1-вариант, биология (стр. 20 )

БИОЛОГИЯ

1. Тасбақатәрізділердіњ ерекшелігі - A) Денесі қабыршақпен қапталѓан. B) Денесі қауырсынмен, саусақтары м‰йізді қабыршақпен қапталѓан. C) Денесін плакоидты қабыршақтар қаптайды. D) Денесі мүйізді сауытпен қапталѓан. E) Денесінде бес қатар ірі м‰йізді шатырлары бар.

2. Суды көп мөлшерде қажет ететін дақыл: A) Қарабидай. B) Күріш. C) Тары. D) Бидай. E) Сұлы.

3. Жас өркеннің сыртқы қабаты: A) Өң. B) Тін. C) Өзек. D) Сүрек. E) Тоз.

4. Адамның тәулігіне бөлінетін сілекей мөлшері: A) 2 литр. B) 1,5 литр. C) 1 литр. D) 2,5 литр. E) 3 литр.

5. Хош иісті: A) Гүлсағақ. B) Гүлтабан. C) Тостағанша. D) Күлте. E) Тұқым.

6. Ішкі секреция бездерінің бөлетіні A) Тер B) Дәрумендер C) Фермент D) Гормон E) Сілекей

7. Сүтқоректілердің зәр шығару мүшесі: A) Өңеш B) Қарын C) Бүйрек D) Кеңірдек E) Өкпе

8. Түр критерилерінің басты белгісі: A) Морфологиялық. B) Географиялық. C) Генетикалық. D) Физиологиялық. E) Экологиялық.

9. Адамдағы кеуде сүйегіндегі қабырғалар саны: A) 12 жұп B) 13 жұп C) 11 жұп D) 10 жұп E) 9 жұп

10. Тек өсімдіктер жасушасына ғана тән органоид. A) Пластидтер. B) Лизосома. C) Митохондрия. D) Гольджи комплексі. E) Рибосома.

11. Тіршілік үшін түраралық күрес дегеніміз- A) Қоршаған ортамен күрес. B) Бір түрдің арасындағы күрес. C) Қайшылықпен өтетін күрес. D) Жеке даралар арасындағы бәсекелестік. E) Жеке түрлер арасындағы күрес.

12. Жүйке жасушасының ұзын өсіндісі: A) Аксон. B) Дендрит. C) Түйіндер. D) Денесі. E) Нейрон.

13. Сапрофиттерге жататыны: A) Балдырлар. B) Шаңжапырақтар. C) Қыналар. D) Плаундар. E) Саңырауқұлақтар.

14. Жердің саналы қабығы- A) Гидросфера. B) Биосфера. C) Ноосфера. D) Литосфера. E) Атмосфера.

15. Ағзалардың төменгі сатыдан жоғарғы сатыларға дейін көтеріліп, құрылыстарының күрделенуі, даралар санының артуы, ареалының кеңеюімен байланысты популяция: A) Биологиялық регресс. B) Биологиялық прогресс. C) Дивергенция. D) Конвергенция. E) Идиоадаптация.

16. Буылтық құрттардың жүйке жүйесі: A) құрсақ түйіндері B) әр буылтықта жеке ми C) ми мен жүйке түйіндері D) тек жұтқыншақ үсті түйіні E) тек жұтқыншақ асты түйін

17. Гидраның дене қуысының саны: A) 5 B) 2 C) 3 D) 1 E) 4

18. Көз бұршағы қызметінің өзгеруіне байланысты болатын көру кемістігінің атауы A) көздің жасаурауы. B) көз зақымы. C) конъюнктивит. D) алыстан және жақыннан көргіштік. E) трахома.

19. Ұлудың қаны қай мүшеде тазарады: A) Өкпеде. B) Ішекте. C) Желбезекте. D) Жүректе. E) Бүйректе.

20. Ағзада жетіспегенде “мешел”ауруы пайда болатын дәрумен: A) B B) D C) E D) K E) A

21. Гемоглобині бар қан жасушалары: A) Тромбоциттер. B) Лейкоциттер. C) Эритроциттер. D) Лимфоциттер. E) Фагоциттер.

22. Көбелектердің басқа бунақденелілерден айырмашылығы: A) Екі жұп қанаты бар. B) Бір жұп қанаты – қатқыл, екінші жұп қанаты – жарғақ. C) Қанаты жоқ, не нашар дамығын. D) Бір жұп мөлдір қанаты бар. E) Қанатын ұсақ қабыршақтар қаптайды.

