Комбинированный учебно-методический комплекс (стр. 1 )

УО "БРЕСТСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ

ИМЕНИ А. С.ПУШКИНА"

ФИЛОЛОГИЧЕСКИЙ ФАКУЛЬТЕТ

КАФЕДРА КЛАССИЧЕСКОЙ И СОВРЕМЕННОЙ

ЗАРУБЕЖНОЙ ФИЛОЛОГИИ

ПОЛЬСКОЕ СТРАНОВЕДЕНИЕ

Комбинированный

учебно-методический комплекс

для студентов филологического факультета

к. и.н. доц.

БРЕСТ 2008

Содержание

Введение 3

I. Organizacja państwa polskiego 4

II. Środowisko geograficzne polski 12

III. Uwarunkowania rozwoju przemysłu w

Polsce. Сzynniki przyrodnicze 23

IV. Ludność. Problemy demograficzne współczesnej polski 27

V. Osadnictwo 29

VI. Turystyka 33

VII. Obyczaje, realia, zagadnienia socjokulturowe 37

VIII. Objekty zabytkowe 53

IX. Литература 68

Введение

Современная методическая наука рекомендует сочетать преподавание иностранного языка с изучением страны и жизни народа-носителя этого языка. Объединяя в едином комплексе знаний о стране изучаемого языка сведения географического, экономического, культурного и социального характера, страноведение способствует усвоению системы знаний о географии, об основных этапах исторического развития, психологии нации, социальной действительности и культуре страны, а также формированию страноведческой и лингвострановедческой компетенции, необходимой для адекватного владения иностранным языком как средством общения, так и профессионального обучения. Подобный подход соответствует основным требованиям образовательного стандарта по современным иностранным языкам, принятого в Республике Беларусь.

Курс «Польское страноведение» занимает важное место в подготовке студентов-филологов русско-польского и белорусско-польского отделений, изучающих польский язык как иностранный. Данный курс строится на принципах высокой информативности предмета, координации по линии межпредметных связей со смежными науками – географией, историей, экономикой, культурой, с предметами психолого-педагогического цикла, с литературой страны изучаемого языка, практическим курсом польского языка.

В рамках подготовки студентов по специальностям «Русский язык и литература». Дополнительная специальность «Русский язык и литература. Иностранный язык (польский)»; «Белорусский язык и литература». Дополнительная специальность «Белорусский язык и литература. Иностранный язык (польский)» программный материал предмета «Польское страноведение» способствует комплексной реализации целей обучения иностранным языкам: практической общеобразовательной, профессиональной.

Данный учебно-методический комплекс содержит информацию по ряду тем курса, а также различные упражнения, выполнение которых способствуют лучшему усвоению и закреплению материала. Они также могут быть использованы для проведения тестовых работ.

Целесообразно в рамках межпредметных связей изучение части программного материала по ряду тем на занятиях по практике польского языка.

В процессе использования материалов учебно-методического комплекса рекомендуется широко применять различные формы самостоятельной работы студентов (подбор дополнительной литературы и иллюстративных материалов, разработка проектов, написание рефератов, составление коллажей и др.) Целесообразно использовать тестовую и проектную методики.

I.  ORGANIZACJA PAŃSTWA POLSKIEGO

Kształtowanie się terytorium państwa

Polonia (Polska) jako nazwa państwa w Europie pojawiła się już pod koniec X wieku, kiedy to Mieszko I u schyłku swego panowania (966-992) zjednoczył ziemie Wielkopolski, państwa Wiślan (późniejszej Małopolski), Mazowsza, Śląs­ka oraz Pomorza. Terytorium państwa, którego nazwa wywodzi się od wielko­polskiego plemienia Polan, zamieszkującego w dorzeczu Warty, rozciągało się wówczas od Bałtyku na północy po Karpaty na południu. Od zachodu granicą była rzeka Odra, a od wschodu – Bug. Obszar ten nazywany bywa często „trzo­nem polskich ziem”, „gniazdem Orła Białego”, „Polską macierzystą” czy też „Pol­ską Piastowską”.

