Мясная продуктивность наиболее распространенных генотипов табунных лошадей Казахстана (стр. 7 )

Мугалжарские жеребчики в западном регионе имеют преимущество по живой массе и уровень рентабельности их выращивания самый высокий. Кушумские и кушумо-казахские помеси идут на втором месте. Рентабельность их выращивания низок из-за незначительной реализационной стоимости конины в Уральской области (не более 600 тенге).

Экономический эффект от выращивания в Северном регионе Казахстана тяжеловозных помесей до 2,5-летнего возраста отрицательный. В табунном коневодстве Якутии и других Северных регионов России издавна используется метод сдачи молодняка текущего года рождения на мяса. В регионах с более мягким климатом допускается выращивание молодняка до 1,5 летнего возраста. Передержка молодняка до возраста 25-30 месяцев экономический не оправдана. Незначительную рентабельность имеют только генотипы лошадей, сданные на мясо с нагула. Неспециализированные в мясном направлении породы содержать в табунных условиях не рекомендуется.

Выращивание казахских и кушумских лошадей в этом регионе более выгодно. По нашим рекомендациям начали разводить в Петропавловской области мугалжарских лошадей. Это пока небольшое племенное хозяйство, на которое коневоды возлагают большие надежды по обеспечению хозяйств области племенными жеребцами. На сегодня оптовая цена конины в этом регионе не превышает 600 тенге.

В Центральный регионе Казахстана разводят лошадей мугалжарской, казахской пород и помесей. Экономический эффект от разведения мугалжарских лошадей в этом регионе достаточно высок. Он может быть еще выше, если конину этого региона поставлять в Астану по более высокой цене. На сегодня конный завод «Шолак Еспе» ежегодно продает в хозяйства области до 100 голов молодняка. В товарных хозяйствах области уже значительно повысились показатели по воспроизводству и качеству мясной продукции за счет улучшения местных лошадей жеребцами Кожамбердинского типа мугалжарской породы.

В Восточном регионе Казахстана самой эффективной для производства мяса считается кабинский тип казахской лошади.

Экономическая эффективность от выращивания в разных регионах Казахстана мугалжарских, кушумских лошадей с постепенным поглощением всех доноказахских помесей в табунном коневодстве будет достаточно большим. Сейчас мугалжарских и кушумских жеребцов используют во всех регионах и ежегодно от них получают более 5 000 голов молодняка.

Если весь молодняк в табунном коневодстве будет получен от производителей специализированных мясных пород лошадей (мугалжарской. кушумской) экономический эффект по нынешним расценкам составит более миллиарда тенге в год.

Приведенный материал достаточно убедительно показывает высокую эффективность производства конины в условиях круглогодового пастбищного содержания путем использования специализированных пород лошадей в различных регионах Казахстана.

Экономическая эффективность выращивания жеребчиков мугалжарской, кушумской породы для племенных целей еще более высока. Так, затраты на выращивание племенных жеребцов до 1,5 годовалого возраста, при круглогодовом пастбищном содержании не превышает 60 тысяч тенге за голову. Реализационная цена жеребчиков 1,5 лет составляет от 120 до 150 тысяч тенге. Чистая прибыль достигает 60-90 тысяч тенге. Кроме этого государство выплачивает племенным хозяйствам по 100 тенге за каждый килограмм живой массы реализованных лошадей.

Выращивание жеребцов и кобыл специализированных мясных пород в хозяйствах различных регионов Республики является высокорентабельным, оказывает существенное влияние на повышение производства конины. При этом затраты на приобретение племенных жеребчиков окупаются уже при получении первого поколения потомства.

Заключение

Как показали исследования, к настоящему времени практически во всех регионах Казахстана с развитым табунным коневодством сложились достаточно многочисленные популяции лошадей отличающихся своеобразным экстерьером, продуктивностью и адаптивными качествами. При этом наибольшее распространение из них получили:

1.  Казахские, их помеси с заводскими породами – донской, рысистой, тяжеловозными.

2.  Такие генотипы, как помеси с донскими, рысистыми породами, казахские улучшенные сложились в результате внедрения плана породного районирования, который осуществлялся в Советское время.

