Фестиваль "От педагогической теории к практике работы" (стр. 4 )

  Приложение 4

Приложение 6

ФАРМІРАВАННЕ ЦІКАВАСЦІ ДАТВОРАЎ БЕЛАРУСКАЙ МАСТАЦКАЙ ЛІТАРАТУРЫ І ФАЛЬКЛОРУ Ў ДЗЯЦЕЙ ДАШКОЛЬНАГА ЎЗРОСТУ ПРАЗ ВЫКАРЫСТАННЕ ПРЫЁМАЎ МАСТАЦКА-МАЎЛЕНЧАЙ ДЗЕЙНАСЦІ Трамбовіч Эма Генрыхаўна, выхавацель дашкольнай адукацыі Варнянскі яслі-сад-сярэдняя школа

Беларускія мастацкія творы і фальклор  для дзяцей дашкольнага ўзросту – гэта адкрыццё імі вобразнага гучання слова, захапляльнай чароўнай мелодыі мастацкага вобраза і паэтычнай рыфмы. Чароўныя радкі гукаў і слоў робяць успрыманне навакольнага свету дзецьмі яскравым, вобразным, малюнкавым.

У працэсе слухання твораў мастацкай літаратуры і фальклору ў дзяцей дашкольнага ўзросту назіраецца асаблівая цікавасць да гучання мастацкага слова. Яны адчуваюць яго мілагучнасць, рытмічнасць, заўважаюць і паўтараюць вобразныя выразы, удалыя і трапныя параўнанні.  [2,с.7].

Для фарміравання цікавасці да кнігі праз творы беларускай мастацкай літаратуры і фальклору ў дашкольнікаў, выконваю наступныя ўмовы:

улічваю ўзроставыя асаблівасці развіцця дзяцей; арганізоўваю штодзённыя чытанні ў вольнай форме, кніжныя куткі (у хатніх умовах і ва УДА); выкарыстоўваю ў рабоце спосабы ўзаемазвязанай дзейнасці педагога і выхаванцаў; далучаю да работы бацькоў дзяцей; узаемадзейнічаю  з бібліятэкай і іншымі структурамі.

Дзіцячая кніга разглядаваецца ў якасці сродка разумовага, маральнага і эстэтычнага выхавання. Па словах інскага,  “чытанне – гэта сцяжынка, па якой выхавальнік дашкольнай адукацыі знаходзіць шлях да сэрца дзіцяці”. і інская згаджаюцца са сказанным вышэй і яны сцвярджаюць, што мастацкая літаратура дапамагае сфарміраваць маральныя пачуцці і ацэнкі, прынцыпы маральных паводзінаў, эстэтычнае ўспрыманне[1, c. 351].

       Мастацкая кніга, фальклор даюць выдатныя ўзоры літаратурнай мовы. У апавяданнях дзеці спазнаюць лаканізм і дакладнасць; у вершах – музычнасць, напеўнасць, рытмічнасць; у казках – трапнасць, выразнасць. З кнігі дзіця пазнае шмат новых слоў, вобразных выразаў, яго гаворка ўзбагачаецца эмацыйнай і паэтычнай лексікай. Валоданне моўнымі выяўленча-выразнымі сродкамі служыць развіццю мастацкага ўспрымання літаратурных твораў[3, с. 59]..

       Мэта маёй педагагічнай дзейнасці ў дадзеным накірунку – фарміраванне цікавасці да твораў  беларускай мастацкай літаратуры і фальклору ў дзяцей дашкольнага ўзросту праз выкарыстанне прыёмаў мастацка-маўленчай дзейнасці.

       Для дасягнення мэты неабходна вырашыць наступныя задачы:

Фарміраваць культуру ўспрымання фальклорных і літаратурных твораў. Садзейнічаць далейшаму практычнаму авалоданню мастацка-маўленчай дзейнасцю: пераказ апавяданняў, казак, чытанне на памяць вершаў і інш. Садзейнічаць далейшаму далучэнню да мастацка-маўленчай дзейнасці.

