Секция 6 Социально-гуманитарные науки (стр. 6 )

ӘОЖ 373:

ЖАС ҰРПАҚҚА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУ - ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕ

Бимағанбетова А., МПиП-11 тобының 2 курс магистранты; Ғыл. жет.: Қ., п.ғ.к., доц.

Ш. Есенов атындағы КМТжИУ, Ақтау қ., Қазақстан Республикасы

Е-mail: *****@***ru

Ғылыми-техникалық революция және онымен бірге болатын қоршаған ортадағы қолайсыз өзгерістер, планетаның экобалансысының шұғыл бұзылуына алып келді. Адамның табиғат зандылықтарымен санаспауы салдарынан туындаған бұл экологиялық қайшылықтың өріс алуы табиғатты, яғни, суды, ауаны, жерді, қазба байлықтарды қорғау қазіргі кезде дүние жүзілік өзекті мәселеге айналып отыр. Адам өзін ғасырлар бойы табиғаттың қожасы, билеушісі ретінде сезініп, оған өзінің материалдық кажеттілігін керегінше канағаттандырып, бірақ табиғатқа келтірген шығынының орнын толтыруға, оған дер кезінде қамқорлық жасауға әрекеттебеді, бұл оған өзгеше тұтыну психологиясын қалыптастырды. Адамзаттың тарихи дамуы, техникалық прогресстің жеделдеуі, қоғам мен табиғат арасындағы катынасты барынша шиеленістіре түсетінін ескере отырып К. Маркс: «Мәдениет егер ол стихиялы дамыса... өзінен кейін шөл даланы ғана қалдырады»-деді. Бұл пікірдің айтылғанына 155 жылдан астам уақыт өтсе де, ол өзінің мәнділігін жойған жок,

Қазіргі уақытта қоғамда болып жатқан ғылыми-техникалық және әлеуметтік саяси өзгерістер барысында экологиялық мәселелер көкейкесті проблемаға айналып отыр. Оған себеп табиғаттың, қоршаған ортаның зандылықтарымен санаспау салдарынан туған қарама-қайшылықтар. Соған байланысты, «қоғам-адам-табиғат» арасындағы қарама-қайшылықтарды шешіп, жол табу және экологиялық білім мен тәрбие беру ісін жүзеге асырып, оқу-тәрбие процесін экологияландырып, оның ғылыми деңгейін арттыру қажет болып табылады.

Қазіргі кезде Жер шарындағы жаппай экологиялық апаттардың таралуы және оның алдын алу мақсатында табиғатты қорғау жұмыстарын жаңа негізде жетілдірудің қажеттілігі экологиялық мәселенің өзектілігін көрсетеді. Осы тұрғыдан, ҚР білім беруді жетілдірудің Мемлекеттік бағдарламасында көрсетілгендей жас ұрпаққа экологиялық білім мен тәрбие беруді жетілдіруді міндеттейді [1].

Ғылыми-техникалық прогрестің өркендеуі, адамдардың шаруашылық іс-әрекетінің қауырт дамуы артып, өндірістің өсуіне қарай табиғаттан алынатын шикізат пен өндіріс қалдықтарының көлемі айтарлықтай көбейіп, қоршаған ортаға үдемелі, көбінесе бүлдірушілік сипатта әсер етуде. Қазіргі кезде табиғат пен адам арасындағы қарым-қатынасты дұрыс жолға қойып, табиғат байлықтарын көздің қарашығындай сақтап, оны үнемдеп пайдаланып, сондай-ақ шаруашылықты ғылыми тұрғыдан жүргізіп, табиғаттан қанша қажет болса, тек сонша ғана ала білу жөнінде біртұтас кешенді шаралар жасау қажет болып табылады.

Бұл мәселе жөнінде бір қатар ғалым-педагогтар Ә.С. Бейсенова, , И. Д. Зверев, , және т. б. мектеп оқушыларына оқу-тәрбие процесінде экологиялық білім мен тәрбие берудің жағдайларын, мүмкінділіктерін жазған болатын[2].

