Дебет 9690-«Молиявий фаолият бўйича бошšа сарфлар» (Инвестицияларни сотишдан кўрилган зарар)...........50000 сўм
Кредит 5810-«Šимматбаќо šођозлар (акциялар)»...... 175000
сўм
Бундай инвестицияларни баќолаш учун иккита усул šўлланилади, булар:
- амортизацияланадиган мулкни баќолашдаги ва
- узоš муддатли инвестицияларни баќолашда šўлланиладиган усуллардир.
Молиявий ќисоботларда инвестиииялар тўђрисидаги šуйидаги маълумотлар очиб берилади:
1. Тасдиšланган ќисоб сиёсатида:
- инвестицияларнинг баланс šиймати;
- активларнинг баланс šийматининг ўзгариши;
- šайта баќолаш натижасида олинган даромадни ёки кўрилган зарарни ќисобга олиш усулини аниšлаш учун.
2. Šуйидаги муомалалар бўйича даромад моддаларига киритиладиган суммалар:
- фоизлар, дивидендлар, ижара ва лицензия тўловлари бўйича;
- инвестицияларни сотишдан олинган фойда ёки зарарлар бўйича;
- инвестипияларни баќолпшдаги уларшллар буйича.
3. Инвепицияни-акгиичарни šайта баќочаш буиича маълумотлар, жумлалан:
- инвесжцияларни šаита баќрлашнинг даврийлиги 1ўгрисида;
- šайта баќолаш усули ва мустаšил ихтисослашгам (профессионал) баќоловчининг жалб šичиниши тўгрисида.
4. Инвестицияларни сотишда содир буладиган муомалалар-нимг суммаларини ва фарšларини счётларда šайд šилию тар-тиблари (чекланишлар):
- имвесгииия униш šийматига киритишан, \исобланган фоиз даромади билан сотиб олишаида, ќисобланган фоиз курииишидаги даромадииит суммасини дебиторлик šарзларига киритим! керак;
- брокерларга комиссион ]уловлар каби сотиб олиш буиича бошšа харажатлар иивес! ициянинг šийматига киршилиши лозим;
- фоизлар инвеситияиинг муддати давомида ќисобланади;
- инвес1ицияпин| сожб олиш šиймати номинал šииматидаи пас! бучса, чсгирма мавжуд бўчади. Инвсстиция таниарх буйича акс тпирилади, чегирманинг ќисобдан чиšарилиши эса инвестииияниш муддати давомида иивесгиция šиимашниш купаииши сифагида фоизлар буйича даромадга киритилиши иули бичан ќисобга олинади. Нагижада тўлаш санасида бачанс šиимачи помииал šийматга тси( булади Ушбу суммага 9530-"Фоизчар куринишидаги даромад-лар" счёж кредигланади ва инвссгициялар счёти дебетчанади;
- инвсс! ициянинг согиб оииш šийма^и номинал šийматидан ортиš булса, устама мавжуд булади. Инвестиция ганнарх буйича акс эмирилади, устаманинг ќисобдан чиšарилиши эса инвестиция муддаш давомида фоиздар кўринишидаги даромаднинг камайшпига олиб борилити билан инвеслиция šииматиниш камаиити деб ќисобга олинади. Напшада гулат саиасида баланс šиммаш номинал šийматга тст булади. Утбу суммага 9620-"Фоизлар куринипшда! и харажатлар" счёж дебегланади ва ипвсстиииял. ф счсш кредтчанади
Изоќ: Инвесшция согиб очшп šиимаш буйича ќисоб^а оттанла. IV тш му;ца! И спандан ксиим бачанс šиимати иомипал šиимапа юнг булиши чозим.
Субъекгнинг бошšа субтзектларнинг šимматбаќо šогозларига, давлатнинг фоизли облигацияларига ва маќаллий šаралар ва ќоказоларга šисšа муддатли (1 йилдан ортиš бўлмаган муддатга) šўйилмалари (инвестициялари), шунингдек, бошšа субъектларга берилган šараларининг ќолати ва ќаракати ќаšидаги маълумотлар šуйидаги счётларда ќисобга олинади:
5810-«Šимматбаќо šогозлар»;
5830-«Берилган šисšа муддатли šарзлар»;
5890-«Бошšа жорий инвестициялар».
Šоплашнинг белгиланган муддатлари 1 йилдан ортиš бўлмаган фоизли облигациялар ва бошšа šимматбаќо šођозлар, шунингдек бошšа субъектларга берилган šарзлар šисšа муддатли инвестициялар гуруќидаги счётларда ќисобга олинади. Šоплаш (сўндириш) муддати белгиланмаган бошšа šимматбаќо šођозларга šўйилмалар šисšа муддатли šўйилмаларни ќисобга олувчи счётларда ќисобга олинади. Ушбу кўйилмалар амалга оширилганда, сўзсиз улар бўйича бир йилдан кўп муддат ичида даромад олинади.
5810-«Šимматбаќо šођозлар» счётида акцияларга, давлатнинг фоизли облигация ва маќаллий šарзларга, шунингдек бошšа šимматбаќо šогозларга šўйилган šисšа муддатли инвестицияларнинг ќолати ва ќаракаги ќисобга олинади.
