1-вариант, биология (стр. 13 )

БИОЛОГИЯ

1. Ширақ балапан шығаратын құстар отряды: A) Тауықтәрізділер. B) Тоқылдақтар. C) Торғайтәрізділер. D) Кептерлер. E) Тотытәрізділер.

2. Тоқ ішектің тұйықталған бөлігіндегі өсінді: A) Соқырішек. B) Бүйен. C) Өт. D) Тік ішек. E) Ішек безі.

3. Шаршыг‰лділер (орамжапырақгүлдер) т±қымдасында: A) 8 аталық, 4 аналық B) 3 аталық, 6 аналық C) 16 аталық, 11 аналық D) 6 аталық, 2 аналық E) 6 аталық, 1 аналық

4. Егер т±қым тіршілігін жойса- A) Т±қым терењ егiлгені. B) Қоректiк зат жетiспегені. C) Топыраѓы тыѓыз, ауа, су, қоректiк зат жетiспегені. D) Ауа, су жетiспегені. E) Топырақ тыѓыз болѓаны.

5. Сабақтың жуандауы мына ұлпаға байланысты: A) Қор жинаушы. B) Түзуші. C) Тірек. D) Өткізгіш. E) Фотосинтездеуші.

6. Адамдағы кеуде сүйегіндегі қабырғалар саны: A) 12 жұп B) 11 жұп C) 13 жұп D) 10 жұп E) 9 жұп

7. Кеуде қуысын құрсақ қуысынан бөліп тұратын: A) Көкет. B) Сіңірлер. C) Тегіс бұлшықет. D) Қабырғааралық бұлшықет. E) Асқазан, көлденең жолақты бұлшықет.

8. Қалпақшалы улы саңырауқұлақ - A) Майқұлақ. B) Түлкіжем. C) Ақ саңырауқұлақ. D) Жалған түбіртек. E) Арышқұлақ.

9. Шаянның құрсақ бунағындағы қысқа аяқшалар саны - A) Бір-бірден. B) Сегіз-сегізден. C) Екі-екіден. D) Үш-үштен. E) Төрт-төрттен.

10. Аралық ми... реттейді: A) қозғалысты. B) ішкі секреция бездерінің жұмысын. C) ішкі мүшелермен байланысты. D) бұлшық еттердің жұмысын. E) сезім мүшелерінің жұмысын.

11. Өсімдіктердің жаңа іріктемелері мен жануарлардың тұқымдарын жасау, жақсарту, ұсақ ағзалардың штаммаларын алу әдістерін зерттейтін ғылым: A) Эмбриология. B) Селекция. C) Генетика. D) Цитология. E) Экология.

12. Эритроциттің қызметі: A) антиденелерді жасауға қатысады B) бактерияларды залалсыздандырады C) қанның ұюына қатысады D) CO2-мен берік байланысын реттейді E) оттегін тасымалдайды

13. Тек өсімдіктер жасушасына ғана тән органоид. A) Лизосома. B) Гольджи комплексі. C) Митохондрия. D) Рибосома. E) Пластидтер.

14. Тілдің ұшы … сезеді. A) қышқылды B) күйдіретін ащыны C) ащыны D) тәттіні E) тұздылықты

15. Организмдердің табиғи ортаға бейімделуі: A) Экологиялық физиология. B) Физиология. C) Медицина. D) Гигиена. E) Акклиматизация (жерсіндіру).

16. Пішіні-бірінші, екінші реттік үзбелері біркелкі жұп хромосомалардың аталуы: A) Аллельді. B) Гомологты емес. C) Гомологты. D) Диплоидты. E) Гаплоидты.

17. Жалпақ құрттардың арғы тегінде пайда болған аралық қабаттың атауы- A) энтодерма. B) екі жақты симметрия. C) мезодерма. D) дәнекер ұлпа. E) эктодерма.

18. Сабақ қалемшесінен өсірілетін өсімдік- A) Бүлдірген B) Традесканция C) Қалуен D) Бегония E) Картоп

19. Денесі созылыңқы тұрақты пішінді талшықты жәндік: A) кәдімгі амеба B) сәулелі амеба C) көпаяқты амеба D) шымыр амеба E) жасыл эвглена

20. Тірі табиғаттағы ғылыми эволюциялық теорияны жасаған: A) Т. Шванн. B) К. Линней. C) . D) . E) Ч. Дарвин.

