Oprócz ropy naftowej i gazu ziemnego importować trzeba też inne surowce niezbędne dla przemysłu, takie jak rudy żelaza, cyny i *****dy cyny i aluminium w Polsce w ogóle nie występują. Są natomiast niewielkie zasoby rud żelaza. Ich złoża związane są przede wszystkim z pasem wyżły one eksplo­atowane od początku osadnictwa na tym terenie, ale ich jakość jest niestety zbyt niska, aby obecne wydobycie było opłacalne. Niedawno odkryto złoża na Poje­zierzu Mazurskim, niedaleko Suwałk. Są one bardziej zasobne w żelazo niż te z Polski południowej, ale zalegają głęboko. Poza tym występują na terenach o ogromnych walorach krajobrazowych, objętych ochroną prawną. Ich eksplo­atacja przekształciłaby środowisko przyrodnicze tego najbardziej naturalnego za­kątka Polski. Ochrona środowiska stała się więc argumentem, który zadecydo­wał o nierozpoczynaniu wydobycia rudy na tym obszarze. Pozostają one jako tak zwana rezerwa strategiczna.

Oceniając surowcowe zasoby polskiego przemysłu trzeba powiedzieć, że na obecnym poziomie rozwoju są one niewystarczające. Duże zasoby występują w przypadku tych kopalin, które w światowej gospodarce tracą już znaczenie, jak np. węgiel kamienny i siarka, lub które są tanie, jak w przypadku soli. Uzależ­nieni jesteśmy natomiast od importu surowców, których ceny na rynkach świa­towych są wysokie. Są to jednocześnie surowce konieczne do utrzymania gospo­darki na nowoczesnym poziomie. Tak więc naturalne zasoby Polski są niewy­starczające wobec potrzeb współczesnej gospodarki. Swoją strukturą bardziej odpowiadały początkom rozwoju przemysłu przypadającym na wiek XVIII i XIX.

НЕ нашли? Не то? Что вы ищете?

Zadanie:

Ø  W obrębie której z trzech głównych jednostek geologicznych Polski występuje naj­większa różnorodność surowców mineralnych.

Przy pomocy wybranych przez siebie źródeł (leksykony, encyklopedie, internet) omów temat „Pogoda i klimat w Polsce”

Zadania:

Ø  Rozumieć terminy: masa powietrza morskiego, kontynentalnego, arktycznego, polar­nego, zwrotnikowego, niż i wyż baryczny, front atmosferyczny, izobara, bektopaskal, pogoda, klimat umiarkowany przejściowy.

Ø  Rozumieć przyczyny zmienności pogody w Polsce.

Ø  Znać sumę rocznych opadów w Polsce, średnią temperaturę powietrza w styczniu i w lipcu.

Ø  Znać ogólnie zróżnicowanie klimatu w Polsce.

Ø  Znać długość okresu wegetacyjnego.

IV. LUDNOŚĆ. PROBLEMY DEMOGRAFICZNE WSPÓŁCZESNEJ POLSKI

Struktura narodowościowa

Obraz społeczeństwa polskiego przełomu wieków XX i XXI jest wyraźną kon­sekwencją wielu wydarzeń historycznych, wśród których bardzo ważną rolę ode­grała II wojna światowa. Przed rokiem 1939 Polacy stanowili około 70% ludności Polski. Spośród innych narodów największą grupę stanowili Ukraińcy (14%), Żydzi (10%). Mniejszy udział mieli Białorusini, Niemcy i Rosjanie. Po II wojnie światowej Polska stała się państwem jednolitym narodowościowo. O mniejszo­ściach narodowych mówiło się niechętnie. Spis narodowy przeprowadzony w 2002 roku wykazał, że na terenie Polski żyje 153 tyś. Niemców, 49 tyś. Białorusinów, 31 tyś. Ukraińców, 13 tyś. Romów, po około 6 tyś. Rosjan, Litwinów i Łemków (współcześni Ukraińcy uważają ich za część swojej społeczności) oraz mniejsze grupy innej narodowości.