Ва ўстанове дашкольнай адукацыі арганізоўваецца як сумесная мастацка-маўленчая дзейнасць педагога і дзяцей у час нерэгламентаванай дзейнасці, так і самастойная мастацка-маўленчая дзейнасць дзяцей[1, c. 356]. Толькі сістэматычная мэтанакіраваная праца па фарміраванні цікавасці да кнігі ў дзяцей дашкольнага ўзросту праз творы беларускай мастацкай літаратуры і фальклору дазволіць дасягнуць станоўчых рэзультатаў. Даросламу неабходна паказаць дзіцяці, што ў навакольным жыцці, у яго адносінах з людзьмі можна ўбачыць тыя ж праблемы, што і ў прачытаных мастацкіх творах. Пры гэтым педагогу пажадана самому быць актыўным удзельнікам размовы, выказваць свае думкі аб падзеях, распавядаць пра сябе і сваіх знаёмых. Неабходна звярнуць увагу дзіцяці на яго самога, яго ўнутраны свет, даць магчымасць асэнсаваць і ацаніць свае дзеянні, адносіны, намаганні. 

       У сваёй педагагічнай дзейнасці ў дадзеным накірунку апіраюся на працы , Б. І. Яшынай, інінай і іншых аўтараў. Найважнейшым сродкам развіцця асобы дзіцяці выступае родная мова, якая, паводле слоў народнага паэта Беларусі і педагога Якуба Коласа, з’яўляецца першай крыніцай, “праз якую мы пазнаём жыццё і навакольны свет”, ”праз родную мову льецца шырокая магутная плынь, людкуючы розум і пачуцці дзяцей” [5]. Далучэнне дашкольнікаў да беларускай літаратуры і фальклору развівае ў іх уменне слухаць і разумець твор, эмацыйна адгукацца на адлюстраваныя аўтарам падзеі, садзейнічаць і суперажываць героям, спачуваць ім.

       Найбольш істотным крытэрыем адбору дзіцячых кніг, на думку інінай, з'яўляецца мастацкасць і цікавасць іх, як для дзетак, так і для дарослых [2, с. 9].

  Падбіраючы кнігі, абавязкова трэба ўлічваць, што літаратурны твор павінен выконваць пазнавальныя, маральныя і эстэтычныя функцыі, быць сродкам разумовага, маральнага і эстэтычнага выхавання.

З дашкольнікамі імкнуся наладзіць асноўныя віды дзейнасці:

сумесную мастацка-маўленчую дзейнасць педагога і дзяцей; самастойную мастацка-маўленчую дзейнасць дзяцей.

Да апошняйабавязкова далучаю бацькоў дашкольнікаў, бо чытанне і расказванне дзецям мастацкіх твораў павінны стаць штодзённым[2].

У сумесную мастацка-маўленчую дзейнасць педагога і дзяцей ў час нерэгламентаванай дзейнасці ўключаю наступныя  формы работы:

1.Гульні-драматызацыі.

2.Сеансы актывізуючых зносін-дыялогаў выхавальніка з дзецьмі ў сумеснай дзейнасці, якая не мае строгай запланаванай праграмы, будуецца на імправізацыі, сумеснай творчасці педагога і дзіцячага калектыву.

3.Сеансы актывізуючых зносін па разглядванню ілюстрацый да мастацкіх твораў; прагляд літаратурных перадач па тэлебачанні.

4.Правядзенне літаратурных віктарын і літаратурных ранішнікаў.

       Мэта самастойнай мастацка-маўленчай дзейнасці дзяцей – развіццё творчых здольнасцей [4, с.82]. Тут вызначальнымі формамі работы з'яўляюцца розныя віды настольнага тэатра, разглядванне ілюстрацый да мастацкіх твораў, самастойнае складанне цікавых кніг з малюнкаў дзяцей, маляванне альбомаў у адпаведнасці са зместам мастацкага твора, гульні-драматызацыі па змесце мастацкіх твораў і інш. [1, c. 354].