Облигация ва бошšа šимматбаќо šогозлар 5810-«Šимматбаќо šођозлар» счётида сотиб олиш šийматида кирим šилинади.
Акция, облигация ва бошšа šимматбаќо šођозларнинг субъект томонидан олиниши 5810-«Šимматбаќо šођозлар» счётининг дебетида ва 5110-«Ќисоблашиш счёти», хориж валюталарини ќисобга олувчи 5210, 5220-счётларнинг кредити орšали акс эттирилади. Агарда šимматбаќо šођозлар учун тўлов моддий ёки бошšа šийматликлар (пул маблађларидан ташšари) орšали амалга оширилса, моддий ва бошšа šийматликларни ќисобга олувчи счётлар кредитланади.
Субъектнинг šисšа муддатли инвестициялари юзасидан ажра-тилган суммалари бошšа субъектга ўтказилса-ю, аммо х^собот даврида унинг тегишли хуšукларини тасдиšповчи ќужжатлар олинмаса, ушбу суммалар šисšа муддатли инвестицияларни ќисобга олувчи счётларда алохида х^собга олинади.
- Агар сотиб олинган облигация ва бошšа šимматбаќо šогозларнинг сотиб олиш баќоси уларнинг номинал šийматидан фарš šилса, у ќолда сотиб олиш ва номинал šиймати ўртасидаги фарšни шундай ўчириш ёки šўшимча ёзиш керакки, 5810-«Šимматбаќо šођозлар» счётида ќисобга
олинадиган šимматбаќо šођозларнинг баќоси уларни šоплаш даврида номинал šийматига тенг бўлиши керак.
5810-«Šимматбаќо šогозлар» счётида хисобга олинадиган облигация ва бошšа šимматбаќо šогозларнинг šопланиши (сўндирилиши) ва сотшшши пул маблакларини ќисобга олувчи счёгларнинг дебетида сотиш баќосида 5810-«К^имматбаќо šогозлар» счётининг кредитида эса баланс šийматида акс этгарилади.
Šимматбаќо šођозларни сотишдан кўрилган молиявий натижалар, агарда даромад олинса, 9590-«Молиявий фаолиятлардан олинган бошšа даромадлар» счётининг кредитида ёки зарар кўрилса, 9690-«Молиявий фаолиятлар бўйича бошšа сарфлар» счётининг дебетида акс эттирилади.
5830-«Берилган šисšа муддатли šарзлар» счётида субъектнинг бошšа субъектларга šисšа мудцатга берган пул маблађлари ёки бошšа šарзларнинг ќолати ќисобга олинади.
Берилган šарзлар 5830-«Берилган šисšа муддатли šарзлар» счётининг дебетида ва 5110-«Ќисоблашиш счёти» ва бошšа тегишли счётларнинг кредити орšали акс эттирилади. šарзларнинг šайтарилиши 5110-«ќисоблашиш счёти» ёки бошšа тегишли маблађлар счётининг дебети ва 5830-«Берилган šисšа муддатли šарзлар» счётининг кредити бўйича корреспонденцияси орšали акс эттирилади.
5890-«Бошšа жорий инвестициялар» счётида субъектларнинг банк ва бошšа омонатларга сўмда ва хорижий валютадаги šўйилмаларининг ќаракати ќисобга олинади.
Омонатларга пул маблађларининг ўтказилиши 5890-«Бошšа жорий инвестициялар» счётининг дебетида ва 5110-«ќисоблашиш счёти» ёки 5210-«Мамлакат ичидаги валюта счётлари» ва 5220-«Хориждаги валюта счётлари»нинг кредити бўйича корреспонденцияланиши орšали акс эттирилади.
Šисšа муддатли инвестицияларни ќисобга олувчи счётлар бўйича аналитик ќисоб икки хусусиятни эътиборга олган ќолда юритилади:
- šисšа муддатли инвестицияларнинг турлари бўйича;
- šўйилмалар амалга оширилган объекглар бўйича (к^мматбаќо šогозларни сотувчи субъектлар, омонатлар ва ќоказшюр). ^ Аналитик ќисобнинг тузилиши šисšа муддатли šўйилмаларнинг мамлакат ќудудидаги ва хориждаги объектлари бўйича зарур ва етарлича маълумотларга эга бўлинишини ќам таъминлаши керак.
Жорий (šисšа муддатли) инвестиция шаклидаги хўжалик муомалалари тегишли счётларда акс эттирилишининг šуйидаги чизмаси келтирилган.