Regiony kulturowe

Polska jest państwem, w obrębie którego istnieje kilka regionów kulturowych. Posiadają one własne tradycje, zwyczaje i odmiany języka, zwane dialektami. Mieszkańcy poszczególnych regionów wykazują bardzo silne poczucie tożsamo­ści lokalnej. Czują się Polakami, ale przede wszystkim mieszkańcami swojej zie­mi rodzinnej. Do najsilniej wyodrębniających się grup regionalnych należą: Ślą­zacy, Kaszubi, Kurpie oraz górale.

Struktura wyznaniowa

Przy charakterystyce ludności Polski nie można pominąć jej struktury wyznaniowej. Polska jest krajem katolickim. W okresie rozbiorowym panowało określenie: Polak-katolik. Własna religia była obroną przed rusyfikacją oraz germanizacją. W dobie PRL, w obliczu ateistycznej polityki państwowej, sprawy przynależności religijnej były pomijane. Obecnie 94% społeczeństwa określa się jako wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego. Znaczną grupę stanowią wyznawcy prawosławia (500 tyś. wiernych), protestanci różnych obrządków (200 tyś.), a na­stępnie przynależący do Kościoła greckokatolickiego (120 tyś.). W Polsce żyją również niewielkie grupy muzułmanów oraz wyznawcy religii Dalekiego Wscho­du. Liczna kiedyś społeczność wyznania mojżeszowego liczy obecnie zaledwie osób. Jest to efektem eksterminacji tej grupy ludzi w czasie II wojny światowej, następnie emigracji tych, którzy wojnę przetrwali, a także odejścia od tradycji.

Polacy i Polonia w świecie

Historia procesu emigracji z ziem polskich: emigracja polityczna od trzeciego rozbioru Polski (1795), po klęsce każdego z powstań niepodległościowych (listopadowego – 1830, Wiosny Ludów – 1848, styczniowego – 1863), z powodu prześladowań politycznych w czasach Polski Ludowej (1956,1968, ); masowa emigracja ekonomiczna, zwana emigra­cją „za chlebem” – od lat 50. wieku XIX najpierw do USA, potem od lat 70. do Brazylii i Argentyny, także do Australii – trwa właściwie do dziś jako emigracja sezonowa albo stała.

Powstałe w wyniku procesu emigracji polskie grupy etniczne nazywane są polonijnymi (chodzi o obywateli obcych państw, którzy są polskiego pochodzenia). Różnią się one genetycznie od zbiorowości autochtonicz­nych (np. na Ukrainie, Białorusi, Litwie czy w Czechach) i przesiedleń­czych (np. na Syberii, w Kazachstanie). Członkowie grup autochtonicznych i przesiedleńczych to Polacy tworzący grupy mniejszościowe w swych kra­jach.

Jeśli idzie o wielkość grup polonijnych i polskich poza granicami kraju, to najliczniejsze są wspólnoty polonijne w Ameryce Północnejtyś., w tym w USA 6 542 tyś.). Na drugim miejscu znajdują się zbiorowości europejskie liczące w sumie 2 608 tyś. (w tym np. we Francji 650 tyś., na Białorusi 418 tyś., Litwie 257 tyś., Ukrainie 219 tyś., w Niemczech 241 tyś., w Wielkiej Brytanii 155 tyś.). Na trzecim miejscu znajdują się zbiorowości 7 polonijne w Ameryce Południowej, liczące ponad 782 tyś. (w tym w Brazylii ponad 650 tyś.). Na czwartym miejscu znajduje się polonijna zbiorowość w Australii licząca 124 tyś. W sumie w 80 państwach poza Polską mieszkatyś. członków Polonii i Polaków (dane wg S. Dubisza w tomie Język polski poza granicami kraju).

Stopień asymilacji do kultury krajów osiedlenia członków zbiorowości polonijnych i Polaków zamieszkałych za granicą jest różny, na co ma wpływ w niektórych krajach ciągłe odnawianie się pierwszej generacji w wyniku trwającego procesu emigracji (tak np. w USA, szczególnie w dużych miastach amerykańskich typu Chicago). O ich związkach z krajem pochodzenia, z Polską, decyduje przywiązanie do religii, tradycji, świąt, życia rodzin­nego, języka itd. Podtrzymywaniu polskości służą parafie polonijne, szkoły (klasy) polskie, kluby i organizacje etniczne i narodowościowe. W niektó­rych miastach (np. w Londynie, Paryżu, Nowym Jorku, Chicago czy w Kurytybie w Brazylii) Polakom i Polonii udało się stworzyć promieniujące pol­skością centra kultury polskiej. Na uwagę zasługują też studia polskie i po­lonistyki istniejące na zagranicznych uniwersytetach, cieszące się dużym prestiżem w swoich krajach.