3.  Крайне недостаточно количество племенных животных. От общего поголовья лошадей -1,5 млн. голов, племенных всего менее 2,0%, тогда как для нормального воспроизводства и увеличения продуктивности отрасли требуется не менее 7,0%.

4.  Большое распространение получают новые специализированные мясомолочные породы, созданные в Казахстане - кушумская, мугалжарская и их помеси.

5.  Установлено, что различные генотипы лошадей не одинаково адаптируются к условиям пастбищно-тебеневочного содержания. Наибольшую приспособленность проявляют казахские, мугалжарские и кушумские лошади, которая выражается в большем деловом выходе жеребят, выживаемости молодняка и производстве конины на одну кобылу. Так мугалжарские лошади по ставке молодняка 2005 года произвели 330 кг в живой массе на одну кобылу, кушумские 319 кг, казахские типа джабе 290 кг, а помеси с донской 270 кг, рысистыми 258 кг. Естественно ниже у первых трех пород и себестоимость конины.

6.  Изучение мясных качеств лошадей разных генотипов показало, что выход мякоти больше у названных трех пород, коэффициент мясности достигает 5,6, а процент костей не превышает 21 %.

7.  Селекционно-племенную работу с кушумской и мугалжарской породами следует вести методом чистопородного разведения, казахскую типа джабе нужно улучшать мугалжарскими жеребцами, адаевскую разводить чистопородно, а худшую часть покрывать производителями джабе; остальные популяции, сложившиеся в разных регионах следует разводить в себе (лучшую часть), а посредственных кобыл случать с жеребцами мясомолочных отечественных пород.

8.  Хозяйствам, занимающиеся производством кумыса и краткосрочным откормом лошадей, целесообразно худшую часть кобыл покрывать русскими тяжеловозами. Жеребчиков, полученных от межпородного скрещивания откармливать на мясо, а кобылок доращивать и пускать в дойку, покрывая жеребцами основной для хозяйства породой. Полученных жеребцов также ставить на откорм, а кобылок вновь покрывать тяжеловозами. То есть применять переменное скрещивание.

9.  Производство конины отличается высокой рентабельностью, как и выращивание племенных животных. Так в конном заводе « Шолак Еспе», Карагандинской области, разводящих Кожамбердинский тип мугалжарской породы, уровень рентабельности достигает 200%, а производство товарной конины -85-90%. Примерно аналогичное положение в хозяйствах других регионов.

Рекомендации производству.

1.  Для разведения на мясо следует сосредоточить внимание на размножение и совершенствование лучших генотипов лошадей, дающих более качественную и дешевую продукцию - кушумскую, мугалжарскую и их помесей. При этом следует довести в ближайшие годы количество племенных лошадей минимум до 7%.

2.  Необходимо вести строгий отбор животных по плодовитости, выживаемости, высокой живой массе и приспособленности к пастбищно-тебеневочному содержанию конкретного региона.

3. В зависимости от возраста реализации следует выдерживать рациональную структуру табуна.

Список научных трудов по теме диссертации:

1.  Сизонов качества лошадей мугалжарской породы в условиях Юго-востока Казахстана./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана№ 6. –С. 87-91.

2.  , , Рекомендации по увеличению производства продукции табунного коневодства./ Алматы

3.  Сизонов свойства лошадей мугалжарской породы в условиях Юго-востока Казахстана./ 9 международная научная конференция по животноводству
. Австралия, Сидней.- 2000.- С.

4.  , , Степачев внутрипородный тип лошадей мугалжарской породы./ Международная конференция посвященная юбилею Уральского Аграрного Университета, г. Уральск–С-16.

5.  Сизонов качества лошадей Казахстана./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2003.- №12.- С. 35-37.

6.  Сизонов качества донских помесей в условиях Юго-востока Казахстана./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2004.- № 5.- С. 35-36.

7.  , , Степачев откорма жеребчиков с использованием в рационе хлебной барды./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2004. - №7. –С. 33-34.

8.  Сизонов лошадь в конном заводе «Хасен»./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2004 г. - № 2. –С.51-52.

9.  , , Казахская лошадь. Прошлое, настоящее, будущее./ Алматы: Дом Печати «Эдельвейс», 200с.