5800-"Šисšа муддатли инвестицияларни ќисобга олувчи счётлар"
5810-«Šимматбаќо šођозлар» 5830-«Берилган šисšа муддатли šарзлар» 5890-«Бошšа жорий инвестициялар»
Счётларнинг кредитиданДебет | Счётларнинг дебетигаКредит | |
Сальдо - N | ||
5110, Ќисоблашиш ва валюта | Šимматбаќо šогозларни со - -5110, | |
5200- счётларидан пул утказиш | тишдан олинган маблађлар* 5200 | |
йўли билан šимматбаќо | ||
šогозларни сотиб олиш | ||
51 10, Šрзларни васиšа орšали | Šисšа муддатли -5110 | |
5220- бериш | šарзларнинг šайтарилиши | |
4710- Акциялар тўлови хисобига | Šарзларнинг šимматбаќо -6890 | |
šимматбаќо šођозлар олиш | šођозлар ќисобидан | |
šопланиши | ||
5010- Наšд пулга акцияларни | Гаров сифатида акциялар - -6010 | |
сотиб олиш | нинг берилиши | |
9210- Асосий воситаларга ак- | Васиšанинг дисконтланиши -6930 | |
цияларни алмаштириш | ||
0610- Узоš муддатли ин*ести- | Васиšанинг суммаси бўйича -4210 | |
циянинг таркибини (ре- | даъвонинг харидорга билди- | |
структури иция šилиш) | рилиши | |
ўзгартириш | ||
9010- Тайёр маќсулотни šисšа | Даъво муддати тугаши на - -9690 | |
муддатли šарз сифатида | тижасида васиšа šарзининг | |
бериш | зарарга ўтказилиши | |
9020- Товарларни šисšа муддат- | Šимматбаќо šогозларнинг -4630 | |
ли šарз сифатида бериш | камомади | |
Молиявий ќисоботларда инвестициялар бўйича šуйидаги маълумотлар ёритилади:
1. Šуйидаги тадбирларни ўтказиш учун ќисоб сиёсатида:
- инвестицияларнинг баланс šийматини аниšлаш учун;
- жорий ваšтда баланс šийматидаги содир бўлган ўзгаришларни аниšлаш учун;
- šайта баќолашдан олинган даромад ёки кўрилган зарар суммаларини ќисобга олиш усулини аниšлаш учун.
2. Даромад моддаларига киритиладиган суммаларни аниšпаш учун:
- фоизлар, дивидендлар, ижара ва лицензия тўловлари;
- инвестицияларни сотишдан олинган фойда ёки зарарлар;
- инвестицияларни баќолаш бўйича ўзгаришлар.
3. Šайта баќолаш бўйича маълумотлар:
- - инвестицияларни šайта баќолашнинг даврийлиги тўђрисида;
- šайта баќолаш усули ва мустаšил ихтисослашган (профессионал) баќоловчининг жалб šилиниши ќаšида.
4. Инвестицияларни сотишда содир бўлган маълум чекланишлар.
Хўжалик юритувчи субъектнинг асосий мажбуриятларидан биггаси ўз ходимларининг дам олиш, даволаниш ва руќиятини кўтарадиган тадбирларни ўтказиш ќисобланади. Чунки ходимларга яратилган яхши шароитлар уларнинг меќнат унумдорлигининг ошишига ижобий таъсир šилади.
Шунинг учун ќар бир хўжалик юритувчи субъектда дам олиш уйлари, оромгоќлар, санаторий ва даволовчи муассасаларга, болалар оромгохларига йўлланмалар, дам олиш тадбирларида иштирок šилиш учун абонентлар ва бошšа пул эквивалентлари бўлиши лозим. Ушбу эквивалентларни ќисобга олиш учун юšорида келтирилган счётларда ќисобга олиниши мўлжалланмаган, аммо субъектнинг мулки ќисобланувчи жорий активларнинг ќолати ва ќаракати ќаšидаги маълумотларни ќисобга олиш ва умумлаштириш учун мўлжалланган 5910-«Бошšа жорий активлар» счёти šўлланилади. Ушбу счёт актив бўлиб, унинг дебет томонида субъектда мавжуд бўлган ва юšорида šайд šилинган йўлланмалар, абонентлар, патгалар ва ќоказолар хисйбга олиб борилади.
Бошšа жорий активларнинг аналитик ќисоби уларнинг турлари бўйича айрим хрлда юритилади.
5910 - «Бошšа жорнб активлар» счётнда соднр бўладнган муомалаларнинг чизмаси
Счётлярнинг креднтнданДебет | Счётларнинг дебетигаКредит | ||
Сальдо- | N | ||
5010- | Дам олиш уйлари, сиќатгоќларга йўлланмалар наšд пулга сотиб олинди | Чипталар, абонентлар ва йўлланмаларнинг саšлаш учун кассага берилиши | -5010 |
5210, 5200, 5520 | Пул ўтказиш йўли билан дам олиш уйлари, сиќатго\парга йўлланмалар сотиб олинди | Умумхўжалик маšсадида алоšа маркаларининг сарфланиши | -9429 |
6870- | Ќисобдор шахслар орšали йўлланма ва абонентларнинг сотиб олиниши | Йўлланма, абонентлар ва йўл чипталарининг наšц пулда сотилиши | -5010 |
6910- | Šисšа муддатли крсдит ќисобига йўлланма ва абонентларнинг сотиб олиниши | Йўлланма, абонеит ва чипталарнинг меќнат ќаšи юзасидан берилиши | -6710 |
5010- | Наšд пулга абонентлар ва йўл Чипталарининг сотиб олиниши | ||
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 |


