Дебет 4820-"Олинадиган фоизлар" (100.000x0.1x1/6)..... 1.666 сўм
Кредит 9530-«Фоиз кўринишидаги даромадлар».... 1.666 сўм
Облигациянинг сотиб олиш ва номинал šиймати ўртасидаги фарš суммасини (чегирмани) ќисобдан чиšариш:
Бизнинг мисолимизда жаъми чегирма суммаси 18000(100000-82000)сўм).
Демак, ойлик ќисобланадиган чегирма суммаси 3000(100000-82000x1/6) сўм.
Дебет 5810-«Šимматбаќо šокозлар (облигациялар)»...... 3.000
сўм
Кредит 9530-«Фоиз кўринишидаги даромад.................. 3.000
сўм
• Облигациянинг сотиб олиш ва номинал šиймати ўртасидаги фарš суммаси (устама)ни ќисобдан чиšариш.
Бизнинг мисолимизда жаъми устама суммаси 12000 (112000-100000)сўм;
Демак, ойлик ќисобланадиган устама суммаси 2000(112000-100000:1/6).
Дебет 9620-«Фоиз кўринишидаги сарфлар"............ 2.000 сўм
Кредит 5810-«Šимматбаќо šођозлар (облигациялар)»... 2.000 сўм
Ќисобланган фоиз даромадининг ќисоблашиш счётига келиб тушиши:
1 февралда: (100000x0,1: 1/6)=1666 сўм.
Дебет 5110-«Ќисоблашиш счёти............................... 1666 сўм
Кредит 4820-«Олинадиган фоизлар»......................... 1666 сўм
Šисšа муддатли облигацияларнинг тўланиши (эмитент томонидан сотиб олиниши):
30 июнда-(номинал šиймати 100000 сўм бўлган иккита 10%ли облигациялар)
Дебет 5110-«Ќисоблашиш счёти»............................200000 сўм
Кредит 5810-«Šимматбаќо šођозлар (облигациялар)»..... 200000 сўм.
Давлатнинг šисšа муддатли šарзи ќисобланмиш хазина васиšалари одатда белгиланган даромад фоизига эга бўлмайди, улар берилган васиšанинг фоиз даромади ќисобланган чегирма билан чиšарилади.
Масалан, 1 мартда субъект тўлов муддати 120 кундан кейин келадиган 97000 сўмлик хазина васиšасини сотиб олди ва ушбу сумма ќисоблашиш счётидан тўланди. Ушбу хазина васиšасига 120 кундан кейин давлат 100000 сўм тўлайди.
1 мартда - хазина васиšасини сотиб олганда:
Дебет 5810-«Šимматбаќо šогозлар (хазина васиšаси)»..... 97000 сўм
Кредит 5110-«Ќисоблашиш счёти.......................... 97000 сўм
30 июнда-ушбу хазина васиšасини давлат сотиб олганда:
Хазина васиšаларининг тўланиши:
Дебет 5110-«Ќисоблашиш счёти.......................... 100000 сўм
Кредит 9530-«Фоизлар бўйича даромадлар»..............3000 сўм
Кредит 5810-«Šимматбаќо šођозлар (хазина васиšаси)»... 97000 сўм
Фоизлар бўйича ќисобланган суммаларни šўшган ќолда фоизларни тўлаш саналари орасидаги даврда облигацияларни сотиб олиш ќисоби:
1 мартда:
Номинал šиймати 100000 сўмга 10% ли облигация 5 йиллик мудцатга 30 июн ва 31 декабрда фоизларининг йилда икки марта тўланиши шарти билан 101667 сўмга сотиб олинди, шу жумладан, ќисобланган даромад фоизи 1667 (100000х0.1х1/12)сўмни ташкил šилади. Ушбу муомаланинг суммалари тегашли счётларда šуйидаги тартибда šайд šилинади:
Дебет "Узоš муддатли инвестицияларни ќисобга олувчи счётлар"................................................................. 100000 сўм
Кредит "Бошšа дебиторлик šарзини ќисобга олувчи счёт-лар".. 1667 сўм
Кредит "Пул маблађлари" счёти.............................. 101667
сўм
Сотиб олиш давридан бошлаб фоиз тўланадиган санагача бўлган давр учун фоиз даромадининг ќисобланиши (100000хО,1х4/12)-3333 сўм.