10.  Сизонов качества доно-казахских помесей Юга Казахстана после откорма./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2005.- № 10.- С-11-12.

11.  Сизонов качества доно-казахских помесей Юго-востока Казахстана после осеннего нагула./Вестник КазНАУ.- 2006.- № 1.

12.  , , Сыдыков продуктивность лошадей Казахской породы (найманского отродья) в СПК «Токжайлау» Алакольского района, Алматинской области./ Международная научно-практическая конференция. Костанай, «Казак Тулпары».- 2006.-С.101-104.

13.  Сизонов качества табунных лошадей Юго-востока Казахстана после осеннего нагула. / Жаршы.- 2006.- № 8.- С.37-38.

14.  Сизонов продуктивность табунных лошадей Казахстана./ Материалы научно-практической конференции 1 Международного Конгресса по табунному коневодству.- Якутск, 2006.-С.208-211.

15.  Сизонов продуктивность кушумо - казахских помесей после нагула с подкормкой./ Новости науки Казахстана. Алматы, 2006.- № 4. –С.231-233.

16.  Сизонов качества молодняка мугалжарской породы после осеннего нагула./ Вестник науки Казахского Аграрного Университета им. Сейфуллина.- 2006 г.- № 6.

17.  Сизонов продуктивность рысисто-казахских помесей после весеннего нагула./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана№ 1. –С.29.

18.  Сизонов продуктивность доно-верхово-казахских помесей после откорма./ Жаршы.- 2007. - № 3. –С.46-48.

19.  Сизонов продуктивность костанайско-казахских помесей после осеннего нагула./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана№ 5. –С.34-35.

20.  , , О Казахской породе лошадей и ее отродьях./ Коневодство и конный спорт. Москва. – 2007. - № 2.-С.23-26.

21.  Сизонов продуктивность костанайско-казахских помесей после откорма./ Жаршыг.- №4.- С.39-40.

22.  Сизонов продуктивность лошадей различных генотипов в условиях Юга и Юго-востока Казахстана./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2007 г.- № 8.- С.32-33.

23.  Сизонов продуктивность лошадей различных генотипов в условиях Запада Казахстана./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана.- 2007. - № 9.- С.32-33.

24.  Сизонов В. В., Бабичев качества табунных лошадей./ X Международная конференция по научному обеспечению АПК азиатских территорий. - Улан-Батор, 2007 . –С.298-300.

25.  Сизонов продуктивность табунных лошадей различных регионов Казахстана./ Научно-практическая конференция посвященная 70-летию – Дивово,2007. Т 2- С. 148-157.

26.  Сизонов продуктивность табунных лошадей различных регионов (после откорма)./ Научно-практическая конференция посвященная 70-летию – Дивово,2007. Т 2- С.142-147.

27.  Сизонов продуктивность табунных лошадей различных регионов после осеннего нагула./ Новости науки Казахстана.- 2007. - № 6.

28.  Сизонов состав конских туш различных регионов после нагула./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана

29.  Сизонов структура табуна и производство конины./ Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 75-летию академика НАН РК I том. Алматы, 2008.-С.121-124.

30.  , Акимбеков казахских лошадей типа жабе на основе линейного разведения./ Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 75-летию академика НАН РК I том. Алматы, 2008.-С.112-117.

31.  , Нагульные качества адаевских лошадей./ Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана№ 10.

«Қазақстанда кең таралған генотипті табындық жылқылардың ет өнімділігі» тақырыбы бойынша

06.02.04 – дербес зоотехния; мал шаруашылығы өнімдері өндірісінің технологиясы мамандығына сәйкес ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін ізденуге арналған

СИЗОНОВ ГРИГОРИЙ ВЛАДИМИРҰЛЫНЫҢ

диссертациялық жұмысынан жасалған

ТҮЙІНДЕМЕ

Зерттеудің зерзаты - негізгі табынды-жайылымды өсіру аймақтарында таралған түрлі генотипті табындық жылқылар.

Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Біздің зерттеудің мақсаты республиканың табынды жылқы шаруашылығының дамуының негізгі өлшемдерін анықтау және нақты аймақта жылқы етін өндіруде ең тиімді генотипті табындық жылқыларды анықтау болды.

