Ќар бир корхона ва фирма хориж валютасида пул маб-лађларига эга бўлиши ва муомалаларни амалга ошириши мум-кин. Хориж валютасидаги муомалаларни амалга ошириш учун корхона ва фирмалар тегишли ваколатга эга бўлган банкларда жорий валюта счётларини очишлари лозим. Ушбу банклар эса валютадаги муомалаларни амалга ошириш учун Ўзбекистон Республикасининг Марказий Банки томонидан бериладиган рухсатнома (лицензия)га эга бўлиши керак. Ушбу лицензия-ларга эга бўлган банкларнинг рўйхати Марказий Банкнинг даврий бюллетени (хабарномаси)да чоп šилиб борилади.
Банкда валюта счётини очиш учун хўжалик юритувчи субъектлардан šуйидаги ќужжатларни такдим šилиш талаб šилинади:
- валюта счётини очиш учун ариза;
- нотариал идораси ёки šайд šилувчи муассаса томонидан тасдиšланган таъсис ќужжатлари (низом таъсис шартнома-си)нинг нусхаси;
- нотариал идора томонидан тасдиšланган šайд šилиш ќужжати;
- корхона ёки фирманинг šайд šилинганлиги тўђрисида солиš назорати ва нафаšа жамђармаси (фонди)нинг тас-диšномаси;
- бухгалтерия баланси;
- нотариал идора томонидан тасдиšланган имзо намунаси ва муќр šўйилган карточка.
Šўшма корхоналар ва норезидентлар юšорида келтирилган ќужжатлардан ташšари хориж инвесшцияси билан давлат
рўйхатига киритилганлигини тасдиšловчи ќужжатни ќам банкка топшириши лозим.
Такдим šилинган ќужжатлар текширилгандан кейин ва мижозларга кўрсатилган хизмат ќаšи келишилиб унга 2та хо-риж валютасидаги маблађлар счёти — ички ва ташšи счётлар 5210- «Мамлакат ичидаги валюта счёти» ва 5220- «Хориждаги валюта счёти» очилади.
Ушбу валюта счётлари очилгандан кейин банк ва шахс ўртасида шартнома тузилиб унда ќисоблашиш - касса хизмат-лари, банкнинг бошšа хизмат турлари, таърифлар, хизмат кўрсатиш ќаšи, маблађларни жойлаштириш шартлари, томон-ларнинг ќуšуš ва мажбуриятлари ва шунга ўхшашлар кўрсатилади.
Хориж валютасида бўладиган муомалалар тегишли šонун ва Марказий банк томонидан ўрнатилган ќисоблашиш муома-лалари учун хориж валютасининг шу санадаги сўмга нисбатан курсига мувофиš амалга оширилади ва ушбу курслар муома-лаларни амалга оширишда асосий кўрсаткич бўлиб хизмат šилади.
Ушбу Šонунда «валюта», «валюта šийматлари», «валюта муомалалари ва унинг турлари», «ваколатли банклар», шахслар аниš белгиланади.
Чет эл валюталари ва чет эл валютасидаги šимматбаќо šођозларнинг муомалалари, жорий валюта ва капиталларнинг ќаракати билан бођланган валюта муомалаларига бўлинади.
А. Хориж валютасидаги жорий муомалалар:
- сотилган товарлар, бажарилган иш ва хизматлар ќаšини кирим šилиш ва тўлаш муомалалари;
- 180 кунгача молиявий кредитлар бериш ва олиш;
- капиталларнинг ќаракати билан бођлиš бўлган инвести-ция, кредитлар ва шунга ўхшаш маблагларни олиш ва тўлаш;
- носавдо хусусиятида бўлган муомалалар, меќнат ќаšи, нафаšа, алимент ва бошšалар суммаларининг кирими ва чиšими;
- молия вазирлиги ва МБ рухсат берган бошšа маšсадлар учун олинган ва тўланган хориж валютасидаги маблађлар.