Белгілі философтар , , Г. Смирнова, А.Қасабеков, Ж. Алтаев, т. б. жасөспірімдерге экологиялық ұғым-түсініктерін қалыптастыруда «қоғам-адам-табиғат» арасындагы дүние-танымдық сана формаларын саралау тұрғысынан қарастырады. Себебі, адамның тұрмыс-тіршілігінің әлеуметтік мәнге ие болуының нәтижесінде санасы дамып, жетіледі. Сана - адамның іс-әрекеті мен мінез-құлқын реттеп, бағыт-бағдар беріп отырады. Ол жеке тұлғаның қызметін іске асырудан, оның творчестволық ойлау әрекетінен көрініс табады. Жеке адамның басқа адамдармен - табиғи ортамен қарым-қатынаста болып, сана-сезімінің дамуы, өзіне, басқа адамдарға қоршаған заттық дүниеге көзқарас - пікірінің қалыптасуы жеке адамның жетілдірудің негізгі факторы болып саналады. Сонымен, адамның ақыл ойы мен сана-сезім бірлігін дәлелдейтін тұжырым жеке тұлғаның экологиялық проблемаларға жаңаша көзқараспен қарауға бағыттайды[3].

Психологтар , , М. Мұқанов, Т. Тәжібаев, т. б. өз еңбектерінде оқушыларға экологиялық тәрбие беру, қоршаған ортамен қарым-қатынаста психологиялық жас ерекшеліктерін ескергенде ғана нәтижелі болады деген пікірлер айтқан. әрбір жеке адамның қоршаған ортамен байланысының басты компоненттерінің бірі - қарым-қатынас деп санайды. Ол табиғатқа адамгершілік қатынасын қалыптастыру, мінез-құлық нормаларын қалыптастыру екенін көрсете отырып, «...басқа адамдармен жарамды қатынасқа ену, басқа адамдардың адамша тіршілік етуіне жағдай жасай білу тек толық бағалы адамның ғана қолынан келуі мүмкін, ал ол дегеніміз дүниеге, өмірге, табиғатқа шын дос қатынастағы адам», - дейді [4].

Табиғи байлық қорларын қорғау дегеніміз - бұларды мүлдем пайдаланбау емес, керісінше оларды ұқыпты, тиімді пайдаланып, ысырапшылдыққа жол бермеу болып табылады. Қоршаған ортаны қорғау мен оның байлытын тиімді пайдаланудың ҚР Конституциясынан орын алуы, арнаулы өкіметтік қаулы-қарарларының қабылдануы, экологиялық тәрбие беру мен қоршаған табиғи ортаны қорғаудың қажеттілігінің күннен-күнге арта түсуі бұл істі жүзеге асыруды бала бақшадан бастап жоғары оқу орындарына дейінгі тәрбие беру орындарында, оқу тәрбие жұмыстарының әр түрлі формалары мен әдістерін пайдалануды міндеттен отыр. Мұның мәні-жас ұрпақты қоршаған табиғатқа және оның байлықтарына ұқыпты қарауға үйретіп, үнемді пайдаланудың маңызды мәселе екендігін ұғындыру, табиғатқа дұрыс қарым-қатынас жасау жөніндегі қажетті біліммен қаруландырып, икемділік, дағдыларын қалыптастыру. Қазіргі кезде біздің елімізде әрбір азамат Отанымыздың табиғатын аялауға, оның байлықтарын қорғауға міндетті деген талаптар барлық уақытта бірдей жүзеге асырылып отырылмағаны мәлім. Тоқырау жылдарындағы жасалған әр түрлі жұмыстар, яғни ядролық жарылыстар, тың игерудегі келеңсіздіктер, табиғат байлықтарын орынсыз пайдалану, бірыңғай экономикаиық өндірістік мүдделер басшылыққа алынып, экологиялық талаптар ескерілмегендіктен еліміздің табиғаты үлкен зиян шекті. Адамдардың табиғатқа жасаған жыртқыштығы, сыпайылап айтқанда, табиғи ресурстарды жөнсіз пайдаланудан табиғаттың экологиялық тепе-теңдігі бұзылды.

Адам мен табиғаттың соншалық нәзік байланысына иненің жасауындай болса да зақым түссе, бұл адамзаттың жер бетінде биологиялық түр ретінде өмір сүруіне қауіпті зардаптар туғызады. Табиғат қорғаудың нақтылы мәселелерін шешуге тым бой алдырып, біз табиғаттың өмір сүру заңдарын білмейінше, жұмсаған бар күш жігеріміз табиғат пен адам арасындағы қайшылықты туғызған себептермен емес, оның зардаптарымен күресуге жұмсайтынымызды естен шығарып аламыз. «Адамды құтқару дегеніміз - ең алдымен табиғатты сақтау. Бұл жерде тек биологтар ғана айтатын тезистің әділдігін мойындатар дәлелдер келтіре алады», - деп жазады эколог Ф. Рамад[5].