Зертеудің міндеттері келесідей болды:

1. Табындық жылқы шаруашылығының даму қарқыны мен заңдылықтарын анықтау және сипаттау, берілген аймақта кеңінен таралған жылқылардың ет өнімділігін зерттеу;

2. Технологиялық, өндірістік және ұйымдастырушылық-экономикалық көрсеткіштерге талдау жасау және аймақтағы саланың даму жолдарын негіздеу.

3. Әр аймақта қалыптасқан табын құрлымын анықтау және оның тиімді түрін ұсыну.

4. Түрлі генотипті жылқыларды өсірудің экономикалық тиімділігін зерттеу.

Зерттеудің өзектілігі. Еңбек күші мен қаражатты аз көлемде жұмсай отырып, жылқы еті өнімділігін күрт жоғарлатуға мүмкіндік беретін, табындық жылқы шаруашылығы үшін ең жақсы генотиптерді анықтау мақсатында біз бірқатар зерттеулер жүргіздік. Соның нәтижесінде ҚР негізгі табындық жылқы шаруашылығы аймақтарында жылқы етін өндіру үшін өсіру тиімді болатын табындық жылқы генотиптері анықталды.

Зерттеудің жаңалығы. Алғаш рет табындық жылқы шаруашылығының дамундағы сандық және сапалық өзгерістерге ұйымдастырушылық-технологиялық және экономикалық факторлар теотиялық түрде негізделді. Алғаш рет түрлі генотипті табындық жылқылар жайылымды-табындық өсіру жағдайларына бірдей бейімделмегендігі және сол себепті түрлі ет өнімділігін көрсететіндігі анықталды, табындық жылқы бастарына түрлі генотипке жатуына байланысты, негізгі промерлері мен салмағы бойынша зоотехниялық бағалау жүргізілді. Өсіру әдістері, жылқылардың ет сапасын жоғарлату және рационалды технология, тиімді табын құрлымының негізгі бағыттары негізделді.

Зерттеудің тәсілдері мен әдістемелері. Біз аймақтардың барлығында табындық жылқы бастарын зерттеп, ең ірі шаруашылықтарда таңдамалы сұрыптау жүргізіп және ең кең таралған генотиптерді сойдық. Будандардың тұқымдылығын сол иә басқа тұқымның айқын белгілері бойынша анықтадық.

Қазақстанның барлық аймақтарында апробация және зерттеу нәтижелеріне өндірістік сараптама жүргізілген негізгі шаруашылықтар және олардың қарамағындағы құрлымдар белгіленді. Диссертацияда баяндалған ғылыми-өндірістік зерттеулердің жалпы саны 15, зерттеуге алынған жануарлар саны 50 мың бастан астам.

Сонымен қатар, жоғарыда айтылған аймақтарда табындық жылқы өсірумен айналысатын, етті асыл тұқымды өндіруші-айғырлар мен жергілікті биелерден алынған бірінші класс зональді аналық топ қалыптасқан шаруа қожалықтар тексерілді.

Қажетті типті аналықтарды таңдап алу және асыл тұқымды-селекциялық топтарды қалыптастыру жыл сайынғы сұрыптаулар мен экспедициялық тексерістер нәтижелерін және қажетті тип жануарларына қойылатын талаптарды ескере отырып жүргізілді.

Түрлі генотипті жылқылардан алынған жас малдың өнімділігін және ересек дарабастардың өнімділік өлшемдерін анықтаудағы зерттеулер жоспарланған сызба нұсқаға сай жүргізілді.

Сою үшін белгілі бір генотиптің әр жас топтарына сай орташа көрсеткішке ие ең айқын көрністі жануарларын таңдап алынды. Сою Ресейлік жылқы шаруашылығы ғылымиөзерттеу институтының әдістемесі (1974) бойынша жүргізілді.

Барлық эксперименталды нәтижелер негізгі статистикалық константаларды анықтаумен аз көлемді мал басына арналған биометриялық әдіс арқылы есептелген: орташа арифметикалық (М) және оның қателігі (±m); орташа квадраттық құбылу (d), вариация коэффиценті (Сv), td - дәлділік критериі және Р - дәлділік табалдырығы [].

Зерттеу нәтижелері.