W tysiącletniej historii Polski jej granice ulegały częstym zmianom. Już pod koniec XIV wieku, za panowania ostatniego Piasta Kazimierza Wielkiego, pań­stwo polskie zaczęło wyraźnie rozszerzać się na wschód, na zachodzie zaś tracąc Pomorze i Śląsk.

Okres terytorialnego i politycznego rozkwitu państwa nastąpił po roku 1569, kiedy to na mocy unii realnej zawartej w Lublinie (unia lubelska) Wielkie Księ­stwo Litewskie i Korona Królestwa Polskiego utworzyły jedną Rzeczpospolitą Obojga Narodów, zwaną później rzeczpospolitą szlachecką. Największy zasięg terytorialny Rzeczpospolitej przypadał na połowę XVII wieku i obejmował wów­czas powierzchnię 990 tyś. ło to jedno z największych państw Europy. W prawie niezmienionym kształcie (zmiany następowały jedynie na granicy wschodniej w wyniku licznych wojen, zachodnia granica była stała) przetrwało ono do pierwszego rozbioru w 1772 roku. Z mapy politycznej Europy Polska znikła na ponad 120 lat w 1795 roku w wyniku trzeciego rozbioru.

W poszczególnych częściach dawnego państwa polskiego zaanektowanych przez ościenne mocarstwa pozostał naród, dla którego pojęcie Polski historycz­nej (przedrozbiorowej) było ważnym punktem odniesienia w późniejszych dąże­niach do odzyskania utraconej ojczyzny. Nadzieja na własne państwo pojawia się w epoce napoleońskiej. Namiastką Polski staje się wówczas Księstwo Warszaw­skie, utworzone w 1807 roku z ziem drugiego i w większości trzeciego zaboru pruskiego, o powierzchni 104 tyś. km2. W 1809 roku zostało ono powiększone do 154 tyś. km2. Niestety rychła klęska Napoleona zniweczyła nadzieje Polaków na pełne odzyskanie niepodległego państwa. Na kongresie wiedeńskim w 1815 roku dokonany został nowy podział polityczny Europy. Z terytorium Księstwa War­szawskiego (bez Poznańskiego) powstało Królestwo Polskie, o powierzchni 128 tyś. km2 jako monarchia połączona unią personalną z Rosją. Po klęsce po­wstania listopadowego w 1832 roku Królestwo Polskie zostało wcielone do Ce­sarstwa Rosyjskiego, tracąc charakter odrębnego państwa.

Na mapę polityczną nowożytnej Europy Polska jako suwerenne państwo po­wróciła dopiero w 1918 roku, po I wojnie światowej, a na kongresie wersalskim w 1919 roku formalnie uznano jej prawo do istnienia. Granice odrodzonego państwa formowały się w latach . Wywalczoną granicę wschodnią ustalo­no na kongresie ryskim w 1921 roku. Odrodzona ostatecznie po 127 latach nie­woli Polska stanowiła bardzo okrojony fragment dawnej Rzeczpospolitej. Bazą było Królestwo Polskie oraz Wielkie Księstwo Poznańskie, do których przyłą­czono na wschodzie ziemie w dużym stopniu zamieszkane przez Polaków, z waż­nymi dla nich miastami będącymi ośrodkami kultury i historii polskiej, jak Lwów i Wilno. Granice II Rzeczpospolitej były bardzo rozwinięte, a powierzchnia kra­ju wynosiła około 380 tyś. km2. Odrodzona ojczyzna Polaków, z blisko 30% udzia­łem ludności obcej etnicznie, przetrwała zaledwie 20 lat – do 1939 roku.