Zadania:

Ø  Ile wynosi liczba ludności Polski.

Ø  Ile kilometrów kwadratowych liczy powierzchnia Polski.

Ø  Jaka jest gęstość zaludnienia Polski.

Ø  Jaka jest pozycja Polski pod względem liczby ludności na świecie i w Europie.

Sprawdź potem, czy opanowałeś tę wiedzę. Takie sprawdziany przeprowadzaj po każdym rozdziale. Będziesz się mógі przekonać, czy osiągnąłeś postawione przed tobą cele.

Ø  Znać kilka przykіadów grup etnograficznych w Polsce.

Ø  Wiedzieć, jakie grupy etniczne (mniejszości narodowe) występują w Polsce, znać w przybliżeniu liczebność tych grup oraz ich łączny udział w ogólnej liczbie ludności Polski.

Ø  Wiedzieć, że stosunek do ludzi z innych grup etnicznych może mieć wpływ na stosunek do Polaków w innuch krajach.

V. OSADNICTWO

Układ osadniczy kraju, czyli przestrzennie powiązana sieć mniej lub bardzej zwartych miejsc zamieszkanych przez ludzi, jest w Polsce bardzo bogaty. Od ków wyróżnia się w nim dwa podstawowe typy osiedli: wieś i miasto. W roku 2000 istniało w Polsce 880 miast oraz prawiejednostek wiejskich.

Osadnictwo miejskie

Aby zrozumieć proces kształtowania się osadnictwa miejskiego, znowu musi­my odwołać się do historii. Osady o nierolniczym charakterze pełniące funkcje handlowe, rzemieślnicze czy administracyjne zakładano na ziemiach polskich od końca X ły to tak zwane grody. W źródłach historycznych z tego okresu istnieją wzmianki o Krakowie, Gdańsku, Przemyślu. W XIII wieku tego typu osadom zaczęto nadawać prawa miejskie. Zawierały one zbiór norm doty­czących organizacji i funkcjonowania tych specyficznych jednostek osadniczych. Od tego czasu istnieje formalny podział na miasto i wieś. Dla wieku XIII charak­terystyczne było prawo polskie. Od XIV wieku zaczęto zakładać miasta na pra­wie niemieckim (magdeburskim, chełmińskim i średzkim). Lokowano je zwy­kle tam, gdzie istniały odpowiednie warunki gwarantujące bezpieczeństwo i byt ekonomiczny mieszkańców. Z reguły zakładane były na szlakach przemieszczadości. Wybierano zatem doliny rzek, brzegi jezior, kotliny śródgórskie. Wszystkie najstarsze miasta w Polsce miały właśnie taką lokalizację. W miarę rozwoju cywilizacyjnego pojawiały się inne czynniki, jak np. bliskość występowania bogactw naturalnych. Więcej informacji o dziejach polskich miast można znaltźć w podręcznikach historii. Dla nas będą istotne tylko te, które są niezbędne dla zrozumienia uwarunkowań rozwoju osadnictwa na ziemiach polskich.

Najważniejszymi miastami w dziejach Polski, które odegrały ważną rolę w tworzeniu się państwowości polskiej, były: Gniezno, Poznań, Kraków, Warszawa, Poznań Płock, Kruszwica i Gdańsk. Stare miasta handlowe i rzemieślnicze to: Kalisz, Biecz, Lublin, Przemyśl, Nowy Sącz. Stare miasta górnicze leżące na po­łudniu kraju to: Wieliczka, Olkusz, Bochnia.

Dla miast polskich, podobnie jak i innych miast europejskich, okresem wzmo­żonego rozwoju był XIX wiek. Wtedy to można mówić o procesie urbanizacji związanym z rozwojem kapitalizmu, postępem technicznym oraz napływem lud­ności ze wsi do miast w poszukiwaniu lepszego życia. Powstały wówczas wielkie centra przemysłowe, np. uwarunkowane wydobyciem węgla kamiennego (Za­głębie Dąbrowskie) lub rozwojem przemysłu włókienniczego (Łódź). Obydwa centra zlokalizowane zostały w obszarach wododziałowych, co miało wiele nie­korzystnych konsekwencji wiążących się z deficytem wody.