Зерттеулер көрсеткендей қазіргі уақытта табындық жылқы шарушылығы дамыған Қазақстанның барлық аймақтарында дерлік өзіндік экстерьерімен, өнімділігімен және адаптивті қасиеттерімен ерекшеленетін үлкен популяциялар қалыптасқан. Солардың ішінде ең кең тарағандары: қазақ, олардың зауыттық тұқымдармен будандары. Дондық, рысистый тұқымдардың будандары, қазақи жақсартылған сияқты генотиптер Советтік кезеңдері тұқымдық аудандау жоспары нәтижесінде қалыптасты. Асыл тұқымды жануарлар саны аса тапшы. Жалпы жылқы басынан – 1,5 млн. бас, 2,0%-нан азы асыл тұқымды, ал қалыпты өндіріс және саланың өнімділігін жоғарлату үшін 7,0% кем болмауы қажет. Қазақстанда шығарылған жаңа етті-сүтті тұқымдар – көшім, мұғалжар және олардың будандары кеңінен таралуда.

Түрлі генотипті жылқылар жайылымдық-табындық өсіру жағдайларына бейімделуі бірдей емес екендігі анықталды. Мұғалжар, көшім қазақ жылқылары жоғары бейімделгіштігімен ерекшеленеді, бұны оларда құлындардың туулуының жоғарылығынан, жас малдың тірі қалуынан және бір биеге шаққандағы еттін өндірілуінен көруге болады. Мысалға, мұғалжар жылқылары 2005 жылғы жас мал бойынша бір биеге шаққандағы тірі салмақта 330 кг, көшім жылқылары 319 кг, жабы жылқылары 290 кг, ал дондықтармен будандары 270 кг, рысистыйлармен 258 кг берді. Әрине аліашқы үш тұқымда жылқы етінің құны да төменірек болады.

Түрлі генотипті жылқылардың ет сапасын зерттеу көрсеткендей аталған үш тұқымда ет көбірек болатындығын көрсетті, еттілік коэффиценті 5,6, ал сүйек пайызы 21 %-тен аспайды.

Көшім және мұғалжар тұқымдарында селекциялық-асылтұқымдандыру жұмыстарын таза тұқымдық өсіру әдісімен жүргізген жөн, жабы типті қазақ жылқыларын мұғалжар айғырларымен жақсарту, адай жылқыларын таза тұқымдық өсіру қажет; ал қалған түрлі аймақтарда қалыптасқан популяцияларды өз ішінде өсірген (ең жақсы бөлігін) жөн.

Қымыз өндірісімен және аз уақытта жылқы байлаумен айналысатын шаруашылықтар үшін биелердің нашар бөлігін орыс тяжеловоздарымен шағылыстырған дұрыс. Тұқым аралық будандастырудан алынған еркек құлындарды етке байлау, ал ұрғашы құлындарды әрі қарай өсіріп, шаруашылық үшін негізгі тұқым айғырларымен шағылыстырып, сауған жөн. Алынған айғырларды сондай-ақ байлап, ал биелерін тяжеловоздармен шағылыстыру қажет. Яғни, ауыспалы шағылыстыруды қолдану.

Асылтұқымды жануарларды өсірумен қатар, жылқы етін өндіру жоғары тиімділігімен ерекшеленеді. Мысалға, Қарағанды облысындағы мұғалжар тұқымының Қожамберді типін өсіретін «Шолак Еспе» жылқы зауытында тиімділік деңгейі 200% -ға, ал жылқы етінің өнімділігі - 85-90%-ға жетеді. Басқа аймақтардағы шаруашылықтардағы жағдай да осыған ұқсас.

Зерттеудің негізгі конструкциялық, технологиялық және техника-экономикалық сипаттамасы. Республиканың бес аймағында табындық жылқы шаруашылығының жағдайын он жыл бойы жүргізілген, комплексті ұйымдастырушылық-технологиялық және зоотехниялық зерттеу нәтижелерінде ет өнімдерін өндірудің дамуы мен жоғарлауы бағытында рекомендациялар жасалған. Қазақстанда ең көп жылқы етін өндіруге мүмкіндік беретін жылқы генотиптері ұсынылған. Рекомендациялар қолдау алып, барлық аймақтардағы саланың дамуының комплексті жоспарларына қабылданып, Маңғыстау, Қарағанды, Жамбыл, Алматы, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Орал, Ақтөбе, және Қызылорда облыстарының мал шаруашалығының дамуының перспективті жоспарын құруда қолданылды.