Б. Капиталнинг ќаракати билан бођлиš бўлган хориж валютасидаги муомалалар:
- субъектнинг устав капиталига тўђрвдан-тўђри инвесгиция šилиш;
- šимматбаќо šогозларни сотиб слиш, яши инвесгиция портфели;
- 180 кундан ортиšча муддатга молиявий кредитлар олиш ёки бериш;
- сотилган товарлар, бажарилган иш ва хизматларнинг экспорти ва импорти бўйича тўловларни 180 кундан ортиš муддатда тўлаш;
- Молия вазирлиги ва Марказий банк томонидан рухсат берилган бошšа молиявий муомалалар.
Хориж валютасидаги муомалаларини «резидентлар» ва «рези-дент бўлмаганлар (норезидентлар)» амалга ошириши мумкин.
Резидентлар — булар физик шахслар бўлиб мамлакатда доимий яшаши лозим, Šонунда белгиланган ва мамлакатда жойлашган юридик шахслар ва бошšалардир. Резидентлар то-монидан хориж валютасининг жорий муомалаларини амалга ошириш чегараланмаган.
Норезидентлар — мамлакатдан ташšарида доимий яшаётган жисмоний шахслар, мамлакатдан ташšарида жойлашган ва Šонун билан белгиланган юридик шахслар ва бошšалардир.
Норезидентлар Марказий банкнинг кўрсатмасига, «Норези-дентларнинг ваколатли банкларда валюта счётларини очиш ва юритиш тартиби»га мувофиš ваколатли банкларда сўм билан ќисобланадиган счётларни очадилар, бу счётлар орšали экспорт ва импорт муомалаларига хизмат šиладилар, ваколатхоналарини асрайдилар ва инвестиция фаолиятини амалга оширадилар. Ка-питалнинг ќаракати билан бођлиš бўлган муомалалар Марказий банк тоМонидан жорий šилинган тартибга асосан амалга ошири-лади. Олинган товарлар, бажарилгн ишлар ва кўрсатилган хизматларни тўлаш ќужжатлари ќаракатининг чизмаси.
Корхона (фирма) Урганч ш | Урганч шаќар муомала банки | Тошкент ш. Банкининг валюта бошšармаси | Париж ш. «Лион кредити» банки | Фарангис-гондаги фирма |
Урганч ш. Банкнинг муомала бўлими счёт № 000.. .87 | Банкнннг валюта бошšармаси даги богланувчи счет № 87 .06 Тошкент ш | «Лион кредити» банкндаги /ЂКЂ/ богланувчи счёт № 9ЮО-22043Т Париж ш | Фарангис-тон фирмаси «Ьеоп»нинг счсти № .. | |
Кирим šилинаётган хориж валютасидаги маблађлар мамлакат ичидаги валюта счётига šабул šилинади ва унинг бир šисми валюта биржасида сотилади.
Меъёрий ќужжатларга мувофиš тушган хориж валютасидаги маблађнинг бир šисми белгиланган курс бўйича валюта биржа-сида сотилиши керак. Лекин белгиланган имтиёзларга муво-фиš хориж валютасидаги šуйидаги тушумлари сотишдан озод šилинади:
- жалб šилинган кредит суммалари, кредитларни тўлаш ва ќисобланган фоизлари;
- даллол ташкилотлардан тушган экспорт даромадининг бир šисми;
- норезидентларнинг устав капиталига šўйилмалари ва ка-питалда šатнашганлигидан олинган даромадлар;
- šимматбаќо šођозларни сотиш бўйича тушумлар ва бу šођозлар бўйича олинган дивидендлар.
Ўзбекистон Республикасида фаолият кўрсатаётган фирма-лар тузилган шартнома ва контрактлар бўйича ташšи и«п"исодий алоšалари-муомалалари бўйича тушган хориж валю-таси суммасининг 50% ни ваколатли банклар ёки хўжаликнинг ќисоблашиш счёти орšали валюта биржасида МБ томонидан белгиланган курс бўйича сотишлари шарт.
Хорижий истеъмолчи товарни олгандан кейин мол етказиб берувчининг ваколатли банкидаги счётига унинг šийматини хориж валютасида ўтказади. Тижорат банки эса мол етказиб берувчининг тегишли счётига ушбу маблађ келиб тушганини хабар šилади ва 50% ни МБ бођловчи счётига сотиш учун ўтказади ва бу муомалани валюта счётининг эгасига билдиради. Шунинг учун ушбу муомала бўйича келиб тушган маблађ авва-ло транзит счётда акс эттирилишини таšозо šилинади.