Współczesna Polska, której granice ustalono ostatecznie w Poczdamie w 1945 roku na mocy układu trzech wielkich mocarstw, powróciła na mapę polityczną Europy w granicach zbliżonych do Polski Piastów. Zajmuje dorzecze Odry i Wis­ły, od północy opierając się o Bałtyk, a od południa o łańcuchy Sudetów i Karpat.

Z przedstawionej zmienności terytorialnej Polski wynika, że różne pokole­nia Polaków żyły w innych granicach politycznych państwa. Różnie usytuowane na mapie politycznej Europy zarysy granic Rzeczpospolitej zawsze jednak wią­zały się z pojęciem Polski.

Polska spełnia rolę symbolu odnoszącego się do tradycji i kultury narodu, który pomimo bardzo złożonej historii nigdy nie przestał istnieć i żyje obecnie na ziemiach pomiędzy Odrą i Bugiem, Bałtykiem i górami, od ponad pół wieku nawiązując terytorialnie do państwa sprzed 1000 lat.

Zadanie:

Ø  Nanieś na mapę Europy wszystkie zmiany terytorialne Polski, o których była mowa w tekście.

Położenie, obszar i granice Polski

Współczesne granice Polski ustalane były w Teheranie (1943), Jałcie (1945), a ostatecznie w Poczdamie, w 1945 roku, na mocy układu pomiędzy Wielką Bry­tanią, ZSRR oraz USA. W 1951 roku w ramach porozumienia pomiędzy Polską i ZSRR zostały wymienione niewielkie fragmenty granicy wschodniej, w okoli­cy Sokala nad Bugiem i Ustrzyk Dolnych w Karpatach Wschodnich. Po zjedno­czeniu państwa niemieckiego, w 1990 roku podpisany został traktat pomiędzy Polską a Republiką Federalną Niemiec, potwierdzający istniejącą granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej pomiędzy obydwoma państwami.

Obszar współczesnej Polski wynosi km2. Pod względem zajmowanej powierzchni sytuuje to nasz kraj na 69. miejscu w świecie i na 9. miejscu w Euro­pie. Polska jest więc państwem średniej wielkości. Zajmuje centralne położenie na kontynencie, a kształtem zbliżona jest do koła. Granice są stosunkowo krót­kie, w większości naturalne. Polska graniczy obecnie z 7 państwami (tab. 1). Ogó­łem długość granic wynosi 3672 km, z czego na granicę morską przypada 528 km, a na lądową 3144 km.

Położenie geograficzne Polski jest wyznaczone przez następujące współrzędne geograficzne:

na północy – przylądek Rozewie (54°50'N),

na południu – szczyt Opołonek w Bieszczadach (49°N),

na zachodzie – kolano Odry pod Cedynią (14°07'E),

na wschodzie – kolano Bugu w okolicy Strzyżowa (24°08'E).

Rozciągłość terytorialna Polski z południa na północ wynosi 5°50' (649 km), natomiast ze wschodu na zachód – 10°01, (ok. 690 km). Konsekwencją stosunko­wo dużej rozciągłości równoleżnikowej są przede wszystkim różnice czasu sło­necznego. Na wschodzie Słońce wschodzi i zachodzi około 40 minut wcześniej niż na zachodzie. Następstwem rozciągłości południkowej są natomiast różnice kąta padania promieni słonecznych. Na północnych krańcach w ciągu całego roku jest on mniejszy niż w południowej części kraju.

Przyglądając się miejscu Polski na kontynencie Europy można łatwo określić jej centralne położenie. Jeżeli na mapie połączymy linią: Lizbonę z Uralem Środ­kowym oraz przylądek Matapan w Norwegii z Peloponezem w Grecji, to linie te przetną się pomiędzy Łodzią a Warszawą. Takie położenie Polski ma bardzo po­ważne konsekwencje przyrodnicze, gospodarcze i polityczne, ale o tym będzie mowa w dalszych rozdziałach.

Podsumowanie

Polska jest państwem średniej wielkości i zajmuje centralne położenie na kontynencie europejskim.