30 июн:
Дебет "Олинадиган фоизларни ќисобга оладиган счёт"......
3333 сўм
Кредит "Фоиз кўринишидаги даромадларни ќисобга олувчи счег"................. 3333 сўм
30 июн:
Фоиз тўланадиган бутун давр учун фоиз даромадининг келиб тушиши:
Жами тўланадиган фоизларнинг суммаси=50000 (100000x0,1х5)сўм
Йиллик тўланадиган фоизларнинг суммаси= = 10000(50000:5)сўм
Тўланадиган даврдаги (30 июн ёки 31 декабр кунлари) фо-изнинг суммаси=5000(10000:2)сўм.
Дебет "Пул маблађларини ќисобга олувчи счёт"...... 5000 сўм
Кредит "Олинадиган фоизларни ќиссйга олувчи счёт"........
3333 сўм
Кредит "Бошšа дебиторлик šарзларини ќисобга олувчи счётлар (5000-3333)"................ 1667 сўм
Акциялар бўйича дивидендлардан келадиган даромад, инвестор томонидан эмитент томонидан ќисобланадиган дивидендларни эълон šилган куни 4830-«Олинадиган
дивидендлар» счётининг дебети ва 9520-«Дивидендлар кўринишидаги даромадлар» счётининг кредити бўйича тан олинади.
Айрим ќолларда инвестор олаётган дивидендлар — харид санасидан бошлаб олинган инвестор фойдасининг мутаносиб (пропорционал) улушидан юšори бўлади. Бу дивидендлар инвестициялардан даромад деб эмас, балки капиталнинг šайтими деб ќисобга олиниши керак, яъни ќисобланган дивиденд суммаси (тўлиš ёки унинг бир šисми) šуйидаги мисолда кўрсатилганидек, инвестициялар счётининг кредитида šайд šилинади.
Фараз šилайлик, 20хх йилнинг 1 январ кунида «А» компанияси «Б» компаниясининг овоз бериш ќуšуšига эга бўлган 10% акцияларини сотиб олди. Ушбу йил учун «Б» компаниясининг соф фойдаси 40000 сўмни ташкил šилган эди, шу йилда бу компания умумий 6000 сўмда šуйидаги журнал ёзувларини амалга ошириши керак:
Дебет 5110- «Ќисоблашиш счёти».............................. 6000 сўм
Кредит 9520- «Дивиденд кўринишвдаги даромад.......... 4000 сўм
Кредит 5810- «Šимаматбаќо šођозлар...................... 2000 сўм
Инвестициялар ќаšиšий šийматгача šайта баќоланганда, мунтазамликка амал šилиш маšсадида šайта баќолашнинг так-рорланиш тезлиги (частоталари) ишдаб чиšилади.
Масалан, «Икром» компанияси šуйидаги šимматбаќо šођозларга эгалик šилади, деб фараз šиламиз:
Компа-ниялар | Акции-ларнинг миšцори | Акциячар нинг и>-тиб олиш šиимати | Акииялар-нинг \аŠŠ°-нии (бозор) šиимати | Жами сотиб олиш каражатлари | 20хх иил 31 декабридаги умумий бозор šиймати | Бозор šииматининг кўпайиши (камаииши) |
А В с | 200 400 100 | 3500 10(Ю 9000 | 4000 1500 5000 | 7 00000 400000 9 00000 | 8 00000 600000 500000 | 1 00000 200000 (4 00000) |
- | - | - | - | 2000000 | 1900000 | (100000) |
Сотиб олиш ва ќаššоний (бозор) šийматидан, энг кам šиймати бўйича баќолаш усулининг šўлланилиши, акциялар портфелининг šиймати 1000 сўмга, 20000 сўмдан 19000 сўмга камайтирилишини кўрсатади, бунда А ва В акцияларининг šиймати 3000 сўмга кўпайган, С компаниясиники 4000 сўмга камайган. 20хх йилнинг охирида šўллаш лозим бўлган ёзувлар:
20хх йил 31 декабр куни:
Дебет 9630-«Курсларнинг фарšидан кўрилган зарар.......