21. Ақуыз - биологиялық полимер. Оның мономері: A) Аминқышқылы B) Глюкоза C) Фермент D) Нуклеин қышқылы E) Көмірсу

22. 1 гр май ыдырағанда бөлінетін энергия: A) 32 КДЖ B) 17,8 КДЖ C) 30 КДЖ D) 26 КДЖ E) 38,9 КДЖ

23. Макроэволюция түзетіндер: A) Популяция. B) Түраралық. C) Түрлер. D) Туыстар. E) Даралар.

24. Гидраның энтодермасындағы жасушалардың рөлі: A) Қоректі аулау. B) Су астында жылжу. C) Регенерация. D) Асқорыту, сөл шығару. E) Жауынан қорғану.

25. Микроскоптың үлкейтетін екі шынысы бар бөлімі: A) Тубус B) Окуляр C) Штатив D) Объектив E) Айна

26. Даралар арасында бір-бірімен тығыз байланыста болатын түрлер тізбегі: A) Биоценоз. B) Қоректену торы. C) Қоректік. D) Экологиялық пирамида. E) Заттардың айналымы.

27. Темекі түтінінде адам организміне өте қауіптісі - A) Көмір тотығы. B) Инертті газ. C) Алкоголь. D) Органикалық қышқылдар. E) Күл.

28. Йод алынатын өсімдік. A) Бактерия. B) Саңырауқұлақ. C) Балдыр D) Шаңжапырақ (қырықжапырақ). E) Плаун.

29. Адамдағы атавизм белгілері- A) Құлақ қалқаны. B) Қалың түктілігі. C) Үшінші қабақ. D) Адам қаңқасындағы құйымшақ. E) Соқыр ішек өскіні.

30. Көміртегінің топырақта жинақталуы- A) Көмірқышқыл газы түрінде. B) Көмір түрінде. C) Шөгінді массалар түрінде. D) Органикалық қосылыстар түрінде. E) Кальций карбонаты түрінде.

50-вариант

БИОЛОГИЯ

1. Сабақ қалемшесінен көбейетін өсімдік: A) Пеларгония. B) Қойбүлдірген. C) Ақжелкен. D) Итмұрын. E) Бидайық.

2. Астан уланѓан адамныњ ауру белгілері - A) Қарынныњ сілекейі тітіркеніп, қабынады. B) Ж‰регі айниды, қ±сады, іші ауырып, µтеді, әлсізденеді. C) Тісі сарѓайып, кіреукесі б±зылады. D) Б‰кіл денесі қалшылдап, тынысы тарылады. E) Басы айналып, кµзі қарауытады, есінен танады.

3. Тұқым себетін топырақ: A) Тығыз болу қажет. B) Өте дымқыл болуы қажет. C) Ауа еркін өтетін болу қажет. D) Өте құрғақ болған тиімді. E) Батпақты болу қажет.

4. Тұқымы су арқылы таралатын өсімдік: A) Қараған. B) Бақбақ. C) Долана. D) Тұңғиық. E) Ошаған.

5. Қара мењдуана... µсімдік. A) екі жылдық шµптесін B) кµп жылдық шµптесін C) б±ршақ т±қымдас D) бір жылдық шµптесін E) аѓаш тектес

6. Ұрықтың гаструла сатысындағы ішкі қабаты: A) энтодерма B) мезодерма C) эктодерма D) эпидермис E) эпителий

7. Тек қана тірі ағзалардың денесіндегі органикалық заттармен қоректенетін бактериялар- A) Сапрофиттер. B) Сүтқышқылы бактериялар. C) Түйнек бактериялары. D) Паразиттер. E) Топырақ бактериялары.

8. Ми сауытына жатпайтын сүйек: A) шүйде B) төбе C) самай D) маңдай E) жақ

9. Тыныс алатын ауаны жылытып, залалсыздандыратын мүше: A) аңқа B) мұрын қуысы C) кеңірдек D) ауыз E) көмей

10. Улы безі болмайтын жәндік: A) Шаршылы өрмекші. B) Қыршаян. C) Қарақұрт. D) Өзен шаяны. E) Бүйі.