Terytorium Polski współczesnej w dużym stopniu pokrywa się z Polską Piastów.

W czasie istnienia państwowości Polska wielokrotnie zmieniała swoje granice, poszerzając terytorium na wschodzie, a tracąc na zachodzie.

W 1795 roku Polska na skutek rozbiorów znikła z mapy politycznej Euro­py na przeszło 120 lat. Jako niezależne państwo odrodziła się po I wojnie świa­towej.

Zadanie:

Ø  Wskaż na mapie fizycznej Europy granice z poszczególnymi państwami, wyodręb­niając granice naturalne i sztuczne.

Ø  Wymienić z pamięci nazwy sąsiadów Polski.

Ø  Wskazać na mapie Polski odcinki granicy z poszczególnymi sąsiadami.

Ø  Wskazać na mapie Polski najbardziej wysunięte punkty na N, S, E, W.

Ø  Określić w przybliżeniu największą odległość w Polsce od granicy północnej do południowej i od granicy wschodniej do zachodniej.

Ø  Omówić korzyści i zagrożenia, jakie mogą wynikać z położenia Polski w tym miejscu Europy.

Pełna nazwa państwa

Pełna nazwa państwa brzmi: Rzeczpospolita Polska. Nazwa pochodzi z języka łacińskiego, w którym res publica znaczyło „rzecz publiczna”. Ta nazwa używana jest od połowy XV wieku. W poszczególnych okresach historii zmie­niały się jednak przymiotniki towarzyszące głównemu określeniu. W XV wieku była Rzeczpospolita Polska, po unii polsko-litewskiej w 1569 roku – Rzeczpos­polita Obojga Narodów. W 1918 roku, po odrodzeniu państwa polskiego, przyję­to nazwę z XV wieku, nieznacznie ją modyfikująła to Rzeczypospolita Pol­ska, powszechnie nazywana jako II Rzeczpospolita. Po II wojnie światowej, w 1952 roku, socjalistyczna konstytucja zmieniła nazwę na Polska Rzeczpospolita Lu­dowa (w skrócie PRL). Po 4 czerwca 1989 roku, wraz z obaleniem ustroju socja­listycznego, powrócono do nazwy z XV wieku, która dziś funkcjonuje jako III Rzeczpospolita.

Godło Rzeczpospolitej

godło Rzeczpospolitej Polskiej

Godłem Rzeczpospolitej jest wizerunek białego orła rozpostartego na czerwo­nej tarczy herbowej. Głowa orła jest zwieńczona koroną i zwrócona w prawo. Takie godło zostało przyjęte już w 1295 roku podczas koronacji Przemyśla II i odtąd jest symbolem państwa polskiego. Wizerunek orła można odnaleźć już na monetach z XII wieku, nie ma jednak pewności co do tego, czy był on symbo­lem państwa pierwszych Piastów.

Po unii polsko-litewskiej tarczę herbową podzielono na cztery pola, z których po dwa wypełniały polski Orzeł i litewska Pogoń. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku powrócono do godła sprzed okresu unii, jednak zmie­niono nieco sylwetkę orła i korony. W okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej usunięto koronę. Od 1990 roku obowiązuje godło, które przyjęto w okresie przed­wojennym.

Obok godła symbolem państwa jest flaga. Polska flaga jest dwubarwna – gór­ny pas jest biały, dolny zaś czerwony. Biel i czerwień to barwy Polski.