23. Фотосинтездеуші және қор жинаушы ұлпалардың біріктірілген атауы: A) Өткізгіш B) Негізгі C) Жабын D) Тірек E) Түзуші

24. Асбұршақ тұқымы өне бастағанда, алғашқы пайда болатыны: A) Сабақша. B) Тамырша. C) Бүршікше. D) Жапырақша. E) Тұқым бастама.

25. Ойлау процесі... байланысты. A) миға B) қимыл жүйкеге C) жұлынға D) сезгіш жүйкеге E) жүйкенің шеткі бөлімдеріне

26. Түрленбей дамитын омыртқасыз жануарларға жататындар- A) Жәндіктер. B) Ішекқуыстылар. C) Шаянтектестер. D) Өрмекшілер. E) Құрттар.

27. Тірі ағзада жүретін химиялық процесс ... байланысты. A) ауа райының барлық жиынтығына B) айналадағы орта жиынтығына C) сыртқы температураға, ылғалдыққа D) ішкі температура мен ылғалдылыққа E) сыртқы және ішкі температураға

28. Ақ мүк деп аталу себебі: A) Тамыры болмағандықтан. B) Өлі жасушаларының іші ауаға толы болғандықтан. C) Ризоидтары болмағандықтан. D) Шымтезекке айналуынан. E) Батпақта өсетіндіктен.

29. Адамдағы атавизм белгілері- A) Қалың түктілігі. B) Соқыр ішек өскіні. C) Үшінші қабақ. D) Құлақ қалқаны. E) Адам қаңқасындағы құйымшақ.

30. Сыртқы және ішкі ортада байқалатын хромосомадағы өзгергіштік: A) Реакция нормасы. B) Өзгергіштік. C) Модификация. D) Кроссинговер. E) Мутация.

78-вариант

БИОЛОГИЯ

1. Бауыр, ұйқыбезінің өзектері ашылатын мүше: A) Тоқ ішек. B) Қарын. C) Ауыз. D) Ұлтабарұшы. E) Өңеш.

2. Т‰йнек бактериялары кездеседі: A) Б±ршақ т±қымдас µсімдік сабаѓында B) Б±ршақ т±қымдас µсімдік тамырында C) Астық т±қымдас µсімдік сабаѓында D) Итм±рын жалѓан жемісінде E) Картоп т‰йнегінде

3. Балықтардың тыныс алу мүшесі: A) Өкпе. B) Өкпе көпіршігі. C) Желбезек. D) Ауатамыр. E) Трахея.

4. Сабақтың дәл ортасында орналасқан қабат: A) Тін. B) Камбий. C) Тоз. D) Өзек. E) Сүрек.

5. Қос жынысты гүл: A) Аналығы ғана бар гүл. B) Аталығы да, аналығы да бір гүлде орналасқан. C) Жыныссыз гүлдер. D) Аталығы ғана бар гүл. E) Аталығы да, аналығы да жоқ гүл.

6. Судың қалың қабатында жүзіп жүретін ішекқуыстылар- A) қызыл маржандар. B) медузалар. C) гидралар. D) актиниялар. E) риф түзуші маржандар.

7. Қан бұл... ұлпа. A) дәнекер B) нерв C) эпителий D) көлденең жолақты E) бұлшық ет

8. Қозықұйрықтың боз арамқұлақтан ерекшелігі: A) Қалпақшасының асты қызғылт түсті, түбіртегінде сақинасы болмайды. B) Қалпақшасының асты ақшыл-жасыл түсті. C) Жемісті денесі жер бетіне күзде дамиды. D) Негізінен топ-топ болып өседі. E) Түбіртегі жіңішке, ұзын, түбіртегінде сақинасы бар.

9. Өкпенің сыртқы қабатының атауы: A) сероз B) көпіршіктер C) түтіншелер D) кедір-бұдыр қабықша E) плевра (сіріқауыз)

10. Өсімдіктің азот жинақтаушы-түйнек бактериялары орналасқан орны: A) Тұқымда. B) Тамырда. C) Жемісте. D) Сабақта. E) Жапырақта.