11. Тірі организмдер тіршілік ететін Жер бетінің геологиялық қабығы: A) Ноосфера. B) Атмосфера. C) Гидросфера. D) Литосфера. E) Биосфера.

12. Жазу кезінде жарықтың түсу бағыты- A) Жоғарыдан. B) Сол жақтан. C) Оң жақтан. D) Төменнен. E) Жан-жақтан.

13. Адамның қимыл-әрекетін реттеп дене тепе-теңдігін сақтайтын: A) мишық B) ортаңғы ми. C) алдыңғы ми D) аралық ми E) бас ми бағаны

14. Бір-біріне ұқсас егіздер дамыған жасушаның саны: A) Үш. B) Көп. C) Екі. D) Төрт. E) Бір.

15. Митоздық бөліну кезінде жасуша саны: A) 3 B) 4 C) 2 D) 1 E) 5

16. Доминантты гомозиготалы генотип: A) Вв B) Аа C) аа D) АА E) вв

17. Қазіргі адамдарға жақын келетін түрлер: A) Неандертальдық. B) Синантроптар. C) Питекантроптар. D) Кроманьондар. E) Австралопитектер.

18. Қызылшақа балапан шығаратын құстар. A) Үйректер. B) Түйеқұстар. C) Жыртқыш құстар. D) Қаз тәрізділер. E) Тауық тәрізділер.

19. Нуклеин қышқылдарының түзілетін орны- A) Клетка орталығы. B) Эндоплазмалық тор. C) Цитоплазма. D) Рибосома. E) Ядро.

20. Ағзада бүйректің атқаратын қызметі: A) Инсулин гармонын түзуге қатысады. B) Су мен улы қосылыстарды бөліп шығаруға қатысады. C) Қанды оттегімен қанықтырыды. D) Адреналин гармонын түзуге қатысады. E) Ақуызды ыдыратады.

21. Мәдени өсімдіктердің орталықтарын ашқан: A) B) C) D) E)

22. Көкек мүгі өсімдігінің споралар дамитын бөлігі: A) сабағы B) қауашағы C) төмпешік қалтасы D) қақпағы E) қалпақшасы

23. Жер жырту факторы: A) Экологиялық. B) Шектеуші. C) Биотикалық. D) Бейбиотикалық. E) Антропогендік.

24. Дезоксирибонуклеин қышқылының түзілуі A) Эндоплазмалық торда B) Ядрода C) Жасуша ортасында D) Цитоплазмада E) Рибосомада

25. Ақ сұлама денесі қабаттары: A) 5 B) 2 C) 3 D) 6 E) 4

26. Су астында риф жартастарын түзетін ішекқуысты: A) Актиния. B) Медуза. C) Көпаяқты маржан. D) Гидра. E) Полип аурелия.

27. Қант ауруының (диабет) болу себебі A) Инсулин гармонының жетпеуінен B) Өсу гармонының дұрыс бөлінбеуінен C) Инсулиннің көп бөлінуінен D) Адреналиннің көп бөлінуінен E) Адреналин жетіспегендіктен

28. Дифтерия (ішсүзек) ауруына қарсы егілетіні: A) емдік сарысу B) антигендер C) физиологиялық ерітінді D) вакцина E) вакцина мен физиологиялық ерітінді

29. Жасыл эвгленаның көбеюі: A) жынысты жолмен B) циста түзу арқылы C) жыныссыз ұзыннан бөліну арқылы D) бүршіктену арқылы E) көлденең екіге бөліну арқылы

30. Негізгі тамыры айқын байқалатын өсімдік- A) Сарғалдақ. B) Пияз. C) Жолжелкен (иманжапырақ). D) Бақбақ. E) Жүгері.

51-вариант

БИОЛОГИЯ

1. Органикалық заттар топырақта: A) ¤згермейді B) Кµбейеді C) Шоѓырланады D) Ыдырайды E) Қалыптасады

2. Раушангүлділердің жемісі: A) Бұршаққап. B) Тұқымша. C) Бұршаққын. D) Көп сүйекті жаңғақ. E) Дәнек.