Ważnym okresem dla miast Polski było dwudziestolecie międzywojenne. W związku z odbudową gospodarki powstały wówczas zupełnie nowe ośrodki, niekiedy tworzone od podstaw. Należy do nich Gdynia oraz Stalowa Wola – mia­sto Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Powróćmy do czasów współczesnych. Na przełomie XX i XXI wieku funk­cjonuje w Polsce jedno miasto liczące ponad l min ludności. Jest nim Warszawa z prawie l,7 mln mieszkańców. Cztery miasta mają powyżej 0,5 min mieszkań­ców (Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań), 15 miast od 200 do 500 tyś. mieszkań­ców (Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Katowice, Lublin, Białystok, Częstochowa, Gdynia, Sosnowiec, Radom, Bytom, Gliwice, Kielce, Toruń, Zabrze) oraz 22 mia­ra od 100 do 200 tyś. mieszkańców. Cechą charakterystyczną polskiej sieci miejkiej jest duża liczba miast małych, do 10 tyś. mieszkańców. Jest ich ponad 400. Obecnie dynamika rozwoju miast Polski nie jest duża. Największe miasta wręcz zmniejszają swoją liczbę ludności. Wynika to z ujemnego przyrostu naturalnego, który występuje na ich obszarze od kilku lat, oraz z przenoszenia się zamożniej­szej grupy ludności do strefy podmiejskiej. Słaby przyrost ludności notuje się w miastach średnich. W miastach małych w związku z dużym bezrobociem ob­serwuje się stagnację. Niemniej jednak każdego roku pewnej grupie osad przy­znawane są prawa miejskie. Warto na zakończenie zauważyć pozytywne zmiany, jakie następują w większości miast pod względem estetycznym. Nowe osiedla zyskują ładną zabudowę i ciekawe rozwiązania architektoniczne. Po latach za­niedbania restaurowane są także stare dzielnice. Wiele budynków powraca do dawnych właścicieli i zyskuje nowe funkcje i lepszy wygląd. Krajobraz miejski odsłania swoje walory.

Duże miasta pojedynczo występują rzadko, przeważnie wchodzą w skład ze­społów miejskich. Wyróżnia się dwa typy zespołów miejskich – aglomerację oraz konurbację. Aglomeracja występuje wtedy, gdy duże miasto otoczone jest szeregiem mniejszych miast. Przykładem dla Polski może być zespół miejski Warsza­wy. Konurbacja to skupisko miast podobnej wielkości, bez wyraźnie wyznaczonego ośrodka centralnego, a jej przykładem jest konurbacja katowicka, a także Trójmiasto: Gdańsk, Gdynia, Sopot.

Miasta polskie, rozwijając się w różnych okresach historycznyctvmają bar­dzo zróżnicowany wygląd. Nie można zapomnieć o tym, jak wielkie straty po­nieśliśmy w czasie II wojny światowej. Zniszczeniu uległa duża część zabytkowej zabudowy naszych miast. W większości jednak zostały odbudowane. Na skutek dynamicznego rozwoju w okresie powojennym otoczone one zostały nowymi dzielnicami, zarówno mieszkaniowymi, jak i przemysłowymi. Nie zawsze było to korzystne dla miasta i jego mieszkańców. Najlepszym tego przykładem jest Nowa Huta – przemysłowa dzielnica Krakowa.