11. Тұмаумен ауырғанда микроорганизмдердің әсерінен құлақтың қабынатын бөлімі- A) Ішкі құлақ. B) Есту сүйектері. C) Сыртқы құлақ. D) Ортаңғы құлақ. E) Есту түтігі.

12. Хламидомонада жасушасының сыртын қаптайтын: A) Кірпікшелер. B) Қабықша. C) Көзше. D) Талшықтар. E) Хроматофор.

13. Генетикалық зерттеу әдістеріне жатпайтыны: A) салыстырмалы анатомиялық B) егіздік C) генеологиялық D) цитогенетикалық E) гибридологиялық

14. Қанда глюкозаның үнемі болуын реттейтін без A) Гипофиз B) Қалқанша без C) Ұйқы безі D) Бүйрек үсті безі E) Бауыр

15. Бактериофаг - бүл A) Бактерияны зақымдаушы вирус B) Бактериядағы жасушаның бөлігі C) Балдырлар мен саңырауқұлақтардың тобы D) Эукариотты жасушаларды жансыздандыратын бактериялар E) Вирус пен бактерияның тобы

16. Өсімдіктерге беріктік қасиет беретін ұлпа: A) Фотосинтездеуші B) Жабын C) Қорға жинаушы D) Түзуші E) Тірек

17. Буынның шығуы: A) қабығы зақымданғанда B) буын қалтасы зақымдалса C) буын сүйектері орнынан тайғанда D) сүйек зақымдалмай, сүйектің ойысы зақымдалса E) сіңір созылғанда

18. Энцефалит ауруын тарататын жәндік: A) Алма кенесі. B) Берішкене. C) Құс кенесі. D) Ұн кенесі. E) Тайга кенесі.

19. Гүлді өсімдіктің мүшесіне жатпайтындар: A) Тамыр. B) Сабақ. C) Ризойдтар. D) Тұқым. E) Жапырақ.

20. Жыныс жасушасындағы хромосома саны: A) 43 B) 22 C) 21 D) 23 E) 46

21. Ақуызға (нәруызға) жатпайтын күрделі зат: A) глюкоза B) өт C) токсин D) фермент E) гормон

22. Теңіздерде, топырақта, адамдарда, өсімдіктерде, жануарларда, тұнық суда тіршілік ететін паразит құрттар: A) сорғыш құрттар B) нереида C) шұбалшаң D) таспа құрттар E) жұмыр құрттар

23. Жүйке жасушаларының ми және жұлыннан тысқары жерде шоғырлануы: A) Дендрит. B) Нейрон. C) Аксон. D) Жүйке. E) Түйіндер.

24. Үлкен тоспа ұлудың жүрегі: A) Төрт бөлік. B) Екі бөлік. C) Бес бұрыш тәрізді. D) Үш бөлік. E) Бір бөлік.

25. Бір түр дараларының екінші түр дараларына жемтік болуы: A) Жыртқыштық. B) Арамтамақтық. C) Селбесу. D) Бәсекелестік. E) Паразиттік.

26. Онтогенездік дамуда эктодерма қабатынан пайда болатын: A) Зәр шығару жүйесі. B) Хорда. C) Жүйке тақташасы. D) Ішек. E) Бұлшық ет.

27. Түрлер арасында қоректері біркелкі болған жағдайда туындайтын: A) Паразиттік. B) Арамтамақтық. C) Жыртқыштық. D) Селбесу. E) Тіршілік үшін күрес.

28. Жануарлар селекциясында депрессияға ұшырататын әдістер: A) Жеке сұрыптау. B) Тұқымаралық сұрыптау. C) Әріден будандастыру. D) Жақын, туыстар арасындағы сұрыптау. E) Жаппай сұрыптау.

29. ДНҚ молекуласының құрамына кіретін A) 5 типті неуклеотид B) 6 типті неуклеотид C) 2 типті неуклеотид D) 4 типті неуклеотид E) 3 типті неуклеотид

30. Синантроптың қаңқа қалдығы табылған жер - A) Азия. B) Австралия. C) Пекин. D) Германия. E) Европа.

79-вариант

БИОЛОГИЯ

1. Раушангүлділерге жататын шөптесін өсімдік: A) Көкнәр. B) Алабота. C) Жоңышқа. D) Қазтабан. E) Картоп.