«Адам деген - асқақ ат»,- М. Горькийдің гуманизмге толы үндеуі осындай еді; «Табиғат, Табиғат-Ана» деген сөздің асқақтылығы одан да кем емес. Жаңа экологиялық мәдениет осыны мойындауы тиіс. Табиғатқа деген ілтипат - бұл адамға да көрсетілген құрмет»[5]. Жоғарыда айтылғандардан шығаратын қорытынды айқын: адамдарды құтқару жолындағы әрекетті табиғаттың тіршілік ету және даму заңдылықтарын оқып үйренуден бастау қажет. Қазіргі кезде қоршаған табиғи ортаны қорғау мен экологиялық тәрбие беру саласында себептеи гөрі салдарға көбірек көңіл бөлінетіні айқын болып отыр. Нәтижесінде табиғат пен қоғамда орын алатын күрделі байланыстарды талдаудың орнына, адамзат бар күшін табиғатты ұтымды пайдаланбаудың жағымсыз салдарын жоюға жұмсауда.

Бұл шарттарда табиғаттағы барлық процестер мен құбылыстарды бағынатын заңдарға негізделген және адамзат қоғамының да олармен ерте ме, кеш пе санасуына тура келеді. Бұл ретте, табиғи процестердің негізінде жатқан заңдылықтарды ескермеу табиғат пен адам арасындағы елеулі қайшылықтарға әкеліп соқтырғанын айта кеткен жөн.

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының білім беруді жетілдірудің Мемлекеттік бағдарламасы. Астана, 2004.

2. Сарыбеков и практика экологической подготовки будущего учителя начальных классов, Алматы, Ғылым, 1997г., 225с.

3. Смирнова сознания и ее роль в оптимизации взаимодействия общества и природы. Соб. науч. тр. - Иванова, 1984- 356 с.

4. Кудрявцева аспект экологического образования и воспитания. Таллин, 19с.

5. Педагогика. - М.: Прометейс.

УДК 504

ФОРМИРОВАНИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ БУДУЩИХ ЭКОЛОГОВ В УСЛОВИЯХ ИНФОРМАТИЗАЦИИ ОБУЧЕНИЯ

, студентка гр. экология 12-11; Науч. рук.:

Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан

Е-mail: *****@***ru

Важным фактором в развитии высшего образования выступает информатизация как реализация комплекса мер, направленных на обеспечение полного и своевременного использования достоверных знаний во всех общественно значимых видах человеческой деятельности. Процесс информатизации, возникнув одновременно с распространением электроники, компьютеров, связи, интенсивно развивается и изменяет характер труда и место человека в образовательном пространстве. Современное профессиональное образование, направленно на подготовку специалистов, обладающих динамичной профессиональностью, т. е. подготовленных к выполнению разнообразных социальных и педагогических функций. Профессиональная компетентность специалиста-эколога является составной частью его профессиональной культуры, рассматривается как процесс становления профессионализма, где образование и самообразование является одним целым двустороннего процесса. Мы считаем, что в современном информационном обществе профессиональная компетентность будущего специалиста должна включать такие компетентности, как:

- практическую (специальную) компетентность как высокий уровень знаний, техники и технологий и обеспечивающих возможность профессионального роста специалиста, смену профиля работы, результативность творческой деятельности;

- социальную компетентность, подразумевающую способность брать на себя ответственность и принимать решения, работать в команде, разрешать конфликты, продуктивно взаимодействовать с другими людьми, готовность к нестандартным, креативным решениям, обладать навыками самоорганизации;

- психологическую компетентность как понимание того, что без культуры эмоциональной восприимчивости, без умений и навыков рефлексии, без опыта межличностного взаимодействия и самореализации профессионализм остается частичным, неполным;

- коммуникативную компетентность как способность взаимодействовать в соответствии с ситуацией, находить вербальные и невербальные средства и способы формулирования мысли, высокий уровень культуры речи;

- экологическую компетентность, основывающуюся на экологической ответственности за профессиональную деятельность, на знании общих законов развития природы и общества, взаимодействия, функционирования, развития природных систем и их компонентов, основных процессов, протекающих в сферах Земли, умении работать с полевой, технической документацией, картами, уметь синтезировать и анализировать полученную информацию, обладать знаниями и умениями, в области информационных технологий, использования возможностей персонального компьютера и информационных технологий, геоинформационных систем, баз данных, наглядно - представлять результаты экологических исследований.