3. ¤сiмдiктерге әсер ететiн тiрi табиѓат жаѓдайлары - A) Минералдар. B) Барлық тiрi организмдер. C) Ауа, су. D) Жарық, жылу. E) Жер бедерi, топырақ.

4. Хлоропластың қызметі: A) Улы заттарды ыдырату. B) Гүл, жеміске қызыл, сары түс беру. C) Қор затын жинау. D) Көбеюге қатысу. E) Өсімдікке жасыл түс беру.

5. Ішқ±рт ж±қтырѓан адамныњ ауру белгілері- A) Басы айналып, кµзі қарауытады, есінен танады. B) Бауырдыњ жасушалары май жасушаларына орын алмасады. C) Қан қысымы жоѓарылап, ж‰рек ж±мысы к‰шейедi. D) Дәм сезуді және адамныњ тамаққа тәбетін нашарлатады. E) Адамныњ іші ауырады, қ±сады, іші µтеді, әлсізденеді.

6. Жүйке жасушасының қысқа өсіндісі: A) Түйін. B) Жүйке. C) Дендрит. D) Аксон. E) Нейрон.

7. Агроценоздарға жататындар - A) Тундра. B) Өзендер. C) Орман. D) Дала. E) Бақша.

8. Қозықұйрықтың боз арамқұлақтан ерекшелігі: A) Түбіртегі жіңішке, ұзын, түбіртегінде сақинасы бар. B) Қалпақшасының асты қызғылт түсті, түбіртегінде сақинасы болмайды. C) Қалпақшасының асты ақшыл-жасыл түсті. D) Жемісті денесі жер бетіне күзде дамиды. E) Негізінен топ-топ болып өседі.

9. Жауынқұрттың денесіндегі қылтанының атқаратын қызыметі: A) Денені орнықты ұстау. B) Зәр шығару. C) Қозғалу. D) Жиырылу. E) Иіс сезу.

10. Сырттай ұрықтану... тән. A) бауырымен жорғалаушыларға B) адамға C) қос мекенділерге D) құстарға E) сүтқоректілерге

11. Адамдағы кеуде сүйегіндегі қабырғалар саны: A) 13 жұп B) 12 жұп C) 11 жұп D) 9 жұп E) 10 жұп

12. Гидра денесінің қабаттары: A) Бір. B) Үш. C) Көп. D) Екі. E) Төрт.

13. Шаянның құрсақ бунағындағы қысқа аяқшалар саны - A) Сегіз-сегізден. B) Бір-бірден. C) Төрт-төрттен. D) Үш-үштен. E) Екі-екіден.

14. Өсімдіктің азот жинақтаушы-түйнек бактериялары орналасқан орны: A) Тұқымда. B) Сабақта. C) Тамырда. D) Жемісте. E) Жапырақта.

15. Жыл құсы: A) Тоқылдақ. B) Торғай. C) Тырна. D) Қарға. E) Сауысқан.

16. Спора арқылы көбейе алатын өсімдік: A) Шырша B) Бақбақ C) Көкнар D) Мүк E) Қарағай

17. Түйнек бактериялар мен бұршақ тұқымдас өсімдіктердің бірігіп тіршілік етуі: A) Арамтамақтық. B) Бәсекелестік. C) Паразиттік. D) Жыртқыштық. E) Селбесу (симбиоз).

18. Қалқанша безі қызметінің жетіспеушілігінен туатын ауру: A) Микседема B) Алыптық C) Ергежейлік D) Қант ауруы E) Базедов

19. Тыныс алу мүшесінің ауруына жатпайтыны: A) цистит B) фарингит C) трахеит D) плеврит E) тұмау

20. Жасуша рибосомасында түзілетін заттар- A) Ақуыздар (нәруыздар). B) Энергия көзі. C) Көмірсулар. D) Бейорганикалық қосылыстар. E) Майлар.

21. Тері рецепторының орналасқан қабаттары: A) Майлы. B) Сіңірлі. C) Ішкі. D) Шел. E) Сыртқы.