Jak już wcześnie wspomniano, miasta w Polsce rozwijały się w związku z różnzmi funkcjami: handlową, rzemieślniczą, górniczą, administracyjną itd. Również współcześnie pełnią różne role. Dla niektórych jednostek najważniejsza jest funkcja administracyjna. Tak jest w przypadku stolicy państwa, województwa powiatu. Rozwój Warszawy od XVI wieku był wynikiem pełnienia przez nią roli ośrodka administracyjnego. Jednocześnie miasta spełniają rolę usługową, są cen­trami akademickimi, kulturalnymi, turystycznymi. Do miast, w których domi­nuje taka właśnie funkcja, należą: Kraków, Lublin, Toruń czy Zamość. Niektóre z nich rozwijały się dzięki kultowi religijnemu. Do centrów pielgrzymkowych należą: Częstochowa, Licheń czy też Kalwaria Zebrzydowska. Wszystkie miasta pełnią funkcję handlową i transportową. Ta ostatnia, w związku ze wzrostem prze­wozu towarów i pasażerów przez granicę, szczególnie dobrze rozwija się obecnie w miastach nadgranicznych oraz nadmorskich. Najbardziej niestabilna okazała się funkcja przemysłowa. Wiele miast rozwijających się dzięki rozbudowie prze­mysłu obecnie przeżywa ogromny regres. Dotyczy to zwłaszcza miast średnich, gdzie dominowała jedna z gałęzi produkcji, oraz miast górniczych. Taki los spo­tkał między innymi Tarnobrzeg, Mielec, Wałbrzych, Radom.

Zadania:

Ø  Przeanalizuj rozmieszczenie największych miast Polski i podaj wspólną cechę ich położenia geograficznego.

Ø  Porównaj współczynnik urbanizacji wschodniej i zachodniej Polsk (patrz atlas).

Osadnictwo wiejskie

Wiejska sieć osadnicza jest nie mniej zróżnicowana niż sieć miast. Wsie róż­nią się między sobą wielkością, sposobem zabudowy i architekturą. Na charakter wsi w Polsce dominujący wpływ miała historia oraz warunki przyrodnicze. Struk­tura przestrzenna osadnictwa wiejskiego w swym ogólnym zarysie pochodzi z epo­ki feudalnej. Powiązana jest w dużym stopniu z dawnym rozmieszczeniem fol­warków pańszczyźnianych, które w okresie późniejszym przekształcano w go­spodarstwa wielkoobszarowe albo poddawano parcelacji.

Występujące w Polsce osady wiejskie mają bardzo zróżnicowany układ prze­strzenny. Na obszarze nizin środkowopolskich dominują wsie typu ulicówka, z domami rozmieszonymi po obydwu stronach drogi. W Karpatach wsie kon­centrują się wzdłuż dolin rzecznych, tworząc tak zwane łańcuchówki. Na Pomo­rzu i w Wielkopolsce zachowały się owalnice, z charakterystycznym podłużnym placem pośrodku wsi. Na Mazowszu spotkać możemy rzędówki, z zabudową po jednej stronie drogi. Wiele wsi w całej Polsce ma charakter wielodrożnic. Ce­chują się one zwartym osadnictwem wzdłuż ulic wybiegających z centralnego placu. Większość wsi polskich przeszła wiele zmian w ciągu swej historii. Na skutek rozbudowy, częściowego uniezależnienia się ludności od warunków przy­rodniczych oraz wytyczenia nowych szlaków komunikacyjnych ich charakter uległ zmianie. Czasem dawny układ zabudowy jest trudno dostrzegalny lub w ogóle nie istnieje.

Oprócz zwartych wsi w Polsce wyróżnia się cały szereg małych skupisk typu kolonia, przysiółek, majdan, wólka, wola itd. Nazwy pochodzą z różnych okre­sów historycznych. Ze względu na charakter osady rnożna też spotkać się z na­zwą miejscowości o tym samym brzmieniu, połączoną z różnymi określeniami, np. Marysin Wieś, Marysin Osada, Marysin Fabryczny, Marysin Leśny, Marysin v. Marysin Szlachecki itp.

Polska wieś w ostatnim dziesięcioleciu pięknieje. Do niedawna widać było jeszcze w wyglądzie wsi granice zaborów. Inaczej wyglądały wsie w zaborze ro­syjskim, austriackim czy pruskim. Znikają zupełnie dachy kryte słomą. Domy cechuje większa estetyka architektoniczna, a gospodarstwa w coraz większym stopniu są zadbane. Rozwija się agroturystyka, nowe, wcześniej nieznane zjawisko na polskiej wsi.

Podsumowanie

Pierwszy człowiek na ziemiach Polski pojawił się około 500 tyś. lat temu.

Kształtowanie się ludności prapolskiej miało miejsce dopiero w VII wieku naszej ery. Za jej pierwszych przedstawicieli uważa się plemiona Polan i Wiślan.