- информационную компетентность - владение новыми инновационными педагогическими и информационными технологиями, включающая получение, переработку, выдачу, преобразование информации, мультимедийные технологии, компьютерная грамотность, владение электронной, Интернет-технологией [1].

Для подготовки к перечисленным видам профессиональной деятельности выпускник должен обладать рядом общекультурных и профессиональных компетенций. Причем интересующая нас информационная компетентность относится к общекультурной и включает знание современных компьютерных технологий, применяемых при сборе, хранении, обработке, анализе и передаче географической информации; способность самостоятельно использовать современные информационные системы для решения научно-исследовательских и производственно-технологических задач профессиональной деятельности. Считается, что информационная компетентность не достаточно полно отражена в образовательном стандарте по направлению подготовки магистров «экология и природопользование» и предлагается дополнить следующими требованиями к результатам освоения основных образовательных программ:

Общекультурные компетенции:

- способностью самостоятельно приобретать с помощью информационных технологий и использовать в работе новые знания и умения, в том числе в новых областях знаний, непосредственно не связанных со сферой деятельности.

В научно-исследовательской деятельности:

- уметь разрабатывать рабочие планы и программы, а также подбирать методики и средства проведения занятий с использованием информационных технологий.

В проектно-производственной деятельности:

-уметь разрабатывать информационные системы различного назначения комплексного и отраслевого типа глобального, национального, регионального, локального и муниципального уровней;

-внедрять и эксплуатировать информационные системы.

В административной деятельности:

-уметь организовывать и контролировать работы по моделированию компьютерных программ, руководить подготовкой к изданию электронных карт, атласов, учебников, практикумов, справочников и других электронных произведений, выполнять редакторские работы.

В педагогической деятельности:

- разрабатывать методические и нормативные документы, а также предложения и мероприятия по реализации разработанных проектов и программ на основе информационных технологий, используемых студентами в учебном процессе

- обладать знаниями компьютерных средств и методиками регламентирующие их использование в процессе обучения, осознание и принятие свое роли в технологически организованном процессе обучения, умение использовать ресурсы современных информационных средств в педагогических целях [2].

Использование компьютеров и программных продуктов в образовательном процессе будущих экологов с учетом современных тенденций позволяет дать разностороннюю подготовку, затрагивающую специальные знания, а также философские и психологические аспекты и позволяет говорить о формировании информационной компетентности. К средствам педагогического воздействия, применяемым в процессе формирования информационной компетентности, относятся как капитальные, обеспечивающие оптимальные условия деятельности учебного заведения (компьютерные классы для проведения занятий, учебные принадлежности и прочие), так и средства текущего применения (учебные и учебно-методические пособии, учебники, специальная литература, технические средства информации и контроля, СМИ и пр.), а так же различные виды деятельности обучаемых, способствующие решению задач образовательной работы в процессе подготовки (учебно-познавательное, учебно-практическое, самостоятельное, практическое, общение). При определении форм организации процесса формирования компетентности, мы опирались на общие положения педагогики об активном характере взаимодействия формы и содержания в педагогическом процессе, что предполагает рассмотрения формы, как устойчивой, завершенной организации в единстве всех его компонентов. Результат процесса формирования информационной компетентности определяется совокупностью критериев для оценки уровня сформированности компетентности, к которым относятся: знания, необходимые для осуществления данного вида деятельности; умения применять эти знания в практической деятельности; наличие необходимых личностных качеств, положительных мотивов и интересов к данному виду деятельности [3].

СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ

1. Педагогика профессионального образования: учеб. пособие для студентов высш. пед. учеб. заведений / , , и др.;

2. Белкин. Компетентность. Мастерство. Профессионализм. Челябинск 2004г.;

3. Байденко состава компетенций выпускников вузов. 1990г

УДК 81:80

ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ТРЁХЪЯЗЫЧИЯ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ

Ахметмолда Л., студентка 1 курса ФПП; Науч. рук.:

Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан

Трехъязычие в Казахстане — это путь к интеграции Казахстана в мировое сообщество. На сегодняшний день казахстанское общество успешно проводит использование трехъязычия во всех учебных учреждениях - казахского, русского и английского языков. Политика трехъязычия не требует забывать родной язык, наоборот, она возводит казахский язык на первое место. Прошло двадцать лет независимого развития Казахстана, и можно подвести некоторые итоги, оценить достигнутое. Один из безусловных успехов страны — выработанная уникальная модель мирного сосуществования множества различных этносов и культур. В Казахстане выработан уникальный опыт взаимодействия и взаимообогащения национальных культур. Создан уникальный институт культурного и, как известно, возможность непосредственно участвовать в законотворческой деятельности Парламента РК. В Республике Казахстан всегда с особой заботой и вниманием относились к развитию языкового богатства народов государства, понималась его роль в развитии современного общества.

Это можно понять, изучив один из первых принятых в суверенном Казахстане законов — «О языках в Республике Казахстан» (от 01.01.2001 г.), который объявляет все языки народов Казахстана национальным достоянием, историко-культурным наследием страны. Вопросы развития языков в Казахстане постоянно находились под контролем и опекой Президента Республики Казахстан , который в ежегодных посланиях народу Казахстана всегда старался акцентировать внимание на развитии образования, культуры, знание языков. В Послании Президента прямо отмечено: «Народ будет мудр в воспитании потомства, заботясь о его здоровье, образовании и мировоззрении… Будет одинаково хорошо владеть казахским, русским и английским языками… Он будет патриотом своей страны, известным и уважаемым во всем мире».

В настоящее время иностранные языки становятся одним из главных факторов как социально–экономического, так и общекультурного прогресса общества. Для сохранения многоязычия в современном мире предпринимаются различные меры, в том числе, наличие в образовательном процессе вуза иностранного языка. В рамках задачи сохранения языкового многообразия в Казахстане предполагается, прежде всего, создание условий обучения родного языка для представителей этносов, проживающих в Казахстане. Для этого планируется оказание учебно-методической помощи, а также привлечение опытных педагогов-носителей языка, использование международного опыта и современных технологий при обучении родным языкам.

Как известно, в Казахстане была разработана Концепция развития иноязычного образования. Данная концепция определяет цели и содержание иноязычного образования в соответствии с международными стандартами. Общеевропейские компетенции владения иностранным языком, представляет собой систему уровней владения языком и систему описания этих уровней с использованием единой системы понятий, которая может быть использована для описания любой системы сертификации, а, следовательно, и любой программы обучения, начиная с постановки задач — целей обучения и заканчивая достигаемыми в результате обучения компетенциями.

Указом Президента Республики Казахстан от 29 июня 2011 года № 000 утверждена Государственная Программа развития и функционирования языков в Республике Казахстан на 2011—2020 гг., в которой намечены основные цели, задачи и направления языковой политики государства. Субъектами образовательного процесса при изучении иностранного языка в первую очередь являются студенты и преподаватели. Отношения студента и преподавателя строятся на основе сотрудничества, уважения личности обучающегося и предоставления ему свободы развития в соответствии с индивидуальными особенностями. По нашему мнению, студенты занимают все более активную роль в образовательном процессе изучения языков. Наиболее востребованными становятся способность к самообучению, повышение личностной ответственности и активности в приобретении и передаче знаний, а преподаватель действует больше как менеджер процесса обучения и как наставник, поэтому от него требуются такие квалификационные характеристики, как наличие высокого уровня информационно-технологической, организационной, коммуникативной, педагогической и профессиональной компетентностей; присутствие инновационной культуры и мобильности, высокого педагогического и профессионального мастерства, а также достаточно высокий уровень владения английским языком. Немало важную роль при организации и сопровождении образовательного процесса играют также учебно-методические службы вуза.

Цель управления образовательным процессом в условиях трехъязычия можно сформулировать как повышение эффективности управления, что, в свою очередь, ведет к более эффективному усвоению знаний, умений и навыков, позволяет интенсифицировать процесс обучения иностранному языку и добиться за относительно небольшое количество часов высоких результатов, как в языковом плане, так и в плане соуправления и самоуправления процессом обучения.

Основными принципами управления образовательным процессом в условиях трехъязычия являются следующие: