Творческое использование приемов технологий возделывания картофеля (стр. 2 )

Топырақтың негізі физикалық сипаттамасы болып тығыздығы саналады. Ол топырақтың физикалық қасиеттеріне әсер етеді, сонымен қатар биологиялық әрекет жағдайларымен және су, ауа, жылу режимдерін жиі анықтайды. Топырақ тығыздығының жоғарлауынан (1,0-ден 1,6г/см3 аралығында ) қоңыр қара саздақ және ауыр саздақ топырақтарында суды сіңіру жылдамдығы 1-5 мың рет төмендейді және 3*10-3 ...3*10-4 мм минутқа жетеді. Осының нәтижесінде бірнеше сағат ішінде, жауынның әрбір милиметрі топыраққа өтіп және сіңіп кеткенше, тез жоғалады. Топырақтың ылғалдылығының төмендеуі, сонымен қатар қоректі және ауа режимдеріне де әсерін тигізеді. Жыртылған жердің тығыздығының жоғарлауы және топырақтағы жыртатын жердің астындағы қабаты осы кезеңде қауіп төндіруші болып саналады және ауылшаруашылығы дақылдарының өнімділігінің төмендеуін тоқтату үшін мемлекеттік шараларды қолдануға тура келеді [4,5]. Өткізілген зерттеулер нәтижесінде топырақтың тығыздығы тәжірибе варианттары бойынша ерекшеленеді.

Кесте 1 - Тәжірибе варианттары бойынша қойбұршақ талабындағы топырақ тығыздығы

Тәжірибие варианты	Топырақ қабаты, см	Тығыздығы г/см3
Бақылау	0-10	59,2
	10-20	64,9
20-30	54,6	20-30
0-30	59,6	0-30
%	100	%
N20 P20	0-10	73,8
	10-20	58,9
	20-30	55,8
0-30	62,8	0-30
	%	103
N20 P20+ M0	0-10	70,3
	10-20	70,2
	20-30	78,8
	0-30	73,1
	%	93,5
N20 P20+ ризоторфин	0-10	82,7
	10-20	80,0
	20-30	74,8
	0-30	79,2
	%	95,1
N20 P20+ ризоторфин+M0	0-10	82,7
	10-20	80,5
	20-30	77,9
	0-30	80,4
	%	92,7

Мына варианттарда M0-мен салыстырғанда, қойбұршақ тұқымдарын ризоторфинмен өңдеу кезінде және минералды азот, фосфор тыңайтқыштарын енгізгенде, қоңыр-қара топырақтардың физикалық қасиеттерінің жақсаруы байқалады. Топырақтардың көпшілігі, табиғаттың өсімдікке қажетті азот, фосфор, калий және тағыда басқа қоректік элементтерінен құралады. Сонымен қатар жыл сайын, осы элементтердің қажетті саны топырақтан өнімділікпен бірге пайда болады. Көрсетілген элементтердің қорын, тек қана жасанды жолмен, минералды тыңайтқыштар енгізу арқылы толтыруға болады [1]. Зерттеулер жүргізу кезінде топырақтағы азот нитратының құрамына пайдаланылған тыңайтқыштардың әсер ету түрлері бойынша қойбұршақ астынан келесі нәтижелер алынды.

Кесте 2 - Жинау кезіндегі қойбұршақ танабындағы топырақтың азот нитратының құрамы

Тәжірибие варианты	Топырақ қабаты, см	NО3 құрамы мг/100г	Бақылаудан айырмашылығы, мг/100г
Бақылау	0-20	2,47	-
	20-40	1,65	-
	0-40	2,03	-
N20 P20	0-20	3,22	0,75
	20-40	1,80	0,15
	0-40	2,52	0,49
N20 P20+ Mо	0-20	3,20	0,73
	20-40	1,95	0,30
	0-40	2,57	0,54
N20 P20 +ризоторфин	0-20	3,07	0,60
	20-40	2,22	0,57
	0-40	2,65	0,62
N20P20+ ризоторфин+Mо	0-20	3,92	1,45
	20-40	2,30	0,65
	0-40	3,12	1,09
HCP05		0,24

Батыс Қазақстан жағдайларында қатарларға минералды тыңайтқыштар енгізгенде және молибден қышқылды аммоний, қойбұршақ тұқымын ризоторфинмен өңдегенде топрақтағы азот нитратының құрамы жоғарлай түседі [3]. Өсімдіктің қоректенуінде фосфор үлкен роль атқарады. Сондықтанда оның топрақтағы құрамына ауыспалы егістегі дақылдардың өнімділігі тәуелді [2]. Ғылыми зерттеулер жүргізу кезінде, топырақтағы жылжымалы фосфордың құрамына қолданылған тыңайтқыштардың әсер ету түрлері бойынша келесі нәтижелер алынды. Жинау кезінде қойбұршақ астындағы топырақтағы көптеген фосфордың құрамы, варианттарда қатарларға минералды тыңайтқыштар енгізгенде және М0, қойбұршақ тұқымын ризоторфинмен өңдеу кезінде анық байқалды.

Кесте 3 - Жинау кезінде қойбұршақ танабындағы топырақтың фосфор құрамы

Тәжірибе варианты	Топырақ қабаты, см	P2O5 құрамы мг/100г	Бақылаудан айырмашылығы, мг/100г
Бақылау	0-20	1,19	-
	20-40	1,02	-
	0-40	1,10	-
N20P20	0-20	1,47	0,28
	20-40	0,99	-
	0-40	1,23	0,13
N20P20+Mо	0-20	1,52	0,33
	20-40	1,21	0,19
	0-40	1,36	0,26
N20P20+ризоторфин	0-20	1,64	0,45
	2040	1,16	0,14
	0-40	1,40	0,30
N20P20+ризоторфи н + Мо	0-20	2,09	0,90
	20-40	1,40	0,38
	0-40	1,74	0,64
HCP05		0,17

Бұл элементтің вегетация кезеңінде қойбұршақ өсімдігіне жоғары қабілеттілігіне қарамастан, тұқымды ризоторфинмен өңдеу кезінде және жинауда варианттарға минералды тыңайтқыштарды енгізгенде топырақтағы фосфордың құрамы жоғары болды.