2. Қос жынысты гүл: A) Аталығы да, аналығы да бір гүлде орналасқан. B) Аталығы да, аналығы да жоқ гүл. C) Жыныссыз гүлдер. D) Аналығы ғана бар гүл. E) Аталығы ғана бар гүл.

3. Бауыр, ұйқыбезінің өзектері ашылатын мүше: A) Ауыз. B) Өңеш. C) Ұлтабарұшы. D) Тоқ ішек. E) Қарын.

4. Мишығы нашар дамыған: A) Қосмекенділерде. B) Сүйекті балықтарда. C) Шеміршекті балықтарда. D) Жорғалаушыларда. E) Құстарда.

5. Сабақтыњ жуандап µсуі... байланысты. A) камбий қабатына B) с‰рек қабатына C) жасымықшаларѓа D) тоз және тін қабатына E) өзек қабатына

6. Көздің бұзылуы ағзада мына дәруменнің (витаминнің) жетіспеуінен A) В2. B) А. C) Д. D) С. E) В1.

7. Жердің қатты қабығы- A) Гидросфера. B) Атмосфера. C) Биосфера. D) Литосфера. E) Ноосфера.

8. Тамақ өнеркәсібінде пайдаланатын бактериялар: A) Топырақ бактериялары. B) Ауру туғызытан бактериялар. C) Сүтқышқыл бактериялары. D) Шіріту бактериялары. E) Түйнек бактериялары.

9. Жүректің бұлшықетті қабаты: A) Эпикард. B) Құлақша. C) Эндокард. D) Миокард. E) Қарынша.

10. Судың қалың қабатында жүзіп жүретін ішекқуыстылар- A) риф түзуші маржандар. B) медузалар. C) қызыл маржандар. D) актиниялар. E) гидралар.

11. Сүтқоректілердің зәр шығару мүшесі: A) Бүйрек B) Кеңірдек C) Өңеш D) Қарын E) Өкпе

12. Қантамырларының қабырғасы түзіледі: A) Көлденең жолақты қаңқа ұлпасынан. B) Үшбасты бұлшық еттен. C) Екібасты бұлшық еттен. D) Бірыңғай салалы бұлшық ет ұлпасынан. E) Көлденең жолақты жүрек ұлпасынан.

13. Дайын органикалық заттармен қоректенетін ағзалар: A) Гетеротрофтар. B) Прокариоттар. C) Эукариоттар. D) Анаэробтар. E) Автотрофтар.

14. Асқынғанда жөтеліп қан түкіретін жұқпалы ауру: A) гайморит B) туберкулез C) трахеит D) силикоз E) ларингит

15. Жүйке жүйесінің шеткі бөлімдері. A) Ортаңғы ми B) Үлкен ми сыңарлары C) Мишық D) Жүйке, түйіндер E) Сопақша ми

16. Өрмекшінің көзі ... жұп. A) бес B) екі C) үш D) бір E) төрт

17. ің пікірі бойынша, эволюцияның ең негізгі қозғаушы күші: A) Оқшауланып күресу. B) Популяциялардың сан мөлшерінің ауытқуы, сыртқы ортаға байланысты. C) Ағзалардың ең бір жоғары сатыға көтеріле дами түсуі, жаттығуға байланысты. D) Тіршілік үшін күрес. E) Тұқымқуалайтын өзгергіштік.

18. Ішкі және сыртқы секреция бездерінің қызметін қатар атқарады A) Сілекей безі B) Ұйқы безі C) Эпифиз D) Май безі E) Гипофиз

19. Шұбалшаңның асқорыту жүйесі.: A) Ауыз—жұтқыншақ—қарын—аналь тесігі. B) Ауыз—өңеш—жемсау—қарын—артқы ішек. C) Ауыз—өңеш—қарын—ішек—аналь тесігі. D) Ауыз—жұтқыншақ—өңеш—жемсау—қарын—ішек—аналь тесігі. E) Ауыз—жұтқыншақ—қарын—ішек—тік ішек.

20. Балаларда мешел ауруының дамуы мына витаминнің (дәруменнің) жетіспеуінен болады- A) С. B) В1. C) А. D) В12. E) Д.

21. Адамдарда болатын рудименттік мүшелер: A) Құйрықты адам. B) Соқырішегі. C) Көпемшекті. D) Сойдақ тістерінің болуы. E) Денесіндегі қалың түгі.