Na przestrzeni kilkuset lat Polska była państwem wielonarodowościowym. Krajem jednorodnym pod względem narodowości stała się dopiero po II woj­nie światowej.

Współczesny obraz rozmieszczenia ludności ukształtował się pod wpły­wem wielkich przemieszczeń ludności, związanych ze zmianą granic po II woj­nie światowej oraz migracją ze wsi do miast.

Do najgęściej zaludnionych obszarów należą województwa: mazowieckie i śląskie. Najmniejsza gęstość zaludnienia występuje natomiast w województwach: podlaskim, lubuskim, opolskim.

W wyniku transformacji gospodarczej dokonują się zmiany w strukturze zatrudnienia społeczeństwa polskiego.

Przyrost naturalny Polski od początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku systematycznie maleje i obecnie oscyluje około O %o.

Zadania:

Ø  Przedstaw w punktach czynniki, które ukształtowały stosunki ludnościowe w Polsce po II wojnie światowej.

Ø  W zależności od tego, gdzie mieszkasz, opisz wieś lub miasto pod względem przestrzennym oraz funkcję, jaką pełni.

Ø  Na planie jakiegokolwiek starego miasta w Polsce wyznacz kolejne etapy jego rozwoju.

VI. TURYSTYKA

Turystyka jest specyficznym działem gospodarki. Jej istnienie związane jest z przemieszczaniem się ludności. Przyjmuje się, że turystyka obejmuje wszelkie wyjazdy, które nie są podyktowane względami ekonomicznymi. Jest to jednak pojęcie bardzo ogólne. W czasach, kiedy przemieszczanie się ludności występuje w skali masowej, należy bliżej sprecyzować charakter wyjazdu, utrzymując oczy­wiście zasadę przedstawioną na początku. Ze względu na to, że turystyka ma obecnie różne cele, wyróżniamy trzy podstawowe typy:

turystyka wypoczynkowa – służy regeneracji sił i zdrowia,

turystyka krajoznawcza – ma na celu poznanie nowych regionów, a tym
samym pogłębianie wiedzy o otaczającym świecie, co często związane jest z realizacją własnego hobby,

turystyka specjalistyczna – kongresowa, pielgrzymkowa.

Ze względu na zasięg wyjazdów rozróżnia się turystykę krajową i zagraniczną. W obecnej dobie turystyka stała się ważną dziedziną gospodarki narodowej i dla wielu państw dochody z tej gałęzi stanowią znaczącą pozycję w budżecie.

Walory turystyczne Polski

Polska – mimo swojego nizinnego charakteru – zalicza się do krajów o znacz­nej atrakcyjności turystycznej, zarówno dla celów turystyki wypoczynkowej, jak i krajoznawczej. Występuje tu ogromna różnorodność krajobrazów. Można zna­leźć wiele ich typów, począwszy od urozmaiconych wybrzeży morskich z pasmem wydm w okolicy Łeby, poprzez pas wzgórz morenowych z niezliczoną ilością jezior stanowiących raj dla wodniaków, po obszary wysokich gór o charakterze alpejskim. Osobliwością krajobrazową Polski są obszary rzeźby krasowej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej czy też malownicze rozcięcia wąwozowe w obrębie lessowych płatów na Wyżynie Lubelskiej i Wyżynie Sandomierskiej. Zachwycają przełomowe odcinki rzek – Wisły w okolicy Kazimierza Dolnego, Dunajca w Pieninach czy Prądnika przez jurajskie skały na Wyżynie Krakow­sko-Częstochowskiej. Unikatowy charakter mają rozległe bagna w dolinie Biebrzy i Narwi czy też przypominające tropikalną dżunglę lasy łęgowe w ujścio­wym odcinku Warty.

Typy lasu

W Polsce zachowały się różne typy lasów, zarówno liściastych, jak i iglastych z całym bogactwem fauny. Nie­które ich fragmenty mają charakter zbliżony do naturalnego. Interesującymi obiektami są także drzewa pomnikowe i parki dworskie. Najwartościowsze oka­zy przyrody ożywionej i nieożywionej chronione są – jak wspomniano wcześniej – w 23 parkach narodowych oraz w blisko 120 parkach krajobrazowych.