22. Ағзада жетіспегенде “мешел”ауруы пайда болатын дәрумен: A) E B) A C) B D) K E) D

23. Жүрек қабырғасы ... тұрады: A) эпителий ұлпасынан B) көлденең жолақты бұлшықет ұлпасынан C) бірыңғай салалы бұлшықеттен D) жүйкеден E) шеміршекті ұлпадан

24. Жасушаның бөлінуі кезінде ең негізгі қызмет атқаратын органоид: A) Жасуша қосындылары. B) Қозғалыс органоидтары. C) Гольджи жиынтығы. D) Пластидтер. E) Жасуша орталығы.

25. Синантроптың қаңқа қалдығы табылған жер - A) Австралия. B) Европа. C) Азия. D) Пекин. E) Германия.

26. Йод алынатын өсімдік. A) Балдыр B) Бактерия. C) Плаун. D) Саңырауқұлақ. E) Шаңжапырақ (қырықжапырақ).

27. Жануарлар селекциясында депрессияға ұшырататын әдістер: A) Әріден будандастыру. B) Жеке сұрыптау. C) Тұқымаралық сұрыптау. D) Жақын, туыстар арасындағы сұрыптау. E) Жаппай сұрыптау.

28. Табиғатта түрдің тіршілік ету ареалын анықтау критериі. A) Экологиялық - физиологиялық. B) Географиялық - экологиялық. C) Морфологиялық - анатомиялық. D) Физиологиялық - систематикалық. E) Генетикалық - физиологиялық.

29. Былқылдақденелілермен буылтық құрттардың дернәсіл сатысындағы ұқсастығы: A) Тыныс алу жүйесі. B) Желбезектің болуы. C) Денесі буылтықтан құралуы. D) Бақалшақтың болуы. E) Қанайналым жүйесі.

30. Торлы қабықшада орналасқан таяқшадағы қызыл түсті зат родопсинді түзетін витамин A) B12. B) A. C) D. D) C. E) B6.

52-вариант

БИОЛОГИЯ

1. Алқа тұқымдас өсімдік: A) Баклажан. B) Бидай. C) Алма. D) Алмұрт. E) Бұршақ.

2. Бауыр, ұйқыбезінің өзектері ашылатын мүше: A) Қарын. B) Ауыз. C) Өңеш. D) Тоқ ішек. E) Ұлтабарұшы.

3. Т±қымныњ µнуiне қажеттi жаѓдайлар - A) Су, ауа. B) Жылу. C) Су. D) Ауа, жылу. E) Су, жылу, ауа.

4. Астық т±қымдас µсімдіктер тамыры: A) Шашақ B) Жанама C) Кіндік D) Қосалқы E) Негізгі

5. Жасушалар бір-бірімен … арқылы байланысады. A) жасуша ядросы B) вакуоль C) жасушааралық заттар D) жасуша с±йықтыѓы E) цитоплазма

6. Адамның қимыл-әрекетін реттеп дене тепе-теңдігін сақтайтын: A) мишық B) ортаңғы ми. C) бас ми бағаны D) аралық ми E) алдыңғы ми

7. Өлген ағзаларды қарашірікке айналдыратын бактериялар: A) көк жасыл B) сүт C) топырақ D) ашыту E) шіріту

8. Халықаралық Адам және биосфера бағдарламасына қатысушы мемлекеттер - A) Қорықшалар ұйымдастырады. B) Микроқорықтар ұйымдастырады. C) Табиғат ескертқіштерін ұйымдастырады. D) Биосфералық қорықтар ұйымдастырады. E) Кәдімгі қорықтар ұйымдастырады.

9. Өрмекші тәрізділерге жататындар: A) дафния B) аскарида C) кенелер D) ақ планария E) айқұлақ

10. Организмдердің күн мен түннің ұзақтығына жауап қайтарып анықтай білу қабілеті - A) Биологиялық ырғақ. B) Физиологиялық бейімделу. C) Биологиялық сағат. D) Маусымдық өзгерістерге бейімделу. E) Фотопериодизм.

11. Теңіз тасбақаларының аяқтарының ерекшелігі: A) саусақтарының арасында жарғақтары бар B) тек қана артқы аяқтарында ғана жүзу жарғақтары болады C) ұзын тырнақты болады D) құрлықтағы тасбақалардай E) ескек аяққа айналған

12. Қанда глюкозаның үнемі болуын реттейтін без A) Бүйрек үсті безі B) Ұйқы безі C) Қалқанша без D) Бауыр E) Гипофиз

13. Зиготадағы хромосома жиынтығы: A) Триплоидты. B) Тетраплоидты. C) Диплоидты. D) Пентаплоидты. E) Гаплоидты.