Hymn Rzeczpospolitej

Hymnem Rzeczpospolitej Polskiej jest pieśń napisana w 1797 roku przez Jó­zefa Wybickiego jako hymn Legionów Polskich we Włoszech. Autorstwo melo­dii utrzymanej w rytmie mazurka nie jest ustalone. Twórcą i przywódcą Legio­nów był Henryk Dąbrowski, obrońca Warszawy w czasie powstania kościusz­kowskiego. Dlatego hymn nosi nazwę Mazurka Dąbrowskiego. Nie jest to pierw­szy hymn Polski. W XV i XVI wieku była nim pieśń maryjna Bogurodzica. W XVIII wieku przyjęto pieśń Szkoły Rycerskiej Święta miłości kochanej ojczyzny napisaną przez Ignacego Krasickiego. W czasie zaborów funkcję nieoficjalnego hymnu pełnił utwór religijny Boże, coś Polskę, a także Rota Marii Konopnickiej. W okresie I wojny światowej wrócono do Mazurka Dąbrowskiego. W 1927 roku oficjalnie został on uznany za polski hymn narodowy, a następnie państwowy. Pozostaje nim do czasów obecnych.

Władze państwowe i samorządowe

Obecnie Polska jest republiką parlamentarną. Konstytucja określa ją jako demokratyczne państwo prawa, respektujące zasady sprawiedliwości społecznej. Istnieją w nim trzy rodzaje władzy: ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza.

Zarówno prezydent, jak i członkowie parlamentu, który oficjalnie nazywany jest Zgromadzeniem Narodowym, wybierani są przez wszystkich uprawnionych obywateli Polski w wyborach powszechnych. Kadencja parlamentu trwa cztery lata, zaś prezydencka pięć lat. Do zadań Sejmu i Senatu należy tworzenie praw i sprawowanie kontroli nad wprowadzaniem ich w życie. Prezydent jest głową państwa. Reprezentuje Polskę na arenie międzynarodowej, czuwa nad przestrze­ganiem konstytucji i bezpieczeństwem Polski. Jest też zwierzchnikiem sił zbroj­nych. Poza tym wyznacza premiera. Premier z kolei powołuje rząd, który następ­nie jest zatwierdzany przez Sejm.

Rząd jest odpowiedzialny za wprowadzanie w życie praw ustanowionych przez parlament oraz za kierowanie bieżącymi sprawami państwa. W rządzie poszcze­gólne dziedziny życia społecznego i gospodarczego reprezentowane są przez mi­nistrów. W terenie, na obszarze poszczególnych jednostek administracyjnych, rząd jest reprezentowany przez urzędy wojewódzkie, na czele których stoją woje­wodowie.

Sprawne zarządzanie państwem wymagało podzielenia go na mniejsze jed­nostki terytorialne. W polskiej historii było bardzo dużo takich podziałów. Zmieniały się nie tylko zasięgi poszczególnych jednostek, ale także ich hierarchia i nazwy. Najbardziej trwale z polską tradycją związane są województwa i po­wiaty. Tego typu jednostki istniały już w XIV wieku. Wpływy obcych państw, które nastąpiły w późniejszym okresie, przynosiły nowe podziały, a wraz z nimi odmienne nazewnictwo jednostek, np. obwody (Galicja), gubernie (zabór rosyj­ski), prowincje i rejencje (zabór pruski), regencje i dystrykty (okupacja niemiec­ka w czasie II wojny światowej).

Od zakończenia II wojny światowej, w ciągu niespełna 60 lat aż czterokrotnie przeprowadzono reformę podziału administracyjnego Polski. Nie jest to zjawisko korzystne, gdyż tak częste zmiany uniemożliwiają kształtowanie się trwa­łych struktur terytorialnych i poczucia tożsamości regionalnej mieszkańców. Obecny podział, funkcjonujący od l stycznia 1999 roku, jest trójstopniowy. Jed­nostkami najwyższego rzędu są województwa. Jest ich 16. W ich obrębie wyróż­niono powiaty. Te zaś z kolei podzielone są na gminy. Wśród powiatów istnieją dwie kategorie: powiaty ziemskie – obejmujące obszar miast i otaczających je obszarów wiejskich oraz grodzkie – wyłącznie teren miast. Powiatów grodzkich jest pięciokrotnie mniej niż ziemskich. Utworzono je tylko w największych mias­tach Polski. Gminy natomiast mogą mieć charakter miejski, wiejski bądź miejsko-wiejski.