22. Былқылдақденелілер типіне жататын жәндіктердің денесі: A) Жұмыр және өте жұмсақ. B) Буылтықсыз және өте жұмсақ. C) Буылтықты және өте жұмсақ. D) Жұмыр және буылтықтан тұрады. E) Буылтықтардан және сирек қылтаннан тұрады.

23. Батпақты жерде өсетін өсімдікке жататын: A) Көкпек. B) Таспа (астрагал). C) Көк кекіре. D) Көде. E) Қамыс.

24. Объективте 15 саны, окулярда 7 саны көрсетілген микроскоптың үлкейтуі: A) 42 есе B) 22 есе C) 35 есе D) 100 есе E) 105 есе

25. Ақ мүк деп аталу себебі: A) Тамыры болмағандықтан. B) Шымтезекке айналуынан. C) Өлі жасушаларының іші ауаға толы болғандықтан. D) Батпақта өсетіндіктен. E) Ризоидтары болмағандықтан.

26. Адамдағы атавизм: A) Көп емшектілік. B) Соқырішегі. C) Шонданай сүйегі. D) Көздегі үшінші қабақ. E) Құлақ қалқаны.

27. Табиғатта түрдің тіршілік ету ареалын анықтау критериі. A) Экологиялық - физиологиялық. B) Морфологиялық - анатомиялық. C) Географиялық - экологиялық. D) Физиологиялық - систематикалық. E) Генетикалық - физиологиялық.

28. Гомологиялық хромосоманың мейоздық бөлінуі кезінде бір-бірімен тығыз жанасуы... деп аталады. A) трансляция B) партеногенез C) конъюгациялану D) кроссинговер E) транскрипция

29. Қызыл гүлді ас бұршағын (генотипі АА) гүлі ақ түсті дарамен будандастырғанда (генотипі аа) бірінші ұрпағында (F1) алынатын гибридтері: A) 100% ақ гүлділер. B) 25% ақ гүлділер және 75% қызыл гүлділер. C) 25% қызыл гүлді және 75% ақ гүлділер. D) 50% қызыл гүлді және 50% ақ гүлділер. E) 100% қызыл гүлділер.

30. Табиғатта жарықтың маусымдық ырғағының әсері: A) маусымдық және жылдық B) күндізгі және түнгі C) жылдық және тәуліктік D) тәуліктік және жылдық E) тәуліктік және маусымдық

80-вариант

БИОЛОГИЯ

1. Сазанның жүйке жүйесінің құрылысы – A) Ж±лын, бес бµлікті ми. B) Алдыњѓы ми, сопақша ми, мишық. C) Мишық, алдыњѓы ми, ж±лын. D) Ж±лын, ортањѓы ми, сопақша ми. E) Мишық, ортањѓы ми, ж±лын.

2. Ағаштың қабығының қабаттары: A) Өзек. B) Сүрек талшықтары. C) Тоз, тін, өң. D) Сүрек. E) Камбий.

3. Көмірсу қорытыла бастайды: A) Өңеште. B) Тік ішекте. C) Қарында. D) Ауыз қуысында. E) Тоқ ішекте.

4. Бидайдың гүлшоғыры: A) Шашақгүл. B) Собық. C) Себетгүл. D) Қалқанша гүл. E) Күрделі, масақ.

5. Орамжапырақгүлділер (шаршыгүл) гүлінің формуласы: A) ТКАЖ. B) ТКАЖ. C) ТКАЖ. D) ТКАЖ. E) ТКАЖ.

6. Адамдағы кеуде сүйегіндегі қабырғалар саны: A) 9 жұп B) 10 жұп C) 12 жұп D) 13 жұп E) 11 жұп

7. Өсімдіктердің жаңа іріктемелері мен жануарлардың тұқымдарын жасау, жақсарту, ұсақ ағзалардың штаммаларын алу әдістерін зерттейтін ғылым: A) Экология. B) Эмбриология. C) Селекция. D) Цитология. E) Генетика.

8. Кеуде қуысын құрсақ қуысынан бөліп тұратын: A) Асқазан, көлденең жолақты бұлшықет. B) Тегіс бұлшықет. C) Сіңірлер. D) Көкет. E) Қабырғааралық бұлшықет.

