Учебная рабочая программа по дисциплине «Морфологическая деривация в коми языке» (стр. 3 )

Сы серти, кутшöм средство отсöгöн артмöны выль кывъяс, корсюрö кывартмöм пытшкын торйöдöны сідз шусяна словопроизводство, мöдногöн кö аффиксация, словосложение – кыввужъяс öтувтöм, конверсия, либö транспозиция, аббревиация да мукöдторъяс. Тшöкыда выль кывъяс формальнöй средствояс отсöгöн артмöдöм шуöны деривацияöн, а тайö процессыслысь результатъяссö – дериватъясöн. Зарубежнöй лингвистъяс весиг приравнивайтöны дзоньнас кывартмöм морфологическöй деривация дорö.

Кывартмöмлöн зэв тöдчана понятиеöн лоö кывартмöдан правилö, коді петкöдлö медшöр закономерностьяссö кывартмöдан акт дырйи, стöчджыка кö шуны, выль морфологическöй структураяс лöсьöдöм дырйи да налысь кывартмöдан вежöртасъяс тöдчöдöм дырйи. Кывартмöдан правилöяс серти серпасалöны деривация мунан процеслысь аслыспöлöслунсö, тöдчöдöны сылысь границаяссö, характерсö, шуам, регулярность/нерегулярность, продуктивность/непродуктивность, öтувтан средствояслысь категориальнöй да семантическöй совместомостьсö, морфонологическöй вежсьöмъяссö, быдпöлöс морфологическöй, семантическöй, системнöй и с. в. ограничениеяссö и с. в.

Подув процедураöн та дырйи лоö морфологическöй да деривационнöй тэчассö öткодялöм. Та дырйи торъякыв пытшкын эрдöдöны минимальнöй составнöй элементъяссö – морфемаяссö, сэсся найöс öткодялöны дериватлöн подув да формантнöй юкöнъяскöд.

Морфологическöй деривация дырйи торъякывъяслöн исходнöй вежöртасъяс да форма вежсьöны сы выйöдз, мый лоö мöд кыв. Деривация петкöдчö кыдзи формальнöй операция (либö некымын), код бöрын либö артмö выль знак, либö существующöй знаклöн вежсьö вежöртасыс. Сійö вертас лоны некымын тшупöда, либö мукöдъяс шуöны – «деривационнöй воськов», «деривационнöй пу».

Деривация пониятие вöлі пыртöма 20-öд нэмса 30-öд воясö Е. Куриловичöн.

Лöсьöдöм спецкурсыс мыджсö кызвыннас авторлöн чукöртöм да туялöм материал вылö, кодöс кутшöмакö петкöдлöма йöзöдöм велöдчан небöгъясын. Сійöс артыштöма 3-öд курсса студентъяслы, кодъяс воддза III да IV семестраясын кывзiсны нин морфология да кывартмöм кузя подув курс. Кывартмöм юкöнын вöлі сетöма тшöтш морфологическöй сикасöн артмöм кывъяслы обзор. Тайö спецкурслöн мог - сетны студентъяслы ыджыдджык тöдöмлун тайö бура на туявтöм тема кузя, паськыдджыка да пыдісяньджык видлавны подув кывсикасъяслысь кывартмöдан системасö, тöдчöдны налысь сöвман туйяссö, петкöдлыны подув кывартмöдан способъяссö, пыдöджык пырöдчыны кывартмöдöм теорияö.

Коми кывйын выль кывъяс медсясö артмöны кык ног - тэчаса кывъяс артмöмöн (словосложение) да суффиксъясöн вöдитчöмöн (собственно деривация). Тайö кыкнан способыс коми кывйын пырö морфологическöй сикасö, кöть эськö роч кывйын, шуам, и мукöдъясын словосложение лоö морфолого-синтаксическöй способöн. Словосложение ми тшöтш пыртам морфологическöй дериватъяс лыдö да видлалам тайö спецкурсын кыдзи зэв важнöй да коми кывлы ёна лöсялан кывартмöдан способ. Тайö артмö сы вöсна, мый коми кывйын тэчаса кывъяс чужöны оз синтаксическöй подув вылын, а тшöкыда веськыда кык кыввужъя морфема öтувтöмöн либö метафора подув вылын. Та дырйи некутшöм формальнöй средство оз петкöдчы, интонационнöй öтувъялун кындзи. Синтаксическöй йитöдъяс оз бура тöдчыны; öти и сійö жö тэчаса структура вермас лоны тэчаса кывйöн и свободнöй кыв тэчасöн, шуам вöрва и вöр, ва. Тэчаса кывъяс босьтöны зэв ыджыд тöдчанлун, торйöн нин эмакыв артмöмын, кöні найö зэв матынöсь кыв тэчасъяс дорö. Тшöкыда весиг оз позь найöс бура торйöдны, öд некутшöм пас на костын ни морфологияын, ни синтаксисын абу. Торйöдны позьö сöмын вежöртас серти, но тайö абу зэв зумыд критерий. Та вöсна программаын ыджыд тöдчанлун сетöма торъякывъя тэчасъяс видлалöмлы, тöдчöдöма, ёна-ö найö шогмöны выль тэчаса кывъяс артмöдöм вылö. Татöн медыджыд тöдчанлун босьтö кывтэчасö пырысь кывъяслöн семантика, торйöн подчинение да сочинение йитöда тэчаса кывъясын. Подчинение подула тэчаса кывъясын петкöдчöны определительнöй, асалан, относительнöй, обстоятельственнöй йитöдъяс; сочинение подула тэчаса кывъясын - антоним, синоним, серпасалан, оппозиция йитöдъяс. Разнöй типа кывтэчасъяслöн абу öткодь тэчаса кывъяс артмöдöмын продуктивностьыс. И тайö вермас лоны тэчаса кыв синтаксическöй конструкцияысь - кывтэчасысь - торйöдöмын подув критерийöн, сы вöсна мый мукöд критерийясыс абуöсь.