  Цікавай формай азнаямлення дзяцей з літаратурным мастацтвам з’яўляецца правядзенне тыдня кніжкі, у якім могуць прымаць удзел дзеці ўсіх узроставых груп. Ва ўстанову дашкольнай адукацыі запрашаюцца пісьменнікі і паэты, праводзяцца літаратурныя ранішнікі, віктарыны, тэатральныя спектаклі, кніжныя выставы. ( Дадатак 1).

  Вызначальным для арганізацыі мастацка-маўленчай дзейнасці выступае той факт, што мастацкая літаратура актыўна ўключаецца ў вядучы від дзейнасці дзяцей – гульню, у дадзеным выпадку, гульню-драматызацыю.

Актыўнаму ўспрыманню дзецьмі мастацкага твора спрыяюць такія метады, як гутарка пасля чытання, паўторнае чытанне.

Развіццю навыкаў арыентацыі дзяцей у эмацыйнай пабудове твора, разуменню яго зместу і запамінанню паслядоўнасці эпізодаў, а таксама вызначэнню асноўных сродкаў эмацыйнай выразнасці спрыяюць такія метады як пераказ, імітацыя, драматызацыя. Тую ж функцыю выконваюць наступныя метадычныя прыёмы: слоўнае маляванне, слоўная гульня, складанне псіхалагічнай літаратурнай характарыстыкі героя.

Падчас знаёмства з паэзіяй выкарыстоўваю разнастайныя прыёмы. Да іх адносяцца: выразнае чытанне верша, шматразовае яго паўтарэнне, суправаджэнне чытання рознымі рухамі і дзеяннямі, паказ нагляднасці, гульнывыя практыкаванні.

На падставе вопыту і аналізу літаратуры мною распрацавана сістэма работы з дзецьмі па фарміраванні цікавасці да мастацкай літаратуры і фальклору,  якая ўключае наступныя напрамкі.

1. Стварэнне прадметна-развіццёвага асяроддзя. ( Дадатак 2).

2. Работа з дзецьмі, бацькамі, таварыствамі. ( Дадатак 3).

Вось гэтак крок за крокам, гартаючы старонкі кніг беларускіх пісьменнікаў, мы ствараем яскравы, эмацыянальна насычаны, непаўторны вобраз роднай краіны.

СПІС ЛІТАРАТУРЫ

Алексеева, М. М., Яшина, развития речи и обучения родному языку дошкольников / . –Учебное пособие для студентов высших и средних педагогических учебных заведений - 3-е изд., стереотип. - М.: Издательский центр «Академия», 2000. - 400 с. - с. 351 - 376. Дубінінна, ў дзяцей дашкольнага ўзросту цікавасці да беларускай мастацкай літаратурай і фальклору: дапам. для педагогаў установы дашк. адукацыі / ініна. - Мінск: Новое знание, 2016. - 208 с. Дубініна, -метадычныя парады па азнаямленні дзяцей з беларускай мастацкай літаратурай і фальклорам / ініна. // Пралеска. - 2015. - № 7. - С. 59-66. Кавалевіч, ўныя гульні і практыкаванні ў развіцці беларускага маўлення дзяцей дашкольнага ўзросту / іч // Профессиональное сопровождение развития личности: сборник материалов республиканской научно-практической конференции студентов и магистрантов. Брест: Изд-во БрГУ, 2013. – С. 81-83. Вучэбная праграмма дашкольная адукацыі. Мінск.: НІА, 2012. - 406 с. Постановление Министерства образования Республики Беларусь от 01.01.01 г. N 146 «Об утверждении образовательных стандартов дошкольного образования». Што пачытаць з дзеткамі на беларускай мове? [Электронны рэсурс] / Рэжым доступу: http:///.

Секция  учителей начальных классов

«ФАРМІРАВАННЕ  НАВЫКУ ЧЫТАННЯ Ў МАЛОДШЫХ ШКОЛЬНІКАЎ  НА  ЎРОКАХ  НАВУЧАННЯ  ГРАМАЦЕ ПРАЗ  ДЫДАКТЫЧНУЮ  ГУЛЬНЮ» настаўніка пачатковых класаў дзяржаўнай установы адукацыі “Гудагайская сярэдняя школа” Барысевіч Марыі Эдвардаўны

Актуальнасць вопыту