Wiele jest wspaniałych punktów widokowych. Wszystkie walory przyrody nieożywionej omówimy szczegółowiej w części regionalnej.

Muzea regionalne i etnograficzne

Walory turystyczne Polski to nie tylko przyroda ożywiona i nieożywiona, ale także to, co stworzył przez wieki człowiek. Niezwykle interesującymi obiektami są stanowiska archeologiczne. Świadectwem historii są liczne warownie, zabytki architektury świeckiej i sakralnej. W wielu miejscach funkcjonują muzea, gro­madzące zbiory sztuki i pamiątki historii. Ich szczególną odmianę stanowią skan­seny, prezentujące regionalne style budownictwa ludowego i sztukę ludową. Ra­zem z muzeami etnograficznymi jest ich około 40. Najbogatsze pod względem zbiorów skansensy znajdują się w Sanoku, Lublinie, Zubrzycy Górnej na Ora­wie czy też we Wdzydzach Kiszewskich na Kaszubach. Festiwale folklorystyczne

Atrakcją turystyczną jest również folklor doskonale zachowany w niektórych regionach, np. na Podhalu, na Kurpiach czy w okolicy Łowicza. Istotnym elementem tradycji ludowych. Najsłynniejsze to: Festiwal Ziem Górskich w Zakopa­nem oraz Festiwal Kapel Ludowych w Kazimierzu nad Wisłą czy niezwykle barw­ne obchody Bożego Ciała w Łowiczu. Warta poznania jest także architektura dworska wraz z zespołami parkowymi, stanowiącymi przykład dawnych kompo­zycji roślinno-krajobrazowych. Obiektami odwiedzanymi przez turystów są rów­nież licznie rozsiane po naszym kraju miejsca martyrologii i męczeństwa.

Zespoły architektury miejskiej

Pomimo ogromnych zniszczeń, jakich dokonały wojny, zachowało się w Pol­sce wiele cennych zespołów architektury miejskiej. Wiele z nich zostało pieczo­łowicie odbudowanych po II wojnie światowej. Przykład stanowi Stare Miasto w Warszawie i Gdańsku. Chociaż nie możemy w żadnym wypadku konkurować pod względem ilości zabytków z takimi krajami, jak Włochy czy Francja, to jed­nak w Polsce znajduje się 65 obiektów najwyższej klasy, z czego 10 znalazło się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Są to: zabytkowe centrum Krakowa, kopalnia soli w Wieliczce, Białowieski Park Na­rodowy, tereny obozów zagłady Oświęcim-Brzezinka, Stare Miasto w Warsza­wie, Toruniu i Zamościu, zamek w Malborku, zespół klasztorno-krajobrazowy w Kalwarii Zebrzydowskiej, a także ewangelicko-augsburskie kościoły pokoju w Jaworze i Świdnicy. W 1994 roku wprowadzono, na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, nową klasyfikację obiektów – tak zwane pomniki historii. I na tej liście znalazły się oprócz wymie­nionych wyżej (bez Białowieży i Oświęcimia-Brzezinki): Biskupin z osadą sprzed 2500 tyś. lat, Jasna Góra w Często­chowie z sanktuarium maryjnym, Kazimierz Dolny z ory­ginalnym zespołem urbanistyczno-krajobrazowym, Krze­mionki Opatowskie z kopalnią krzemienia z okresu neolitu, Ostrów Lednicki z wczesnośredniowieczną prapolską osadą, XVII-wieczna starówka w Gdańsku, centrum Wro­cławia, katedra we Fromborku, katedra w Gnieźnie, Trakt Królewski w Warszawie, zespół pałacowy w Wilanowie oraz kopalnia soli w Bochni.

Miejsca zwią­zane z kultem religijnym

Specjalną formą turystki jest odwiedzanie miejsc zwią­zanych z kultem religijnym. Do najsłynniejszych miejsc w Polsce dla katolików należą: Jasna Góra w Częstochowie, sanktuarium w Piekarach Śląskich, Licheniu, Niepokala-nowie, Kodniu, Świętej Lipce i w Kalwarii Zebrzydowskiej. Dla wyznawców prawosławia świętym miejscem jest góra Grabarka; dla ludności żydowskiej groby słynnych cady­ków w Leżajsku i Lublinie oraz na Kazimierzu (dzielnicy Krakowa).