Aktualny podział administracyjny kraju prezentuje mapa zamieszczona niżej.

Wprowadzenie najnowszego podziału wzbudziło wiele kontrowersji. Proble­mem było wyznaczenie granic powiatów, które nie istniały w poprzednim po­dziale obowiązującym w latach . Kontrowersyjne okazały się też gra­nice województw. Nie uwzględniają one prawdziwych podziałów regionalnych ukształtowanych przez historię. O ich wyznaczeniu decydowały często względy polityczne oraz ambicjonalne ze strony przedstawicieli poszczególnych regio­nów.

Każde województwo, podobnie jak powiat i gmina, ma jednak swoje wewnętrz­ne struktury władzy. Są to samorządy terytorialne wybierane przez mieszkańców w wyborach powszechnych. Ich hierarchię ilustruje schemat.

Partie polityczne

Prawo i Sprawiedliwość (PiS)

Partia prawicowa. Nawiązuje do etosu Solidarnoś­ci oraz eksponuje tradycje niepodległościowe. Jej ideat to silne państwo, liczące się na arenie międzynarodowej. Ma ono zapewniać poczucie bezpieczeństwa swym obywatelom. Opowiada się za ingerencją państwa w niektóre działy gospodarki i pragnie zagwarantować minimum socjalne dla najbiedniejszych. Szczególną wagę przywiązuje PiS do zwalczania korupcji, zwłaszcza w organach rządowych, sądownic­twie, administracji i wśród polityków. Dąży do rozliczenia funkcjonariuszy służb specjalnych z czasów PRL (lustracja).

Platforma Obywatelska (PO)

Mocno akcentuje nawiązywanie do tradycji libe­ralnych. Jej ideałem jest sprawnie funkcjonujące, silne państwo. Opowiada się za gospodarką wolnorynkową, opartą na zasadach swobodnej konkurencji (czyli daleko idącym ograniczeniem roli państwa w gospodarce). Popiera współpracę Polski z Unią Europejską i rozszerzanie związków naszego kraju z przodującymi krajami Europy Zachodniej. Dużą wagę przykłada do wyrabiania w społeczeństwie postaw tolerancji.

Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej

Jej elektorat to głównie mieszkańcy wsi i małych miast. Skupia przede wszystkim ludzi, którzy są niechętnie nastawieni do tempa przemian spoleczno-gospodarczych, jakie dokonywały się od 1989.r. Domaga się dofinansowania rolnictwa i jego ochrony przed konkurencją rolnictwa krajów Unii Europejskiej. Popiera interwencjonizm państwa w gospodarce.

Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD)

Prezentuje się jako nowoczesna partia socjalde­mokratyczna, odcinając się od komunistycznej przeszłości (chociaż część jej sympatyków i członków należała do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej). Jej program to silne na arenie międzynarodowej i stabilne gospodar­czo państwo, dbające jednocześnie o ludzi pracy. Ma być to także państwo neutralne światopoglądowo.

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSD

Partia chłopska reprezentująca przede wszystkim mieszkańców wsi i małych miast. Nawiązuje do tradycji ruchu ludowego z okresu II Rzeczypospolitej i PSL Stanisła­wa Mikołajczyka (jedynej po 1945 r. legalnie działającej partii politycznej przeciwstawiającej się komunistom). Żąda zwiększenia pomocy socjalnej dla rolników i długofalowych działań mających wyrównać szansę startu młodzieży wiejskiej.

Rozpad Solidarności

Kres komunizmu w Polsce to obok obalenia wszechwładzy PZPR także podział w obozie Solidarności, skupiającej do 1989 r. przeważającą część opozycji. Zbyt wiele sit reprezentujących różnorodne programy tworzyło ten związek, by mogły one za­chować jedność. W 1991 r. w Polsce działało już kilkaset partii politycznych (około 300!). Zdecydowana większość z nich była jednak organizacjami małymi, skupiającymi niewielkie grupy sympatykóły też zjawiskiem efemerycznym, czyli krótko­trwałym: powstawały i szybko kończyły swoją działalność, nie pozostawiając trwalszych rezultatów swej aktywności.