Өндіріске енгізу деңгейі - Ет үшін өсіру барысында көбеюі мен ең жақсы генотипті жылқыларды одан әрі жақсартуға көп көңіл бөлу керек.

Жануарларды тұқым беру деңгейі, тіршілікке бейімділігі, жоғары салмағы және белгілі бір аймақтың жайылымдық-табындық өсіруіне бейімделуі бойынша қатал сұрыптау жүргізу қажет.

Табындық жылқылары бар әрбір шаруашылықта міндетті түрде таразылық қамауы бар баз-раскол болуы керек.

Ғылыми-зерттеу жұмыстың өндіріске ұсынылуы немесе өндіріске енгізудің нәтижелері -. Әр аймақта тек специализацияланған табындық жылқы тұқымдарын өсіру, барлық селекциялық-технологиялық әдістерді қолдану орташа есеппен өсірілген бір бастын таза салмағын 15-20%-ға жоғарлатады, бұл экономикалық тұрғыдан 60-80 кг немесе тенгеге тең.

Зерттеу нәтижелері жаңа Қазақстандағы жергілікті тұқым жылқыларын сұрыптау инструкциясын дайындауда қолданылды.

Қолдану аясы – жылқы шаруашылығында.

Экономикалық тиімділігі мен маңызы. Қазақстанның түрлі аймақтарында мұғалжар және көшім жылқыларын өсірудің экономикалық эффективтілігі айтарлықтай жоғары болады. Қазіргі кезде мұғалжар және көшім айғырларын барлық аймақтарда қолданып, жыл сайын олардан 5 000 бас жас мал алады.

Егер табындық жылқы шаруашылығында барлық жас мал тек спецализацияланған етті тұқым жылқыларынан алынатын болса экономикалық эффект қазіргі бағалар бойынша жылына бір миллиард тенгеден асады.

Зерттеу нысандарының дамуы жайында болжамдар. Республиканың т. рлі аймақтарында специализацияланған етті тұқымды айғырлар мен биелерді өсіру өте тиімді болып табылады, жылқы етін өндірудің жоғарлауына айтарлықтай әсер етеді.

SUMMARY

" Meat efficiency of the most widespread genotypes horses of Kazakhstan"

06.02.04 - private zootechny; technology of stock-breeding product production

Sizonov Grigori V.

The object of the research: the horses of different genotypes planted in the basic regions pastbishchno-tebenevochnogo of cultivation.

The purpose of the research was definition of key parameters of development horse breeding of republic and an establishment of genotypes horses of the most profitable by horse-flesh manufacture in concrete region. Into the research problem entered: 1. Revealing and characterizations the tendency and laws of development табунного horse breeding, studying of meat efficiency of the horses having the greatest distribution in given region; 2. The analysis of technological, industrial both organizational-economic indicators and a substantiation of ways of development of branch in region. 3. Establishments of the developed structure of herds in each region and the recommendation about its optimisation. 4. Studying of economic efficiency of cultivation of horses of various genotypes.

Urgency of the research: With a view of definition of the best genotypes for the meat horse breeding, allowing sharply to increase horse-flesh manufacture at the minimum expenses of work and means, we spend the whole complex of researches. Genotypes horses in the basic regions horse breeding RK with which it is expedient to plant for horse-flesh manufacture are as a result defined.

Novelty of the research For the first time influencing on qualitative and quantitative changes in development табунного horse breeding are theoretically proved organizational-technological and business factors. For the first time it is established that different genotypes horses are not equally adapted for conditions pastbishchno-tebenevochnogo maintenances and consequently show various meat efficiency, the zootechnical estimation of a livestock horses on an accessory to various genotypes, the basic measurements and live weight is spent. Methods of cultivation, increase of meat qualities of horses and rational technology, the basic directions of specialisation and optimisation of structure of herd are proved.

