электронно-ионной обработки пылегазового потока существенно расширяется диапазон крупности улавливаемых частиц. Появляется возможность создания высокоэффективных и компактных аппаратов с совмещенными характеристиками. Предварительная электронно-ионная обработка дисперсных систем позволяет активизировать частицы микронных и субмикронных размеров, обеспечивает полноту переработки тонкодисперсного минерального сырья и их отходов.

В ТарГУ им. М.Х. Дулати по рассматриваемому проекту выполнена патентно- лицензионная деятельность. К настоящему времени получены патенты на новые компактные и высокоэффективные устройства пылеулавливания, которые в значительной мере расширяют возможности развития сухой технологии в пустынных и полупустынных зонах.

Литература

1. Чулаков и практика обеспыливания атмосферы карьеров. М: Недра. 1973.

2. Cулейменов закономерности процесса электростатического улавливания твердых дисперсных материалов // Ж. «Механика и моделирование процессов технологии». Тараз, ТарГУ

им. М.Х. Дулати, 2009, №2, с.310-313 Пирумов воздуха. 2-е изд. М.: Стройиздат. 19с.

3. Волненко основы разработки и расчета вихревых массообменных и пылеулавливающих аппаратов: дисс. … докт. техн. наук:. –Шымкент: ЮКГУ, 19с.

ТарГУим. , Поступило в редакцию

г. Тараз 21.06.2011г.

________________________

Механика жӘне технология процесстерін үлгілеу

МЕХАНИКА И МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ

ТЕХНОЛОГИИ, 2011, № 1,с.130-135

УДК 6

Б. А. Қойайдаров, Т. М. Жүнісбеков, , ісбаев

ТІК ӨСТІ ЖЕЛҚОЗҒАЛТҚЫШТЫ ЖОБАЛАУ

Электрэнергиясының бағасының үздіксіз өсуі және дәстүрлі энергетикалық материалдар қорының азаюы балама энергия көздерінің маңыздылығын арттыруда. Әсіресе дәстүрлі энергия көздерінен алыс орналасқан шаруа қожалықтарын автономды энергия көздерімен қамтамасыз ету бүгінгі күннің өзекті мәселесі [1].

Балама энергия көзінің түріне тегін және жеткілікті жел энергиясы жатады. Желдің кинетикалық энергиясын пайдаға асыратын сала—желэнергетика. Желэнергетика саласында желдің энергиясын механикалық, электр және жылу энергияларына өзгертетін түрлі қондырғылар жасалған. Осы қондырғылардың басты құраушысы желқозғалтқыш. Желқозғалтқыштың қызметі желдің кинетикалық энергиясын механикалық энергияға өзгерту. Механикалық энергия желқозғалтқыштың білігінен пайдалануға алынады [1-3].

Желқозғалтқыштар горизонталь және тік өсті болып бөлінеді [1-3]. Көп таралғаны горизонталь өсті желқозғалтқыш. Қазіргі кездегі желэнергетикалық қондырғылар негізінен үш қанатты (қалақты) горизонталь өсті желқозғалтқышпен жабдықталған. Қанатты горизонталь өсті желқозғалтқыштың жел энергиясын пайдалану коэффициенті () басқа желқозғалтқыштармен салыстырғанда жоғары. Қанатты желқозғалтқыштардың кемшілігі: жел өтіне бағыттап отыру керек; жұмысы қауіпті болғандықтан биікке орналастырылады; шу және толқын тудырады; радио толқындарының таралуына кедергі жасайды; қанаттарына мұз қатады және ұшады; құстарды өлтіреді. Қанатты желқозғалтқыштардың жұмысы желдің аэродинамикалық көтеру күшіне негізделген, қанаттары ұшақтың қанаты сықылды жұмыс жасайды. Қанаттың құрылысы және жасалуы күрделі, құны желқозғалтқыштың құнының 30% құрайды.