Mozaika polityczna

Przy istnieniu aż tylu partii w parlamencie w 1991 r. reprezen­towanych było 29 ugrupowań. Sytuacja taka sprawiała, że z wielkim trudem tworzono stabilne gabinety (konieczne było zawieranie koalicji przez kilka ugrupowań). Zmieniło się to w wyborach w 1993 i 1997 r. W parlamencie znalazło się wtedy odpowiednio tylko sześć i pięć ugrupowań politycznych. Taka tendencja utrzymuje się do dzisiaj.

Przeciw małym ugrupowaniom

Ograniczeniu liczby partii politycznych służyła specjalna uchwała z 1997 r. Odtąd zarejestrowana mogła być tylko taka partia, którą popierało co najmniej 1000 obywateli (musieli oni to potwierdzić własnoręcznym podpisem). Zakładać partię mogą tylko osoby posiadające polskie obywatelstwo.

Chociaż od przełomu 1989 r. upłynęło już 17 lat, podział naszej sceny politycznej na partie wywodzące się z ruchu Solidarności i ugrupowania postkomunistyczne jest nadal aktualny. Udowod­niły to chociażby ostatnie wybory parlamentarne (2005 r.), w których zwycięskie partie (PiS i PO) chociaż najbardziej ekspo­nowały konieczność reformowania państwa i walki z korupcją, to jednocześnie mocno podkreślały swoje związki z tradycją Solidarności.

Podsumowanie

Obecna nazwa państwa polskiego z pewnymi modyfikacjami jest używana od XV wieku.

Polska jest krajem, w którym często przeprowadzane były reformy podzia­łu administracyjnego.

Od 1999 roku obowiązuje trójstopniowy podział administracyjny, obejmujący województwa, powiaty i gminy.

Zadania:

Ø  Mieć ogólną oryjętacje w zasadach powoływania i funkcjonowania władz państwowych i samorządowych.

Ø  Znać szczeble administracyjnego podziału kraju.

II. ŚRODOWISKO GEOGRAFICZNE POLSKI

Krajobrazy Polski

Wyobraźmy sobie, że poziom morza podniósł się o 300 m. Jak wtedy wyglądałaby Polska? Na północy nad wodę wystawałyby tylko 3 najwyższe wzgórza, zaś na południu góry i wyżyny. Gdyby wody morskie podniosły się jeszcze wyżej, to z wody wystawałyby tylko góry. Zauważ, jak niewielką część obszaru Polski zajmują wyżyny i góry.

Niziny zajmują całą północną i środkową Połskę. Są one częścią ogromnego pasa nizin Europy, który rozciąga się między Holandią i górami Ural w Rosji. Na południe od nizin znajduje się pas wyżyn, a wzdłuż południowej granicy nai szego kraju ciągną się obszary górskie.

Rzeki wpływające do mórz, jezior lub zalewów nazywamy rzekami głównymi. Do rzek głównych wpływa wiele mniejszych rzek – to dopływy rzek głównych. Z kolei do do­pływów wpływają jeszcze mniejsze rzeki – są to dopływy dopływów rzek głównych itd., itd. Cały obszar, z którego do rzeki głównej spływają wszystkie jej dopływy, nazywamy dorzeczem tej rzeki. Granicę między dorzeczami nazywamy działem wód.

Przeważającą część obszaru Polski zajmują dorzecza dwóch rzek głównych – Wisły i Odry. Wypływają one z gór, a uchodzą do Morza Bałtyckiego.

Krajobrazy gór

Wiemy już, że wzdłuż południowej granicy Polski roz­ciągają się góry. Na południowym wschodzie Polski rozciągają się Beskidy. Są one częścią Karpat – ogromnego europejskiego pasma górskiego. Najwyższą częścią Karpat są Tatry. Są to najwyższe góry w Polsce.