Miejsca wypoczynkowe

Turystyka o charakterze wypoczynkowym skupia się w kilku zaledwie regionach. Należą do nich: region nad­morski, regiony pojezierzy oraz regiony górskie i podgór­skie. W ostatnich latach na obszarach mało znanych, położonych nad czystymi rzekami, wśród lasów, w obszarach wiejskich, z dala od zanieczyszczonych hałaśliwych aglo­meracji miejskich powstaje nowa forma turystyki wypoczyn­kowej – zwana agroturystyką. Agroturystyka – forma turystyki, polegająca na spędzaniu urlopu wypoczynkowego w gospodarstwach rolnych, często połocząne z uczestnictwem w codziennej pracy gospodarzy. Inaczej popularna nazwa „wczasów w podgruszą”.

Obszarami, gdzie najdynamiczniej rozwija się ten typ turystyki, są tereny wschodniej Polski – Podlasie i Lubelszczyzna.

Zagospodarowanie turystyczne

Walory krajobrazowe czy kulturowe danego kraju niestety nie decydują o na­tężeniu ruchu turystycznego. Do tego muszą być spełnione określone warunki. Najważniejsze z nich to tak zwana infrastruktura, czyli baza noclegowa, baza żywieniowa, sieć komunikacyjna, obiekty sportowo-rekreacyjne. Wszystko to musi zachęcać ludzi wysokim standardem i konkurencyjnymi cenami.

Wymagania współczesnego turysty w zakresie infrastruktury są dosyć wyso­kie. Mimo że w latach dziewięćdziesiątych zaszły w Polsce ogromne zmiany na lepsze pod względem wyposażenia bazy turystycznej i jakości usług, to jednak ciągle nie dorównujemy innym krajom. Nasze dochody z turystyki w porównaniu z Francją, Szwajcarią czy nawet Słowenią i Czechami są znacznie mniejsze.

Sięgając nieco w przeszłość należy przypomnieć, że początki turystyki w Pol­sce przypadały na przełom XVIII i XIX wieku. Popularne były wówczas wyjaz­dy do uzdrowisk, zwane wyjazdami do wód. Do najbardziej znanych i najstar­szych uzdrowisk w Polsce należą: Krynica Górska, Szczawnica, Zakopane, Nałę­czów, Ciechocinek czy też leżące nad morzem – Sopot i Międzyzdroje.

W okresie międzywojennym, po odzyskaniu niepodległości po I wojnie świa­towej, nastąpił bardzo wyraźny rozwój turystyki. Popularne były wycieczki po­znawcze po kraju pociągiem lub rowerem. Wybudowano kolejki linowe na Gu­bałówkę, Kasprowy Wierch w Zakopanem czy Parkową Górę w Krynicy. Rozwi­jały swoją działalność Polskie Towarzystwo Krajoznawcze i Towarzystwo Tatrzań­skie. Po II wojnie światowej nastąpiło połączenie tych towarzystw i powstało wówczas Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Odegrało ono ogromną rolę w masowym upowszechnianiu i rozwoju turystyki krajoznawczej. Do roz­woju turystyki o charakterze wypoczynkowym powołano po wojnie Fundusz Wczasów Pracowniczych (FWP). Bazę wypoczynkową tworzyły również poszcze­gólne zakłady pracy.

Współcześnie organizacją turystyki w Polsce, zarówno krajowej, jak zagra­nicznej, zajmuje się wiele biur podróży. Niektóre z nich cieszą się pewna renomą. Są to: Orbis, Sigma Travel, Almatur, Harctur, Logostur oraz wiele filii zna­nych firm zagranicznych. Mimo znacznego ożywienia w tej dziedzinie wciąż mamy w Polsce wiele do zrobienia. Najwięcej miejsc noclegowych mają w dalszym ciągu ośrodki wypoczynkowe oraz kwatery prywatne (38%), szybko wzra­sta ich liczba w pensjonatach (25%), a tylko 10% przypada na hotele (z czego tylko 5% to hotele pięciogwiazdkowe, a 23% – czterogwiazdkowe). Ciągle za mało jest moteli, czyli przydrożnych hotelików, które są niezwykle popularne w świe­cie.

Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6