The material and methodology of the research. In all these regions we carried livestock investigation horses, selective estimation in the large-scale enterprises and slaughter of the most widespread genotypes. Breed of hybrids defined on expressiveness of signs of this or that breed. In all regions of Kazakhstan base economy and their affiliated divisions where approbation and industrial check of results of researches are spent are defined. The total of the research-and-production experiences stated in the dissertation makes 15, quantity of the animals captured by researches and introduction over 50 thousand a goal. In parallel, in the regions named above, the commodity economy which were engaged in cultivation табунных of horses where zone groups of a uterus of the first class and above received from breeding stallions-manufacturers of meat breeds and local mares were formed were surveyed. Selection a livestock of desirable type and formation of selection-breeding groups taking into account the requirements, shown to animals of desirable type, were spent annually to the period бонитировок and forwarding inspections. Experiences on studying of efficiency of the young growth received from various genotypes of horses and definition of productive parameters of adult individuals, at perfection табунных horses of a meat direction in their regional placing (Southern, Western, Northern, East, Central regions), were spent according to developed schemes. For slaughter selected the most typical representatives of this or that genotype with average indexes for groups of each age. Slaughter spent by a technique of all-union scientific research institute of horse breeding (1974). All experimental data are processed biometric by a method for small выборок, with calculation of the basic statistical constants: average arithmetic and its average error; Average square-law deviation, variation factor, criterion of reliability and threshold of reliability [Plohinskij N. A].

The results of the research As have shown researches, by this time practically in all regions of Kazakhstan with developed табунным numerous enough populations of horses different an original exterrier, efficiency and adaptive qualities have developed horse breeding. Thus the greatest distribution from them have received: the Kazakh, their hybrids with factory breeds. The quantity of breeding animals does not suffice. From the general livestock of horses of-1,5 million goals, breeding all less than 2,0 % whereas for normal reproduction and increase in efficiency of branch it is required not less than 7,0 %. The big distribution receive new specialised мясомолочные the breeds created in Kazakhstan - kushum, mugalzhar and their hybrids. It is established that various genotypes of horses not equally adapt for conditions pastbishchno-tebenevochnogo maintenances. The greatest fitness show Kazakh, mugalzhar and kushum horses who is expressed in большем a business exit of foals, survival rate of young growth and horse-flesh manufacture on one mare. So mugalzhar horses under the rate of young growth of 2005 have made 330 kg in live weight on one mare, kushum 319 kg, Kazakh type джабе 290 kg, and hybrids about the Don 270 kg. Naturally more low at first three breeds and the horse-flesh cost price. Studying of meat qualities of horses of different genotypes has shown that the exit of pulp is more at the named three breeds, the meet factor reaches 5,6, and the percent of bones does not exceed 21 %. Selektsionno-breeding work with kushum and mugalzhar breeds should be conducted a method of thoroughbred cultivation, Kazakh type dzhabe it is necessary to improve mugalzhar stallionsand the worst part to cover with manufacturers dzhabe; it is necessary to plant other populations which have developed in different regions in itself (the best part), and mediocre mares случать with stallions мясомолочных domestic breeds. To the economy, engaged in manufacture of koumiss and short-term horses, it is expedient to cover the worst part of mares with Russian heavy trucks. Stallions, received from interpedigree crossing to fatten on meat, and Mare covering with stallions the basic for an economy breed. The received stallions also to put on откорм, and кобылок again to cover with heavy trucks. That is to apply variable crossing. Horse-flesh manufacture differs high profitability, as well as cultivation of breeding animals. So in a horse-breeding centre “Sholak Espe”, the Karaganda area, planting Kozhamberdinsky type mugalzhar breeds, profitability level reaches 200 %, and manufacture of a commodity horse-flesh-85-90 %. About similar position in economy of other regions.

Economic efficiency Economic efficiency from cultivation in different regions of Kazakhstan mugalzhar, kushum horses with gradual absorption of all доноказахских hybrids in табунном horse breeding will be big enough. Now mugalzhar and kushum stallions use in all regions and annually from them receive more than 5 000 goals of young growth. If all young growth in табунном horse breeding is received from manufacturers of specialised meat breeds of horses (mugalzhar. kushum) economic benefit under present quotations will make more than billion tenge a year.