14. Қантамырларының қабырғасы түзіледі: A) Көлденең жолақты қаңқа ұлпасынан. B) Көлденең жолақты жүрек ұлпасынан. C) Екібасты бұлшық еттен. D) Бірыңғай салалы бұлшық ет ұлпасынан. E) Үшбасты бұлшық еттен.

15. Гидрада қорытылмаған қорек қалдығының шығарылуы: A) Аузы арқылы. B) Табан арқылы. C) Эктодерма арқылы. D) Энтодерма арқылы. E) Сабақша арқылы.

16. Картоптың гүлдері: A) Екі үйлі B) Қос жынысты C) Жыныссыз D) Дара жынысты E) Бір үйлі

17. Ағзаның иммунитет жүйесін құрайтын қан компоненті: A) Тромбоцит. B) Фибриноген. C) Гемоглобин. D) Лейкоцит. E) Эритроцит.

18. Балаларда мешел ауруының дамуы мына витаминнің (дәруменнің) жетіспеуінен болады- A) Д. B) А. C) В12. D) В1. E) С.

19. Физикалық жұмыс кезінде жылудың теріден сыртқа шығарылу себебі: A) Қанда қанттың көбеюінен. B) Лүпілдің баяулауынан. C) Бауырдың күшті жұмысынан. D) Тердің булануынан. E) Лүпілдің артуынан.

20. Майлардың, көмірсулардың синтезделу әрекеті жүреді: A) Гольджи комплексінде. B) Тегіс бетті эндоплазмалық торда. C) Лизосомада. D) Ядрода. E) Вакуольде.

21. Неандертальдықтар - A) Саналы адам. B) Антропоидтар (адамтектес маймылдар). C) Ертедегі адамдар. D) Тік жүретін адам. E) Жартылай маймылдар.

22. Өкпеден жүрекке баратын қантамыр бай: A) азотқа B) оттегіне C) бөгде газдарға D) азот оксидіне (II) E) көмірқышқыл газына

23. Ақ сұлама денесін құрайтын ұлпаларға жатпайтыны: A) қан B) дәнекер C) жабын D) бұлшық ет E) жүйке

24. РНҚ молекуласының тізбегі: A) 2 B) 3 C) 1 D) 5 E) 4

25. Күріштің, қант қамысы, көптеген көкөніс дақылдарының отаны: A) Орталық Америка орталығы. B) Абиссиния орталығы. C) Шығыс Азия орталығы. D) Оңтүстік Азияның тропиктік орталығы. E) Жерорта теңізі орталығы.

26. Заттың пішіні мен түсін ажырататын көздің A) қасаң қабықшасы. B) көз бұршағы. C) ақ қабықшасы. D) тор қабықшасы ішіндегі құтыша. E) нұрлы қабықшасы.

27. Биогеоценоздың ауысуына байланыссыз жүретін өзгерістер: A) Биогеоценоздағы организмдердің тіршілік ортасына байланысты өзгеруі. B) Табиғаттағы түрлі апаттар. C) Климаттың өзгеруі. D) Адамның түрлі шаруашылық әрекеттері. E) Ағзалардың табиғаттағы маусымдық өзгерістерге бейімделуі.

28. Тоспа ұлуының қан айналым жүйесі: A) тұйық B) үлкен қан айналу жүйесі C) кіші қан айналу жүйесі D) болмайды E) ашық

29. Ақ мүк деп аталу себебі: A) Шымтезекке айналуынан. B) Өлі жасушаларының іші ауаға толы болғандықтан. C) Тамыры болмағандықтан. D) Ризоидтары болмағандықтан. E) Батпақта өсетіндіктен.

30. Түрлер арасында қоректері біркелкі болған жағдайда туындайтын: A) Жыртқыштық. B) Тіршілік үшін күрес. C) Селбесу. D) Паразиттік. E) Арамтамақтық.

53-вариант