Na południowym zachodzie rozciąga się pasmo górskie o nazwie Sudety. Są to góry średniej wysokości. Poza nimi są jeszcze Góry Świętokrzyskie. Są to góry niskie. Wymienione pasma górskie różnią się wysokościami i wyglądem.

Tatry – krajobraz gór wysokich

Tatry są najwyższym i najbardziej urozmaiconym masywem górskim Polski. Składają się z Tatr Wysokich i Tatr Zachodnich, rozdzie­lonych Przełęczą Liliowe. Tatry Wysokie są wyższe. Szczyt najwyższego ich wzniesienia – Rysów – znajduje się na wysokości 2 499 m n. p.m. Jest to najwyżej położony punkt Polski. Rysy, podobnie jak całe Tatry Wysokie, zbudowane są z twardej skały granitowej.

Tatry Wysokie to najbardziej urwista i ska­lista część Tatr. Wiele tu majestatycznych szczy­tów, poszarpanych stromych stoków, kotlin i kotlinek, w których lśnią wody polodowcowych jeziorek górskich, zwanych stawami. W pięknej Dolinie Pięciu Stawów znajduje się kilka małych i pięć większych stawów. Naj­większy z nich to Wielki Staw. Jest on jedno­cześnie najgłębszym jeziorem tatrzańskim – ma 79,3 m głębokości. Wypływający z niego Potok Roztoka tworzy dwa malownicze wodospady. Jeden z nich nazwano Wodogrzmotami Mickiewicza, a drugi, po góralsku Siklawa – jest to najwyższy wodospad w Polsce.

Największym jeziorem tatrzańskim jest malowniczo położone Morskie Oko. Z jego brzegów widać panoramę najwyższych części Tatr, czyli krajobraz wysokogórski. Wzdłuż południowych brzegów Morskiego Oka wznoszą się majestatycznie wysokie, granito­we turnie – nagie, nie porośnięte roślinnością skały. Mają ostre szczyty oraz bardzo wąskie grzbiety zwane graniami, kh strome stoki porzeźbione są wąskimi pionowymi wgłębienia­mi sięgającymi podnóża gór. Są to żleby.

Jak powstały żleby? Górne części turni po­woli, ale nieustannie pękają i kruszą się – wie­trzeją. Okruchy skalne zsuwają się po zboczu góry i żłobią w niej podłużne wgłębienia – żle­by. U podnóża góry skalne odłamki gromadzą się w usypiska zwane stożkami piargowymi. Tatry Zachodnie są znacznie większe, ale niższe od Tatr Wysokich. Zbudowane są z wapienia, w którym woda wy­drążyła wiele jaskiń i podziemnych korytarzy. Najgłębszą ja­skinią Tatr Zachodnich jest Jaskinia Śnieżna w Dolinie Małej Łąki. Jej najniżej położony punkt leży 620 metrów poniżej otworu wejściowego. Najwyżej położoną jaskinią jest Jaskinią Lodowa, do której wejście znajduje się w zboczu góry Ciemniak na wysokości l 715 m n. p.m

W Tatrach często można zobaczyć miejsca, w których wody podziemnych strumieni wypływają na powierzchnię. Są to źródła zwane wywierzyskami. Najpiękniejszymi frag­mentami krajobrazu Tatr Zachodnich są dwie długie doliny – Dolina Chochołowska i Dolina Kościeliska – wydrążone w miękkim wapieniu przez potoki górskie. Dnem Doliny Kościeliskiej płynie malowniczy Potok Kościeliski, kfóremu początek daje kilka wywierzysk. Od Doliny Kościeliskiej od­chodzą dolinki boczne. Jedną z nich jest Wąwóz Kraków. Ma on płaskie dno i bardzo strome zbocza, które w pewnych miejscach są tak blisko siebie, że przejść między nimi można tylko pojedynczo.