Хориж валютасининг бир šисмини сотиш топшириђига унинг сўм šийматини акс эттирган тўлов топшириђи илова šилиниб ушбу сумма субъектнинг ќисоблашиш счётига šабул šилинади. Хориж валютасида кирим šилинган тушум икки šисмдан ташкил топади:
- тушумнинг 50% хориж валютасида валюта счётига кирим šилинади;
- тушумнинг šолган 50% сўм эквиваленти šийматида субъ-ект ёки фирманинг ќисоблашиш счётига кирим šилинади.
Сўм эквиваленти — тегишли ваšтда Марказий банк томо-нидан белгиланган валютанинг сўмга нисбатан šийматидир.
Ушбу эквивалент Марказий банкнинг тегишли хабарнома (бюллетен)ларида чоп šилиб борилади ва матбуотда эълон šилунади.
Т>ухгалтерия ќисобида хориж валютаси билан содир буладиган муомалалар 5210 - «Мамлакат ичидаги валюта счёти», 5220 - «Хориждаги валюта счёти»ларида ќисобга олиб борилади. Бу счётлар синтетик ва актив счёт ќисобланиб, унда корхона ёки фирмага тегишли хориж валютасидаги маб-лађларнинг ќолати ва ќаракати ќисобга олинади ва назорат šилиб борилади. Ушбу ќисобни юритиш ва назоратни чуšур-лаштириш маšсадида šуйидаги счётларни юритиш тавсия šилинади:
5210-«Мамлакат ичидаги валюта счёти»,
5220-«Хориждаги валюта счёти»
Корхона ёки фирмалар хорижий валюталарининг 50% маж-бурий ва бир šисмини ихтиёрий равишда сотиши мумкин. Ушбу валютанинг кирими ва уларни сотиш муомалалари šуйидагича акс эттирилади._у
1. Валюталар хориждаги валюта счётига šабул šилинганда: Д-т 5220-"Хориждаги валюта счёти»
К-т 4010-«Харидор ва буюртмачилардан олинадиган счёт-лар»
2. Хориж валютасини хориж валютаси счётидан чиšарганда: Д-т 5710-«Йўддаги ўтказмалар» счёти ва К-т 5220-«Хориждаги валюта счёти»
3. Хорижий валюта мамлакат ичидаги валюта счётига šабул šилинганда:
Дт 5210-«Мамлакат ичидаги валюта счёти» Кт 5710-«Йўлдаги ўтказмалар»
4. Сотилган хориж валютасининг ќисобдан чиšариш куни-даги сўм эквивалент баќосига:
Д-т 9220-«Бошšа активларнинг реализацияси» счёти ва К-т 5210-«Мамлакат ичидаги валюта счёти»
5. Валютанн сотишдан келган сўм тушумига:
Д-т 5110-«\исоблашиш счёти» ва
К-т 9220-«Бошšа активларнинг реализацияси»дан олинган даромадлар суммасига
б. Валюта курсидаги ижобий натижа ќисобдан чиšарилса ушбу суммага:
Д-т 5210-«Мамлакат ичидаги валюта счёти"
К-т 9540-«Сўм курсининг ижобий фарšи бўйича олинган даромадлар»
7. Хориж валютасининг сўмга иисбатан курсидаги салбий на-тижа ќисобдан чиšарилса ушбу суммага:
Д-т 9630-«Сўм курслари бўйича кўрилган зарарлар» счёти ва
К-т 5210-«Мамлакат ичидаги валюта счёти»
Агарда корхона ва фирмалар хориж валютасининг ортиšча šисмини ихтиёрий равишда сотсалар 5710 - «Йўлдаги ўтказишлар» счёти šўлланилмайди ва муомалалар счётларда šуйидаги тартибда šайд šилинади:
1. Сотилган валютани охирги баќода ќисобдан чиšарганда (баланс šиймати);
Д-т 9220-«Бошšа активларнинг реализацияси ва бошšа чиšимлари» счёти ва
|
Из за большого объема этот материал размещен на нескольких страницах:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 |