4000 сўм
Кредит 5810-«Šимматбаќо šогозлар (акциялар)»..... 1000 сўм
Кредит 8531-«Активларни šайта бахрлаш бўйича тузатишлар»......................................................................3000 сўм
Агар «Икром» компанияси илгари сотиб олинган ќамма акцияларни кейинги йилнинг 1 январда сотса, у ќолда 19000 сўм олади (агарда акцияларнинг бозор šиймати 200х йил 31 декабрда ўзгармаса).
Фараз šилайлик, кейинги йилда «Икром» компанияси В компаниясининг šайта баќоланган акцияларини 600000 сўмга, яъни сотиб олиш нархига нисбатан 200000 сўм юšори нархга сотди. Бу муомала šуйидаги ёзув билан акс эттирилади:
Дебет 5110-«Ќисоблашиш счёти.............................600000 сўм
Кредит 5810-«Šимматбаќо šођозлар(акциялар)»......... 600000
сўм
Дебет 8531-«Активларни šайта баќолаш бўйича тузатиш-лар..................................................................200000 сўм
Кредит 9540-«Šимматбаќо šођозларни šайта баќолашдан олинган даромад».........................................................200000 сўм
Инвестицияларнинг чиšиб кетиши ќисоби šуйидагича юритилади.
Šимматбаќо šођозларни сотишдан субъект одатда фойда олади ёки зарар кўради. Демак:
- даромад ва баланс šиймати орасидаги фарš даромад ёки харажат сифатида тан олинади;
- активни šайта баќолашдан келган ќар šандай даромад молиявий натижалар бўйича олинган фойдага šўшилиши мумкин (бунда танланган усулдан охиригача фойдаланиш керак).
Агар инвестиция портфели асосида сотиб олиш ва бозор šийматидан энг кам šиймат бўйича ќисобланадиган жорий актив бўлган бўлса, сотувдан келган фойда ёки зарар сотиб олиш šийматига асосланган ќолда ќисоблаб чиšилган булиши керак.
Агар инвестиция илгари šайта баќоланган ёки бозор šиймати бўйича šайта баќоланган ќамда кўпайиш суммаси šайта баќолашдан келган даромадга (хусусий капитал)га ўтказилган бўлса šуйидаги иккита усулни šўллаш мумкин:
а) šайта баќолашдан келган даромад суммасининг молиявий натижалар тўгрисидаги ќисоботда акс эттирилиши
натижасида сотувдан келган даромад суммасига тегишли счёт-нинг кредитланиши билан;
б) ёки šайта баќолашдан келган даромад суммасининг таšсимланмаган фойдага ўтказилиши билан.
Акциялар сотилганда сотиш ва сотиб олиш šийматлари орасидаги фарš ќисобда ва молиявий натижалар тўђрисидаги ќисоботда акс эттирилади. Бундай инвестициялар бўйича олинган дивидендларнинг суммаси «Пул маблађлари» (5000, 5100, 5200, 5500) счётларининг дебетида ва 9520 «Дивидендлар кўринишидаги даромадлар» счётининг кредити бўйича акс эттирилади.
Айтайлик, «Хамза» СТ компанияси 5000 дона акциясини «Хамиджон ва О» корпорациясига сотади. Бу акцияларнинг ќар бири 35 сўмга сотиб олинди, жумладан, хизмат учун брокерга комиссион тўловлари билан бирга. Бу акцияларнинг ќар бири-нинг 25"сўмга сотилиши (брокерлик хизмати ва комиссион тўловларидан ташšари) šуйидагича акс эттирилади:
Дебет 5110-«Ќисоблашиш счёти».......................... 125000 сўм
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 |