Зэв продуктивнöй выль кывъяс артмöдысь способöн агглютинативнöй кывъясын ( коми кывйын тшöтш) лоö суффиксация, кодлы программаын сетсьö ыджыд тöдчанлун, видлавсьöны кыв артмöдысь суффиксъяслöн системаяс, налöн сöвман туйяс да история боксянь вежсьöмъяс. Торйöн тöдчöдöма сэтшöм процессъяс, кыдзи суффиксъясöн продуктивность воштöм, выль суффикс да суффикс чукöръяс чужöм-сöвмöм, суффиксальнöй комбинацияяс артмöм, а сiдзжö суффиксъяскостса синонимия да вариативность, кодi паськыда паныдасьлö коми кывйын да ворсö тöдчана роль коми кыв сöвмöмын.

ТЕМАТИКАА УДЖТАС

Ыджыд школаын кывартмöм велöдöм йитöма сэтшöм дисципплинаяскöд, кыдзи морфология, лексикология да синтаксис. Тайö збыльысь петö кывартмöмлöн подув могъясысь – тöдчöдны ловъя кывлысь сöвмöмсö, лексикалысь паськалöмсö да быдлунъя кыв озырмöдöмсö. Кывартмöмлысь подувъяссö видлалігöн программаын сетöм темаяс мыджсьöны тöдöмлунъяс вылö, кодъясöс студентлы вöлі нин сетöма водза курсъясын. Тайö медводз лексикология, морфемика да морфология понятиеяс (шуам, торъякыв, сылöн вежöртас тэчас, вежöртас сикасъяс, вежöртас паськалöм, вежсьöм, полисемантизм; торъякывлöн формальнöй тэчас, формаяслöн сикасъяс, форма - да кывармöдысь морфемаяс да с. в.). Ыджыд тöдчанлун спецкурсын босьтö кывартмöм - да синтаксискостса йитöдъяс видлалöм, торйöн нин тэчаса эмакывъяс видлалігöн да предикатнöй нимъяс йилысь сёрнитігöн. Гöгöрвоана, мый став проблемасö, мый йитчöма кывартмöмкöд, спецкурсын сетны сьöкыд. Кивывджык öткымын тема петкöдны торйöн видлалöм вылö да тöдчöдны на пыр туялан проблематикасö. Вöзйöм программа буретш лöсьöдöма студентъяслöн водзын босьтöм тöдöмлунъяс вылö мыджсьöмöн паськöдны налысь видзöдлассö кутшöмкö урчитöм проблема вылö. Программа лöсьöдöма сэтшöм ногöн, мед петкöдлыны торъякывъяслöн кывартмöдан система пыр öнія коми кывлы лöсялысь способъяс да кывартмöдан балаяс, кодъяс петöны кыв типологияысь.

Предметлöн шöр могъясöн лоöны:

·  Сöвмöдны коми филологияö пырöдчысь студентъяслысь кывартмöдан система йылысь, сылöн структурнöй элементъяс да кывартмöдан вежöртасъяс йылысь тöдöмлунъяс.

·  Петкöдлыны коми производнöй кывъяслысь (эмакыв, кывберд, кадакыв да урчитан кывсикасъяслысь) кывартмöдан тэчасногсö, тöдчöдны кыв артмöдан правилöяссö: деривация процесссö, кывартмöдан балаяссö да эрдöдны коми кыв типологиялы медся лöсялана модельяссö.

·  Тöдчöдны öнія кадö мунысь процессъяссö, выль кывъяс артмöдан нырвизьяссö.

·  Паськыдджык тöдöмлунъяс сетöм кындзи, спецкурсын пуктöма мог вынсьöдны студентъяслысь кужанлун анализируйтны производнöй кывъяслысь кывартмöдан тэчассö, индыны кывартмöдан способ, кывартмöдан бала да вежöртас, аддзыны кывартмöдöмын системнöй йитöдъяс, дзоньнас кö босьтны, нуöдны тырвыйö кывартмöдан анализ.

Программа öтувтö темаяс, кодъясöс 1) лоö сетöма лекцияяс вылын, 2) студентъяс туялöны асшöра. Быд тема дорö сетöма подув да содтöд литература. Тöдöмлунъяс донъялöм мунö зачет сдайтöм формаöн.

Спецкурс кывзöм да велöдöм бöрын студент должен тöдны:

·  кывартмöмлысь подув понятиеяссö: кывармöм, артмöм кыв, производность, мотивированность, кывартмöдан бала, кывартмöдан вежöртас; морфологическöй сикасъяс, деривация;

·  кыв артмöдан способъяслöн (морфологический, морфолого-синтаксическöй, лексико-семантическöй) аслыспöлöслун;