9. Аралық ми... реттейді: A) сезім мүшелерінің жұмысын. B) бұлшық еттердің жұмысын. C) ішкі мүшелермен байланысты. D) ішкі секреция бездерінің жұмысын. E) қозғалысты.

10. Қалпақшалы улы саңырауқұлақ - A) Арышқұлақ. B) Ақ саңырауқұлақ. C) Жалған түбіртек. D) Түлкіжем. E) Майқұлақ.

11. Тек өсімдіктер жасушасына ғана тән органоид. A) Пластидтер. B) Рибосома. C) Лизосома. D) Гольджи комплексі. E) Митохондрия.

12. Эритроциттің қызметі: A) бактерияларды залалсыздандырады B) антиденелерді жасауға қатысады C) қанның ұюына қатысады D) CO2-мен берік байланысын реттейді E) оттегін тасымалдайды

13. Тілдің ұшы … сезеді. A) тұздылықты B) тәттіні C) қышқылды D) ащыны E) күйдіретін ащыны

14. Шаянның құрсақ бунағындағы қысқа аяқшалар саны - A) Үш-үштен. B) Екі-екіден. C) Бір-бірден. D) Төрт-төрттен. E) Сегіз-сегізден.

15. РНҚ молекуласында азотты негіздерінің жетіспейтін түрі: A) Гуанин. B) Аденин. C) Урацил. D) Тимин. E) Цитозин.

16. Плаунның спораларының дамитын орны- A) Төселмелі сабағында. B) Жапырағында. C) Қосалқы тамырында. D) Тамырында. E) Тік өскен сабағындағы масақшада.

17. Гельминтология ғылымының зерттейтіні: A) Паразит шаяндар. B) Паразит құстар. C) Қосмекенділер. D) Балықтар. E) Паразит құрттар.

18. Макроэволюция түзетіндер: A) Түрлер. B) Туыстар. C) Түраралық. D) Популяция. E) Даралар.

19. Бидай тұқымын егу температурасы- A) 1-40 С. B) 1-150 С. C) 1-80 С. D) 1-90 С. E) 1-70 С.

20. Қарапайымдылардың өте қарапайым құрылысты өкілі: A) эвглена B) бурсария C) жалаңаш бақалшақсыз амеба D) кебісше E) сәулелі амеба

21. 1 гр май ыдырағанда бөлінетін энергия: A) 17,8 КДЖ B) 32 КДЖ C) 30 КДЖ D) 38,9 КДЖ E) 26 КДЖ

22. Гидра қармалауыштарының саны: A) 5-8 B) 11-12 C) 4-5 D) 9-10 E) 2-3

23. Қамыс тұқымдарының таралу жолы: A) Жел B) Жануарлар C) Су D) Өздігінен E) Ауа

24. Қолдан сұрыптауда- A) Қол тұқым мен іріктемелер алынады. B) Жаңа түрлер алынады. C) Популяция пайдасына әсер етеді. D) Адамның қатысуынсыз жүреді. E) Органикалық дүниенің барлық тарихи дамуында жүреді.

25. Адамдағы атавизм белгілері- A) Қалың түктілігі. B) Соқыр ішек өскіні. C) Үшінші қабақ. D) Адам қаңқасындағы құйымшақ. E) Құлақ қалқаны.

26. Ойлау процесі... байланысты. A) жұлынға B) сезгіш жүйкеге C) жүйкенің шеткі бөлімдеріне D) қимыл жүйкеге E) миға

27. Темекі түтінінде адам организміне өте қауіптісі - A) Алкоголь. B) Күл. C) Органикалық қышқылдар. D) Инертті газ. E) Көмір тотығы.

28. Көміртегінің топырақта жинақталуы- A) Көмір түрінде. B) Органикалық қосылыстар түрінде. C) Кальций карбонаты түрінде. D) Көмірқышқыл газы түрінде. E) Шөгінді массалар түрінде.

29. Даралар арасында бір-бірімен тығыз байланыста болатын түрлер тізбегі: A) Экологиялық пирамида. B) Заттардың айналымы. C) Қоректену торы. D) Қоректік. E) Биоценоз.

30. Мейоздық жолмен бөлінетіндер: A) прокариоттар B) жыныс жасушалары C) қуық бұлшық еті, эпителий ұлпасы D) зақымдалған ұлпалар E) эмбриондық ұлпалар

81-вариант